16/11/2025
Dlaczego osobom doświadczającym przemocy tak trudno jest prosić o pomoc ?
Ktoś może powiedzieć..czego tu się wstydzić? A jednak są mechanizmy psychologiczne, które jako efekt długotrwałego działania przemocy blokują osoby przed skorzystaniem z pomocy.
Takie osoby potrzebują szczególnej empatii, wsparcia bez oceny ich zachowania.
Przykładów na to, że ludzie nie sięgają po pomoc jest mnóstwo.
Z gabinetu, w którym pracuje, słyszę o tym jak pacjenci od lat noszą traumy i psycholog może być pierwszą osobą ,do której sie zgłaszają.
Powodem zgłoszenia wcale nie jest przemoc, a często jej konsekwencje takie jak depresja , stany lękowe, przewlekłe bóle głowy.
Osoba zgłaszająca się po pomoc do psychologa może nie mieć świadomości, że może być dotknięta przemocą. Za taki stan odpowiada szereg mechanizmów psychologicznych, do których należą m.in:
1. Wyuczona bezradność. To sytuacja np. w
związku przemocowym , w którym osoba już wielokrotnie podejmowała próby obrony , ucieczki, naprawy tej sytuacji i czuje, że jej działania nie mają sensu.
Otoczenie również nie daje wsparcia, co daje poczucie, że już nic nie da sie zrobić.
2. Mechanizm zaprzeczania, to mechanizm obronny, który pozwala na uniknięcie konfrontacji z bolesna prawdą.
Osoby dotknięte przemocą mogą usprawiedliwiać sprawcę , mówiąc np. że miał zły dzień, że to nie jego wina.
Dzieje się tak np. w fazie "miodowego miesiąca "gdy sprawca przeprasza i obiecuje poprawę.
3. Identyfikacja ze sprawcą
Ofiara, aby przetrwać utożsamia sie ze sprawcą. Myślenie takie może prowadzić do fałszywych przekonań "jeśli go/ją zrozumiem to mnie więcej nie skrzywdzi ".
Powoduje to wzmocnienie zależności i utrudnia wyjście z sytuacji przemocowej.
3. Cykl przemocy
Polega na powtarzającym sie schemacie:
- Narastanie napięcia
- Wybuch przemocy
- Skrucha i pojednanie , tzw. miodowy miesiąc
Ten cykl tworzy u osoby doświadczającej przemocy więź traumatyczną. Naprzemienne cierpienie oraz chwilowa przyjemność jest mocno uzależniająca. Mózg reaguje na bodźce strachu i ulgi wyrzutami dopaminy,kortyzolu co wzmacnia przywiązanie do sprawcy ,pomimo bólu.
4. Zaniżona samoocena
Często osoba doświadczająca przemocy myśli o sobie w kategoriach narzuconych przez sprawcę. Przejmuje na siebie winę za zaistniałą sytuację, czuje się bezwartościowa.
6. Dysonans poznawczy
Jest to konflikt między uczuciami do sprawcy przemocy, a tym co faktycznie się dzieje ,czego osoba doświadcza.
Aby zmniejszyć to napięcie osoby racjonalizują zachowanie sprawcy.
7. Izolacja i kontrola
Często sprawca przemocy izoluje ofiarę od rodziny, przyjaciół, znajomych. Otoczenie może być dla niego zagrażające, gdyż zmniejsza jego poczucie kontroli.
8. Zaburzenia pourazowe PTSD i C-PTSD
Długotrwała przemoc może prowadzić do złożonej traumy, której objawy takie jak natrętne wspomnienia,koszmary senne,
wzmożone poczucie zagrożenia, nadmierna czujność, drażliwość trudności w relacjach interpersonalnych mogą powodowować, że osoba doświadczająca przemocy będzie miała problem z podejmowaniem decyzji i zaufaniem do innych.
Zrozumienie powyższych mechanizmów pozwala na udzielenie adekwatnej pomocy osobom doświadczającym przemocy- zarówno terapeutycznej jak i społecznej.
Holimedyk Instytut Zdrowia Psychicznego
