Fizjoterapeuta Paweł Tartak

06/04/2026

Nie każdy pacjent ma możliwość dojazdu do gabinetu.
W takich sytuacjach możliwa jest rehabilitacja domowa finansowana przez NFZ.

Co obejmuje rehabilitacja domowa?

• indywidualnie dobrane ćwiczenia
• pracę nad funkcją (chodzenie, wstawanie, codzienne czynności)
• edukację pacjenta i rodziny
• wsparcie w powrocie do możliwie największej samodzielności

🏠 Kto może skorzystać?

Z rehabilitacji domowej mogą korzystać osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym:

• po ciężkich urazach (np. złamania, urazy, stany powypadkowe),
• po operacjach ortopedycznych lub neurologicznych,
• z chorobami przewlekłymi ograniczającymi samodzielność (np. udar, choroby neurodegeneracyjne),
• mające istotne trudności w poruszaniu się, np. w wyniku chorób zwyrodnieniowych.

📄 Orzeczenie o niepełnosprawności – kiedy warto rozważyć?

W wielu przypadkach jest ono podstawą do uzyskania rehabilitacji domowej.

Warto o nie wystąpić, jeśli:

• stan zdrowia znacząco ogranicza codzienne funkcjonowanie,
• poruszanie się poza domem jest utrudnione lub niemożliwe,
• potrzebna jest długoterminowa pomoc i usprawnianie.

⏳ Ważna informacja organizacyjna

Ze względu na dużą liczbę pacjentów czas oczekiwania na rehabilitację domową może się wydłużać.

Dlatego jeśli widzisz, że taki rodzaj wsparcia może być potrzebny:

➡️ warto zgłosić się wcześniej
➡️ zarejestrować się z wyprzedzeniem

Pozwala to lepiej zaplanować terapię i uniknąć długiego oczekiwania.

06/04/2026

Można próbować sprowadzić ból do jednego czynnika – najczęściej uszkodzenia tkanek. Problem w tym, że to uproszczenie działa tak samo jak stwierdzenie, że ciasto to tylko mąka i jajka. Składniki są ważne, ale nie wyjaśniają efektu końcowego.

Współczesne modele bólu pokazują, że jest to proces, w którym układ nerwowy integruje informacje z różnych poziomów: biologicznego (tkanki), psychologicznego (emocje, oczekiwania) i społecznego (kontekst, doświadczenia). Dlatego podobne zmiany strukturalne mogą dawać różne objawy, a intensywność bólu nie zawsze jest proporcjonalna do stanu tkanek. To nie oznacza, że tkanki nie mają znaczenia – oznacza, że są tylko częścią większego obrazu.

Z perspektywy rehabilitacji zmienia to sposób myślenia. Leczenie nie polega wyłącznie na „naprawie miejsca bólu”, ale na wpływaniu na cały system: poprzez ruch, stopniowanie obciążenia, edukację i pracę nad tolerancją aktywności. To proces adaptacji, a nie jednorazowe działanie.

ŹRÓDŁA
Moseley, G. L., Butler, D. S. (2015). Fifteen years of explaining pain: the past, present, and future. The Journal of Pain.
Booth, J., Moseley, G. L., Schiltenwolf, M., et al. (2017). Exercise for chronic musculoskeletal pain: a biopsychosocial approach. Musculoskeletal Care.
Cuenca-Martínez, F., Suso-Martí, L., Calatayud, J., et al. (2023). Pain neuroscience education in patients with chronic musculoskeletal pain: an umbrella review. Frontiers in Neuroscience.

05/04/2026

W literaturze to rozróżnienie jest jasne: aktywność fizyczna to szeroka kategoria codziennego ruchu, a ćwiczenia terapeutyczne są jej podtypem — zaplanowanym po to, żeby wywołać określoną adaptację. To ważne, bo w praktyce pacjent często mówi: „przecież się ruszam”, a klinicznie pytanie brzmi inaczej: czy ten ruch daje bodziec adekwatny do celu?

