04/03/2026
„Nowe spojrzenie na schizofrenię: optymalizacja ścieżek opieki w Europie od pierwszego epizodu psychozy do leczenia długoterminowego” (Rethinking Schizophrenia: Optimizing Care Pathways in Europe from the First Episode of Psychosis to Long-Term Care)
Projekt „Rethinking Schizophrenia” realizowany przez European Brain Council został zaprojektowany w celu analizy ścieżek opieki nad osobami chorującymi na schizofrenię w Europie oraz identyfikacji kluczowych barier w systemach ochrony zdrowia psychicznego.
Wśród autorów artykułu który ukazał się w „European Psychiatry” są:
Prof. Janusz Rybakowski
Prof. Jerzy Samochowiec
Prof. Agata Szulc
Dr. Piotr Toczyski
Link w komentarzu.
Punktem wyjścia była obserwacja, że mimo postępów w farmakoterapii i interwencjach psychospołecznych systemy opieki psychiatrycznej w Europie pozostają fragmentaryczne, nierówne i często nieskoordynowane, co utrudnia skuteczne leczenie pacjentów od momentu pierwszego epizodu psychotycznego aż do opieki długoterminowej.
Celem drugiej fazy projektu było:
• ocena aktualnych modeli opieki nad osobami ze schizofrenią w różnych krajach Europy,
• analiza ich wpływu na:
• wyniki zdrowia psychicznego,
• dostęp do świadczeń,
• satysfakcję z opieki,
• identyfikacja elementów, które mogą stanowić podstawę zintegrowanych ścieżek opieki, szczególnie dla młodych osób z pierwszym epizodem psychozy (FEP – First Episode Psychosis).
Autorzy przyjęli założenie, że najważniejszym momentem klinicznym jest wczesna faza choroby, kiedy odpowiednia interwencja może znacząco poprawić rokowanie funkcjonalne i społeczne.
Metody (Methods)
Badanie zostało przeprowadzone w oparciu o model analizy ścieżek opieki (care pathways).
Na tej podstawie opracowano kwestionariusz ankietowy, który następnie rozesłano anonimowo do specjalistów zdrowia psychicznego w dziewięciu krajach europejskich:
Kwestionariusz zawierał 45 pytań i obejmował szeroki zakres zagadnień związanych z leczeniem schizofrenii, w tym:
• wczesne rozpoznanie psychozy,
• organizację pierwszego kontaktu z systemem opieki,
• dostępność interwencji w pierwszym epizodzie,
• ciągłość opieki,
• dostępność różnych form leczenia (farmakoterapia, interwencje psychospołeczne),
• współdecydowanie w procesie leczenia,
• funkcjonowanie systemów opieki zdrowia psychicznego,
• wykorzystanie nowych technologii w opiece nad pacjentami.
Łącznie uzyskano 203 odpowiedzi, a struktura zawodowa respondentów była następująca:
• psychiatrzy – 75%
• psychologowie – 11%
• pielęgniarki psychiatryczne – 7%
• pracownicy socjalni – 2%
• lekarze rodzinni i inni specjaliści – 5%
Dane zostały poddane analizie jakościowej, która pozwoliła zidentyfikować powtarzające się problemy i kluczowe obszary wymagające poprawy.
Wyniki (Results)
Analiza odpowiedzi ujawniła znaczne niezadowolenie specjalistów z obecnego stanu systemów opieki nad schizofrenią w Europie.
Jednocześnie wskazano duże zróżnicowanie jakości opieki między krajami, a także wewnątrz poszczególnych systemów zdrowia.
Najważniejsze problemy w ścieżkach opieki
Respondenci wskazali kilka kluczowych czynników wpływających na funkcjonowanie systemu opieki:
1. Wczesna diagnostyka i interwencja
Jednym z najważniejszych problemów jest opóźnienie w rozpoznaniu pierwszego epizodu psychozy oraz ograniczona dostępność wyspecjalizowanych programów wczesnej interwencji.
W wielu krajach brak jest dobrze rozwiniętych wyspecjalizowanych zespołów FEP, które mogłyby zapewnić intensywną opiekę w początkowym okresie choroby.
2. Ciągłość opieki (continuity of care)
Respondenci wskazali, że system opieki nad pacjentem jest często fragmentaryczny i nieskoordynowany.
Pacjenci przechodzą pomiędzy różnymi instytucjami (np. oddziały szpitalne, poradnie ambulatoryjne, opieka społeczna), co powoduje:
• przerwy w leczeniu,
• utratę kontaktu z systemem opieki,
• pogorszenie rokowania.
3. Dostępność usług i terapii
W wielu krajach europejskich istnieją istotne ograniczenia w dostępności kompleksowych form leczenia, zwłaszcza:
• terapii psychospołecznych,
• rehabilitacji psychiatrycznej,
• programów wsparcia społecznego,
• usług środowiskowych.
Farmakoterapia jest zazwyczaj dostępna, ale interwencje psychospołeczne pozostają niedostatecznie rozwinięte.
4. Współdecydowanie w leczeniu (shared decision-making)
Badanie wskazało, że współpraca z pacjentami w podejmowaniu decyzji terapeutycznych jest nadal ograniczona.
Model opieki pozostaje w wielu miejscach paternalistyczny, a zaangażowanie pacjenta i jego rodziny w proces leczenia nie jest wystarczające.
5. Wykorzystanie nowych technologii
Specjaliści zwrócili uwagę na rosnący potencjał technologii cyfrowych w psychiatrii, takich jak:
• telepsychiatria,
• monitoring objawów poprzez aplikacje mobilne,
• cyfrowe narzędzia wspierające adherencję do leczenia.
Jednak ich wykorzystanie w systemach opieki psychiatrycznej w Europie jest nadal ograniczone i nierównomierne.
Wnioski (Conclusions)
Autorzy podkreślają, że poprawa opieki nad osobami ze schizofrenią w Europie wymaga kompleksowego, zintegrowanego modelu opieki obejmującego cały przebieg choroby.
Kluczowe elementy takiego modelu powinny obejmować:
1. Wczesną interwencję
Rozwój wyspecjalizowanych programów leczenia pierwszego epizodu psychozy, które mogą poprawić rokowanie kliniczne i społeczne.
2. Równy dostęp do leczenia
Zapewnienie wszystkim pacjentom sprawiedliwego dostępu do nowoczesnych terapii, zarówno farmakologicznych, jak i psychospołecznych.
3. Koordynację opieki
Wdrożenie zintegrowanych ścieżek leczenia, które łączą opiekę szpitalną, ambulatoryjną i środowiskową.
4. Wsparcie psychospołeczne
Rozszerzenie programów rehabilitacji psychiatrycznej, wsparcia zawodowego i integracji społecznej.
5. Podejście biopsychospołeczne
Leczenie schizofrenii powinno obejmować nie tylko farmakoterapię, ale również czynniki psychologiczne i społeczne wpływające na zdrowienie.
6. Wykorzystanie nowych technologii
Nowe technologie mogą wspierać:
monitorowanie objawów,
dostęp do opieki,
ciągłość leczenia.
✅ Główna konkluzja artykułu:
Systemy opieki nad schizofrenią w Europie wymagają reformy w kierunku zintegrowanych, ciągłych i skoncentrowanych na pacjencie ścieżek leczenia, szczególnie w odniesieniu do wczesnej interwencji i długoterminowego wsparcia.
