29/11/2025
Prof. Napoleon Waszkiewicz w artykule opublikowanym w Journal of Clinical Medicine podjął temat zastosowania leków psychiatrycznych w onkologii. Artykuł nosi tytuł „Przyszłość onkologii w farmakoterapii psychiatrycznej” (The Future of Oncology in Psychiatric Medications).
Waszkiewicz, N. The Future of Oncology in Psychiatric Medications. J. Clin. Med. 2025, 14, 6003. https://doi.org/10.3390/jcm14176003
Link w pierwszym komentarzu.
Streszczenie
W ostatnich latach pojawiło się wiele doniesień dotyczących mechanizmów działania leków psychiatrycznych — przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych, stabilizatorów nastroju oraz leków stosowanych w otępieniach — które bezpośrednio hamują wzrost komórek nowotworowych, jak również ich pośredniego wpływu na psychikę i układ odpornościowy oraz działania wspomagającego leki chemioterapeutyczne.
Mechanizmy przeciwnowotworowe leków psychiatrycznych obejmują hamowanie receptorów dopaminowych i N-metylo-D-asparaginianowych, które działają poprzez szlaki sygnałowe (PI3K/AKT/mTOR/NF-κB, ERK, Wnt/β-katenina i Bcl-2), szlaki metaboliczne (dekarboksylaza ornityny, transport cholesterolu wewnątrzkomórkowego, enzymy lizosomalne i glikoliza), indukcję autofagii, kaskady sygnałowe zależne od Ca²⁺ oraz różne inne białka (kompleks białek związanych z aktyną, sirtuina 1, p21, p53 itp.).
Potencjał przeciwnowotworowy leków psychiatrycznych wydaje się wyjątkowo szeroki, a najobszerniejsza literatura dotyczy leków przeciwdepresyjnych (fluoksetyny, amitryptyliny, imipraminy, mirtazapiny i dziurawca) oraz przeciwpsychotycznych (chlorpromazyny, pimozydu, tioridazyny i trifluoperazyny). Wśród stabilizatorów nastroju najwięcej danych dotyczy litu i walproinianów. Wśród leków stosowanych w otępieniach udokumentowane działanie przeciwnowotworowe ma memantyna, podczas gdy dowody dotyczące galantaminy są ograniczone.
W grupie nowszych leków psychiatrycznych szczególnie interesujące są dane dotyczące brekspiprazolu (lek przeciwpsychotyczny) i wortioksetyny (lek przeciwdepresyjny) w kontekście glejaka, oparte na badaniach in vitro i badaniach przeżycia u zwierząt. Ich zastosowanie w guzach mózgu i przerzutach wydaje się szczególnie obiecujące, ponieważ substancje te łatwo przekraczają barierę krew–mózg.
Co więcej, synergistyczne działanie leków psychiatrycznych z tradycyjnym leczeniem przeciwnowotworowym wydaje się niezwykle ważne w walce z chemio- i radioopornością nowotworów. Chociaż istnieją pewne badania opisujące możliwe działanie rakotwórcze leków psychiatrycznych u zwierząt, efekt przeciwnowotworowy wydaje się szczególnie znaczący, zwłaszcza w leczeniu skojarzonym z radio- i chemioterapią.
Narastające dowody wspierające przeciwnowotworowe właściwości leków psychiatrycznych stanowią ekscytujący obszar rozwoju onkologii. Mogą one okazać się szczególnie przydatne w okresie między cyklami chemo- i radioterapii w celu utrzymania działania hamującego wzrost guza.
Chociaż potrzebne są dalsze badania wyjaśniające mechanizmy, implikacje kliniczne, zależność efektu od dawki oraz jasne wytyczne dotyczące stosowania leków psychiatrycznych w terapii nowotworów, potencjał tych powszechnie przepisywanych leków w leczeniu chorób nowotworowych zwiększa ich znaczenie w opiece nad pacjentami zmagającymi się jednocześnie z zaburzeniami psychicznymi i rakiem.
