31/10/2025
POLSKA WCHODZI NA DROGĘ ERADYKACJI WIRUSA BRODAWCZAKA LUDZKIEGO - OD 2027 SZCZEPIENIA PRZECIW HPV NARESZCIE WCHODZA DO KALENDARZA SZCZEPIEŃ
HPV – wirus, który każdego roku kosztuje Polskę setki milionów złotych. A można temu skutecznie zapobiec.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to cichy sprawca tysięcy nowotworów w Polsce.
Ponad 80% dorosłych Polaków ma lub miało kontakt z tym wirusem – najczęściej bezobjawowo.
Większość infekcji ustępuje samoistnie, lecz u części osób prowadzi do zmian przedrakowych i nowotworów szyjki macicy, sromu, pochwy, odbytu, prącia oraz gardła i krtani.
To choroby, którym można skutecznie zapobiec dzięki szczepieniom.[6]
Skala problemu
Według Agencji Badań Medycznych i Krajowego Rejestru Nowotworów, co roku w Polsce rozpoznaje się ok. 6000 nowotworów HPV-zależnych, z czego 3000–3500 kończy się zgonem.[5][6]
Najwięcej dotyczy kobiet, lecz zachorowalność mężczyzn systematycznie rośnie.
• Rak szyjki macicy – ok. 2400 zachorowań i 1600–2000 zgonów rocznie.
• Rak sromu i pochwy – ok. 900 przypadków, 500 zgonów.
• Raki głowy i szyi (migdałki, podstawa języka) – 1000–1200 zachorowań, 600 zgonów.[9]
• Rak odbytu – 380 przypadków, 220 zgonów.
• Rak prącia – 230 przypadków, 120 zgonów, z czego połowa HPV-zależna.[5]
Łącznie nowotwory te odpowiadają za ponad 4% wszystkich nowotworów w Polsce.
Skuteczność szczepień
Szczepionki przeciw HPV to jedno z największych osiągnięć profilaktyki XXI wieku.
Chronią przed 9 onkogennymi typami wirusa (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58, 6, 11) i zapobiegają >95% zakażeń prowadzących do nowotworów.
Efekty w krajach z wysokim wyszczepieniem są imponujące:
1) Wielka Brytania – spadek raka szyjki macicy o 87% u kobiet zaszczepionych przed 18 r.ż.[10]
2) Australia – redukcja brodawek i stanów przedrakowych o 90%, plan całkowitej eliminacji raka szyjki macicy do 2035 r.
3) Szwecja – kobiety zaszczepione przed inicjacją seksualną mają 25× mniejsze ryzyko zachorowania.[10]
Raport ABM (2024) przewiduje, że pełny program szczepień w Polsce może zmniejszyć liczbę nowotworów HPV-zależnych o 54%, czyli o 4600 przypadków rocznie – 75% mniej u kobiet, 35% u mężczyzn.[5]
Pierwsze efekty szczepień przeciw HPV będą widoczne już w ciągu dekady, pełne – w 30–40 lat.
Koszty ekonomiczne
Choroby HPV-zależne kosztują Polskę ok. 135 mln euro rocznie (579 mln zł).[3][4]
W 2022 r. leczenie raka szyjki macicy pochłonęło 92 mln zł, a pozostałych nowotworów HPV-zależnych ponad 350 mln zł.[4]
Dla porównania – cały program profilaktyki (szczepienia + testy HPV) kosztuje ok. 20 mln zł rocznie.
Leczenie skutków zakażenia jest więc ponad 25× droższe niż zapobieganie.
Każda złotówka wydana na szczepienia przynosi wielokrotne oszczędności – zdrowotne i gospodarcze (utrata produktywności, renty, absencje).
Wiedza i świadomość
Z badań Uniwersytetu Warszawskiego wynika, że choć 75% Polaków słyszało o HPV, aż 27% nie potrafi wskazać żadnej choroby, którą wirus powoduje.
Tylko połowa zna szczepionkę, a niewielu wie, że dotyczy ona także chłopców.
Tymczasem zgodnie z Narodową Strategią Onkologiczną Polska powinna do 2028 r. zaszczepić 60% nastolatków.[6]
Dlaczego szczepić?
Nie istnieje lek, który usuwa HPV z organizmu. Szczepienie to jedyny sposób na przerwanie łańcucha zakażeń, chroniący jednostkę i całą populację.