Przegląd Ouellet i wsp. pokazał, że ćwiczenia region-specyficzne nie mają automatycznie przewagi nad ćwiczeniami ogólnymi w każdej dolegliwości. To nie znaczy jednak, że „wszystko jedno co robisz”. To raczej argument za myśleniem klinicznym: wybór ćwiczeń powinien wynikać z celu terapii, tolerancji obciążenia, etapu problemu i funkcji, którą chcemy odzyskać. Z kolei wytyczne JOSPT dla bólu krzyża podkreślają rolę aktywności i ćwiczeń, ale w modelu stopniowanej ekspozycji, progresji i poprawy funkcji — a nie jako przypadkowego „poruszania się”.

W kontekście bólu trzeba też pamiętać, że ból nie jest prostym odczytem stanu tkanek. Dlatego zwykła aktywność bywa wystarczająca, gdy celem jest ogólne utrzymanie sprawności, poprawa tolerancji wysiłku i redukcja unikania ruchu. Gdy jednak chcemy poprawić konkretną zdolność — siłę, kontrolę, wytrzymałość lokalną, tolerancję określonego wzorca ruchu — wtedy znaczenie ma już nie sam ruch, ale jego forma, dawka i progresja.

ŹRÓDŁA
Ouellet, P., Lafrance, S., Pizzi, A., Roy, J.-S., Lewis, J., et al. (2021). Region-specific exercises vs general exercises in the management of spinal and peripheral musculoskeletal disorders: a systematic review with meta-analyses of randomized controlled trials. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation.

19/03/2026

Technika ćwiczeń jest ważna, ale nie w taki sposób, jak często się ją przedstawia. To nie jest zbiór sztywnych zasad, których trzeba pilnować w każdej sytuacji. To narzędzie do sterowania obciążeniem i kierowania adaptacją tkanek.

Badania biomechaniczne pokazują, że zmiana ustawienia stawów w ćwiczeniu zmienia rozkład sił, a nie eliminuje ich działania. Kolano może iść bardziej do przodu albo mniej — obciążenie nie znika, tylko zmienia swoje miejsce i charakter. Dlatego w rehabilitacji nie chodzi o unikanie obciążenia, tylko o jego właściwe dawkowanie.

To ma konkretne konsekwencje kliniczne. Zbyt wczesne „uciekanie” od obciążenia może opóźniać adaptację tkanek. Z kolei zbyt agresywna progresja może przekraczać ich aktualną tolerancję. Dlatego technika powinna być traktowana jak regulator — pozwala zwiększać lub zmniejszać wymagania bez zmiany samego ćwiczenia.

Na początku potrzebna jest kontrola i uproszczenie ruchu. Z czasem — coraz większa zmienność i swoboda. Bo pacjent nie wraca do ćwiczenia. Wraca do funkcji, która zawsze jest mniej przewidywalna niż warunki na sali.

Khuu, S.K., Lewis, C.L. (2019). Position of the Knee During Squatting and Its Effects on the Patellofemoral Joint: A Systematic Review. JOSPT

18/03/2026

W literaturze temat „interferencji” między treningiem siłowym a wydolnościowym wraca od lat, ale jego kliniczna interpretacja często jest uproszczona. Metaanaliza Schumanna i wsp. (Sports Medicine, 2022) pokazuje, że łączenie obu form treningu nie ogranicza istotnie rozwoju siły maksymalnej ani hipertrofii, ale może wpływać na rozwój mocy – czyli szybkości generowania siły. To ważne, bo w funkcji codziennej liczy się nie tylko „ile”, ale też „jak szybko”.

Z drugiej strony przeglądy dotyczące sportów wytrzymałościowych (m.in. Llanos-Lagos i wsp., Sports Medicine, 2024) pokazują, że trening siłowy poprawia ekonomię wysiłku. W praktyce klinicznej przekłada się to na mniejsze zmęczenie przy chodzie, lepszą tolerancję obciążenia i bardziej efektywne wzorce ruchowe.

Dlatego w rehabilitacji pooperacyjnej nie chodzi o wybór między „kardio” a „siłą”. Chodzi o etap, cel i zdolność tkanek do adaptacji. Struktura została naprawiona chirurgicznie. Funkcja musi zostać wypracowana przez odpowiednio zaprogramowane obciążenie.