Skuteczność przekracza 95%, a bezpieczeństwo potwierdzono w ponad 150 badaniach klinicznych obejmujących miliony pacjentów.[11][12]
W Polsce szczepienia są bezpłatne (POZ) dla:
- młodzieży w wieku 9-14lat (Cervarix®, Gardasil 9®)
- oraz 9-18 lat (Cervarix®)
Dorośli 18+
Cervarix® refundacja 50%
Gardasil 9® brak refundacji
Zaleca się je także dorosłym bez względu na wiek i płeć – szczególnie osobom aktywnym seksualnie, które nie miały kontaktu z wirusem oraz te które sa już zakażone .
Nowe dane: czy można szczepić osoby już zakażone HPV?
Coraz więcej badań potwierdza, że szczepienie osób z dodatnim testem HPV może przynieść istotne korzyści kliniczne – zwłaszcza u kobiet po leczeniu zmian CIN i u osób z przetrwałym zakażeniem niskiego stopnia.
Choć szczepionka nie leczy infekcji bezpośrednio, zwiększa szansę na samoistne wyeliminowanie wirusa.
Co pokazują badania:
U zakażonych kobiet, które otrzymały szczepionkę (np. Gardasil 9) w schemacie 0–1–4 lub 0–1–6 miesięcy, stwierdzono 40–60% wyższe prawdopodobieństwo ustąpienia infekcji HPV względem grupy nieszczepionej.[mp]
Metaanalizy z lat 2021–2024 wykazały, że u kobiet po leczeniu zmian CIN 2–3 szczepienie zmniejsza ryzyko nawrotu infekcji o 60–65%.[invimed +1]
Badania immunologiczne potwierdzają, że szczepienie stymuluje odpowiedź humoralną i komórkową, wspierając eliminację wirusa z nabłonka.[forumginekologii +1]
Mechanizm działania:
Szczepionka pobudza produkcję przeciwciał neutralizujących typy HPV zawarte w preparacie. U osób już zakażonych ogranicza replikację wirusa i zapobiega reinfekcjom innymi typami. Wzmocniona odporność lokalna ułatwia naturalną eliminację infekcji przewlekłej.
Wnioski kliniczne:
Szczepienie osób zakażonych HPV – zwłaszcza w schemacie 0–1–4 miesiące –
• zmniejsza ryzyko ponownego zakażenia,
• redukuje nawroty zmian CIN,
• zwiększa szansę spontanicznego ustąpienia infekcji,
• nie zwiększa ryzyka działań niepożądanych.[szczepienia.pzh +2]
Dlatego ESGO, ACOG i PTGiP zalecają szczepienie także u osób zakażonych lub po leczeniu zmian dysplastycznych.
Agencja Badań Medycznych i eksperci rekomendują utworzenie Narodowego Planu Eliminacji Wirusa HPV, obejmującego:
– powszechne szczepienia dziewcząt i chłopców,
– badania przesiewowe (test HPV zamiast cytologii),
– edukację pacjentów i personelu,
– monitorowanie zachorowalności.[3]
Jeśli program zostanie konsekwentnie wdrożony, Polska – podobnie jak Australia – może do połowy XXI wieku wyeliminować raka szyjki macicy jako problem zdrowia publicznego.
HPV to wirus o dramatycznych skutkach zdrowotnych i ekonomicznych, a jednocześnie jeden z nielicznych nowotworów, którym można całkowicie zapobiec.
Zakażenie kosztuje życie tysięcy osób i setki milionów złotych rocznie.
Szczepienie – kilka minut.
Nauka mówi jednoznacznie: warto.
Dr Maciej Jędrzejko Tata Ginekolog
wśród fanów
Źródła: w pierwszym komentarzu.
Poszukaj moich rolek o HPV na TikToku.
UWAGA ‼️ KOPIUJ -WKLEJ-WYDRUKUJ
HPV - ŚCIĄGA DLA LEKARZY I RODZICÓW !
opracował dr n.med. Maciej Jędrzejko
W POLSCE MAMY DWA TORY FINANSOWANIA SZCZEPIEŃ HPV
A) TOR PIERWSZY – PROGRAM RZĄDOWY (POWSZECHNY)
Realizowany w POZ u swojego lekarza rodzinnego lub pediatry
1. Status prawny
W latach 2025–2026 szczepienie jest zalecane, ale nieobowiązkowe.
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że od 2027 r. szczepienie HPV zostanie włączone do kalendarza szczepień obowiązkowych (projekt w przygotowaniu).
UWAGA obowiązkowość NIE oznacza przymusowości.
2. Kto ma szczepienie bezpłatne
Dziewczynki i chłopcy po ukończeniu 9. r.ż. do ukończenia 14. r.ż. mają szczepienie bezpłatne w ramach programu powszechnego w POZ.
3. Dostępne preparaty
• Cervarix (2-walentna) – producent GSK
• Gardasil 9 (9-walentna) – producent MSD
Wybór należy do rodziców.
Obie szczepionki są bezpłatne.
4. Zakres ochrony
Obie chronią przed typami HPV 16 i 18, odpowiedzialnymi za ok. 70 % raków szyjki macicy.
Gardasil 9 dodatkowo obejmuje typy 6, 11, 31, 33, 45, 52, 58, zwiększając ochronę do ok. 90 % nowotworów HPV-zależnych.
Dodatkowo Gardasil 9 chroni przed brodawkami płciowymi (kłykcinami kończystymi), których nie obejmuje Cervarix.
5. Schemat szczepienia
• 9–14 lat: 2 dawki w odstępie 6 miesięcy (0 i 6). Jeśli druga dawka została podana wcześniej niż po 5 miesiącach → wymagana 3. dawka.
• ≥ 15 lat: schemat 3-dawkowy
• Cervarix: 0-1-6 mies.
• Gardasil 9: 0-2-6 mies.
6. Odporność i dawki przypominające
Badania WHO, EMA, CDC i PZH potwierdzają wieloletnią odporność i utrzymujące się wysokie miana przeciwciał.
Nie ma potrzeby dawek przypominających.
B.) TOR DRUGI – REFUNDACJA APTECZNA (poza programem rządowym)
1. Cervarix
• 100 % refundacji dla dzieci i młodzieży od 9 r.ż. do ukończenia 18 r.ż. (na receptę),
• 50 % refundacji dla dorosłych (na receptę).
2. Gardasil 9
Nieobjęty refundacją apteczną.
Po ukończeniu 14 r.ż. można się nim szczepić wyłącznie odpłatnie (100 %).
PODSUMOWANIE
➡ 9–14 lat – bezpłatnie w POZ (Cervarix lub Gardasil 9)
➡ 9–18 lat – bezpłatnie w aptece (Cervarix na receptę)
➡ > 18 lat – Cervarix z 50 % refundacją, Gardasil 9 pełnopłatny
➡ od 2027 r. – planowane włączenie szczepienia HPV do kalendarza obowiązkowego (9–14 lat)
DOROŚLI – NIEZALEŻNIE OD WIEKU I PŁCI
Wybór zależny od budżetu:
1. Jeśli krucho z kasą – tańsza Cervarix (2-walentna), 3 dawki 0-1-6 mies. – ochrona przed typami HPV 16/18.
2. Jeśli masz środki – Gardasil 9 (9-walentna), 3 dawki 0-2-6 mies.
3. Jeśli teraz brak środków – zaszczep się Cervarixem, a później możesz się dodatkowo doszczepić Gardasilem 9.
4. Czy można szczepić osoby zakażone TAK! Nie musisz robić testu HPV przed szczepieniem – korzyści odnoszą zarówno osoby niezakażone (pełna ochrona), jak i zakażone (szybsza eliminacja wirusa, ochrona przed pozostałymi typami).
Szczepienie osoby zakażonej nie pogarsza przebiegu infekcji i może stymulować korzystną odpowiedź immunologiczną i szybszą eliminację wirusa.
Znane są klinicystom przypadki zanikania brodawek i dysplazji po szczepieniach, ale nie ma na to jeszcze EBM. Wstępne dane sa zachęcające. Wiemy ze osoby zakażone mogą odnosić korzyści ze szczepień.
Osoby zakażone można szczepić wg tych samych schematów jak wyżej lub można zintensyfikować szczepienie i skorzystać ze schematu : 0-1-4 mce (schemat jest badany, nie ma na to EBM jeszcze)
5. Szanowne Panie i Osoby z macicą!
Warto robić KO-TEST czyli jednoczesne pobranie (jedną szczoteczką cytologiczną do jednego kubeczka)
a) cytologia płynna (LBC)
b) test HPV (PCR) (im większy pakiet tym drożej ale tym lepiej)
Jeśli pacjentka dysponuje dużym budżetem na badania, można rozważyć dodatkowe nowe badania (do tego samego kubeczka z jednego pobrania, lub jako kontrolne w razie niekorzystnych wyników cytologii/HPV)
1) na biomarkery ki67 / p16 (CinTec)
2) na obecność mRNA (aktywność wirusa)
3) oraz badanie PCR na bakterie atypowe (chlamydia/mycoplasma/ureaplasma) które
mogą przyspieszać rozwój raków jako ko-faktor HPV.
Czarny humor
- Doktorze czy szczepić wszystkie dzieci ?
- Nie, tylko te na których Pani zależy 😉