17/03/2026

Niedziela minęła, ale dbanie o siebie trwa! ✨

3 proste kroki, które możesz zrobić dla swojego zdrowia już DZIŚ.

​Po spotkaniu w ramach Jaworskie pytałyście mnie od czego właściwie zacząć?

Często szukamy skomplikowanych rozwiązań, a siła tkwi w prostocie i regularności. 🌸

​Oto moja krótka lista "na start" dla każdej z Was:

​1️⃣ Znajdź 5 minut na oddech. 🧘‍♀️
Nie ten szybki, „płytki”, którym oddychamy w stresie. Połóż rękę na brzuchu i weź kilka spokojnych oddechów przeponowych. To pierwszy krok do rozluźnienia napięć w ciele i dnie miednicy. Twoje ciało Ci za to podziękuje!

​2️⃣ Umów tę „odkładaną” wizytę. 🩺
Pamiętacie, jak wiele z Was skorzystało z badań w trakcie eventu? Niech to będzie impuls! Czy to cytologia, czy przegląd stomatologiczny, czy wreszcie wizyta u urofizjoterapeuty – zrób ten telefon dzisiaj.

Profilaktyka to oszczędność stresu w przyszłości.

​3️⃣ Wyrzuć ze słownika frazę „jakoś to będzie”. 🛑
Jeśli coś Cię boli, czujesz dyskomfort lub po prostu coś Cię niepokoi – nie czekaj.

Razem z Agnieszka Toros :: Równowaga - terapia i psychoedukacja Fizjoterapeuta Paweł Tartak Psychodietetyk Poprawa we Flinsmed powtarzamy: zdrowe ciało i spokojna głowa to naczynia połączone. Słuchanie siebie to nie egoizm, to podstawa.

​Wydarzenie zorganizowane przez Karkonoskie Jaworskie Jawor Rejonowa w Jaworze pokazało nam, że mamy w sobie ogromną moc. Nie pozwólmy, by ta energia uciekła w codziennych obowiązkach!

​Dajcie znać w komentarzu, który z tych kroków zrobicie jako pierwszy? 👇

16/03/2026

15/03/2026

Śruby, płytki czy gwoździe śródszpikowe dają poczucie, że „kość została naprawiona”. To prawda – stabilizacja umożliwia jej prawidłowe gojenie.
Ale operacja to dopiero początek leczenia. Złamanie kończyny dolnej wpływa nie tylko na kość. Uraz i zabieg oddziałują także na:

• mięśnie (zanik i osłabienie),
• zakres ruchu w stawach,
• kontrolę nerwowo-mięśniową,
• wzorzec chodu i obciążania,
• ogólną wydolność organizmu.

Zrost kostny ≠ pełny powrót funkcji

Proces gojenia kości trwa zwykle 6–12 tygodni (a czasem dłużej – zależnie od wieku, typu złamania i chorób towarzyszących). Badania pokazują jednak, że nawet po radiologicznym potwierdzeniu zrostu mogą utrzymywać się:

• deficyty siły (szczególnie mięśnia czworogłowego i łydki),
• ograniczenia ruchomości w stawie kolanowym lub skokowym,
• asymetria obciążania kończyn,
• zmieniona mechanika chodu.

Analizy po złamaniach piszczeli i kości udowej wskazują, że deficyty siły i wzorca chodu mogą utrzymywać się miesiącami, jeśli nie zostaną objęte ukierunkowaną rehabilitacją (Busse et al., BMJ, 2007; Stevens-Lapsley et al., J Orthop Sports Phys Ther, 2010).

Kość może być zrośnięta, ale funkcja nadal wymaga odbudowy.
Dlaczego wczesne, kontrolowane uruchamianie ma znaczenie?
Współczesne wytyczne ortopedyczne podkreślają, że – jeśli stabilizacja jest wystarczająca – stopniowe, kontrolowane obciążanie (zgodne z zaleceniami operatora):

• ogranicza zanik mięśni,
• zmniejsza ryzyko sztywności stawów,
• poprawia jakość regeneracji tkanek,
• sprzyja szybszemu powrotowi do funkcji.

Długotrwałe unikanie ruchu prowadzi do spadku siły, pogorszenia czucia głębokiego i większego ryzyka przeciążeń po powrocie do aktywności.

To potwierdzają przeglądy dotyczące wczesnej mobilizacji po złamaniach kończyn dolnych (Handoll et al., Cochrane Review; AAOS Clinical Practice Guidelines).

Najczęstsze wyzwania po zespoleniu

W praktyce często obserwuje się:

• lęk przed obciążaniem operowanej nogi,
• utrzymujący się obrzęk,
• ból przy zwiększaniu aktywności,
• wyraźną asymetrię chodu,
• szybkie męczenie się przy dłuższym marszu.

To naturalne elementy procesu zdrowienia.
Kluczowe jest stopniowe zwiększanie obciążenia i odbudowa siły w bezpiecznym zakresie. Co jest realnym celem rehabilitacji?
Nie tylko „rozruszanie stawu” czy „wzmocnienie mięśnia”.

Celem jest:

• przywrócenie symetrycznego obciążania,
• odbudowa siły i wytrzymałości,
• poprawa kontroli ruchu,
• powrót do pracy i aktywności bez kompensacji,
• zmniejszenie ryzyka przyszłych przeciążeń i wtórnych urazów.

Powrót do chodzenia bez kul nie zawsze oznacza pełny powrót do sprawności.
Organizm potrzebuje czasu, by odbudować siłę, koordynację i tolerancję obciążenia.

Operacja naprawia strukturę.
Rehabilitacja przywraca funkcję.

I to właśnie ten drugi etap w dużej mierze decyduje o tym, jak będziesz poruszać się za kilka miesięcy – i za kilka lat.

10/03/2026

Wiele osób z bólem kręgosłupa słyszy, że bieganie „niszczy dyski”.
W rzeczywistości zależy to głównie od dawki obciążenia i sposobu progresji aktywności.

W analizie danych z randomizowanego badania ASTEROID (Samanna i wsp., 2026) osoby z przewlekłym bólem kręgosłupa wykonywały program marsz–bieg przez 12 tygodni. W badaniu MRI obserwowano zmiany sugerujące lepsze nawodnienie krążków międzykręgowych u osób biegających.

Najlepsze wyniki pojawiały się przy umiarkowanej objętości biegania (ok. 2–4 km tygodniowo) i rekreacyjnym tempie.

To nie oznacza, że bieganie jest odpowiednie dla każdego przypadku bólu pleców. Pokazuje jednak, że krążki międzykręgowe reagują na obciążenie i mogą się do niego adaptować.
Kluczowe znaczenie ma dawkowanie ruchu i stopniowa progresja obciążenia.

Źródło:
Samanna A. et al., 2026
Running is associated with intervertebral disc adaptations: a pre-planned secondary analysis of the ASTEROID randomized controlled trial.
European Spine Journal.

02/03/2026

„Uszkodziłem sobie kolano na treningu.” — to jedna z częstszych przyczyn wizyt pacjentów w gabinecie fizjoterapeuty.

Tymczasem w większości przypadków ból wysiłkowy kolana wynika z przeciążenia, a nie z nagłego, trwałego uszkodzenia struktury. Tkanki reagują bólem, gdy tempo wzrostu obciążeń przekracza ich zdolność adaptacji.

Dane naukowe pokazują, że zmiany strukturalne w kolanie są częste również u osób bez bólu (Englund 2008). Z kolei w przypadku zmian degeneracyjnych łąkotki leczenie zachowawcze bywa równie skuteczne jak artroskopia (van de Graaf 2018; 2022).

Dlatego kluczowe pytanie brzmi nie „co się uszkodziło?”, ale „dlaczego kolano przestało tolerować obciążenie?”

Operacja bywa potrzebna.
Ale bardzo często pierwszym i skutecznym krokiem jest dobrze zaplanowana rehabilitacja.

01/03/2026

Amputacja to nie tylko operacja. To moment, w którym organizm musi przystosować się do zupełnie nowych warunków biomechanicznych i metabolicznych. To, co wydarzy się w pierwszych tygodniach i miesiącach, ma realny wpływ na dalszą sprawność.

1️⃣ Wydolność spada szybciej, niż myślimy

Po amputacjach naczyniowych (najczęściej w przebiegu cukrzycy i miażdżycy) pacjenci mają już wcześniej obniżoną wydolność krążeniowo-oddechową.

Dodatkowe ograniczenie aktywności po zabiegu może prowadzić do:

• dalszego spadku tolerancji wysiłku
• pogorszenia kontroli metabolicznej
• zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego

Bez systematycznego ruchu sprawność spada szybko – szybciej, niż wielu pacjentów się spodziewa. Dlatego rehabilitacja obejmuje nie tylko kikut i gojenie rany, ale również trening ogólnousprawniający i wydolnościowy.

2️⃣ Druga kończyna jest zagrożona

U pacjentów z cukrzycą i chorobą tętnic obwodowych ryzyko amputacji drugiej kończyny w kolejnych latach jest istotnie podwyższone.

To oznacza, że rehabilitacja pełni także funkcję prewencji wtórnej:

• edukacja w zakresie kontroli czynników ryzyka
• trening bezpiecznego obciążania
• profilaktyka przeciążeń
• poprawa kontroli glikemii i wydolności

Nie chodzi wyłącznie o „powrót do chodzenia”, ale o zmniejszenie ryzyka dalszych powikłań.

3️⃣ Chód w protezie to większy koszt energetyczny

W zależności od poziomu amputacji koszt energetyczny chodu może być:

• o 10–40% wyższy przy amputacji podudzia,
• nawet o 60% lub więcej przy amputacji uda.

Oznacza to, że bez wcześniejszego przygotowania wydolnościowego pacjent szybciej się męczy, ogranicza aktywność i może rezygnować z używania protezy.
Dlatego etap poprzedzający protezowanie – obejmujący wzmacnianie, trening równowagi i tolerancji wysiłku – ma kluczowe znaczenie.

4️⃣ Wczesna mobilizacja ma znaczenie

W literaturze podkreśla się, że odpowiednio wcześnie rozpoczęta rehabilitacja:

• zmniejsza ryzyko powikłań związanych z unieruchomieniem,
• poprawia wyniki funkcjonalne,
• skraca czas adaptacji do protezy.

Zakres i tempo zawsze zależą od stanu ogólnego pacjenta i decyzji zespołu medycznego.

23/02/2026

Depresja to choroba.
Nie chwilowy spadek nastroju. Nie „gorszy dzień”. Nie brak motywacji.

Według danych epidemiologicznych dotyka milionów osób w Polsce i na świecie. Może wpływać na sen, koncentrację, poziom energii, relacje… i często także na odczuwanie bólu.

🔄 Depresja i ból – połączenie, o którym mówi się za mało

Osoby z depresją częściej doświadczają przewlekłych dolegliwości bólowych. Z kolei przewlekły ból zwiększa ryzyko obniżonego nastroju.

To nie przypadek. Układ nerwowy, hormonalny i immunologiczny są ze sobą ściśle powiązane. Zmiany w jednym obszarze wpływają na pozostałe.

🏃‍♂️ Czy ruch ma znaczenie?

Tak – jako element wspierający leczenie.

Parasolowy przegląd z meta-analizą opublikowany w British Journal of Sports Medicine (Murphy i wsp., 2023) wykazał, że regularna aktywność fizyczna istotnie zmniejsza objawy depresji i lęku w różnych grupach populacyjnych.

Nie zastępuje terapii ani farmakoterapii, jeśli są wskazane.
Ale może realnie wspierać proces zdrowienia.

🧠 Kiedy potrzebna jest pomoc specjalisty?

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie – warto zgłosić się do lekarza lub psychologa.

Wytyczne kliniczne podkreślają znaczenie:
• psychoterapii (np. CBT),
• farmakoterapii – w zależności od nasilenia objawów,
• aktywności fizycznej,
• wsparcia społecznego.

To nie jest kwestia „silnej woli”.
To kwestia leczenia.

Więcej informacji: https://www.gov.pl/web/psse-brodnica/23-lutego---ogolnopolski-dzien-walki-z-depresja