27/11/2025
❕JAK OPOWIEDZIEĆ NIEWYPOWIEDZIANE - JĘZYKI, KTÓRYMI MÓWIĄ KLIENCI (PSYCHO)TERAPII❕
Senne Opowieści, czyli wyśnić siebie – cz. 2: „Funkcje snu: droga poznania siebie
i sposób na porozumienie z innymi w wybranych nurtach terapeutycznych”
Bardzo długo nie doceniałam snów.
Trochę czytałam o ich roli u Freuda, trochę u Junga. Czasem sięgałam po sennik, bardziej dla żartu niż licząc na jakiś spektakularny wgląd. Jednym z elementów mojego gestaltowskiego szkolenia był model pracy ze snem. Kiedy pierwszy raz się z nim spotkałam, nie zrobił na mnie wrażenia.
Do swoich własnych snów miałam ambiwalentny stosunek. Czasem były relaksujące. Czasem zapominałam je zaraz po tym jak otworzyłam oczy. Niektóre prześladowały mnie do tego stopnia, że budziłam się z zatrzymanym oddechem. Trzy z nich przychodziły tak uparcie, chociaż czasem z wieloletnimi przerwami, że w końcu musiałam się zająć nimi i informacjami, jakie niosły.
W dodatku Klienci w gabinecie nie mieli nade mną litości. Wcześniej czy później niemal każdy z nich, zwłaszcza w długoterminowych procesach, przynosił jakiś sen albo cały ich cykl. Cóż było robić, zaczęłam szukać, czytać, słuchać wykładów, szkolić się.
Szybko okazało się, że są nie tylko jednym ze sposobów, w jakich moi Klienci opowiadali o sobie ale także nieprzebraną skarbnicą informacji o nich od nich samych oraz sposobem, w jaki opowiadali mi o sobie.
Sny fascynowały ludzi od najdawniejszych czasów. Były uważane za głos bogów, zapowiedź przyszłości lub klucz do zdrowia.
Współczesna psychologia, w tym psychologia głębi, Gestalt i Psychologia Procesu, podtrzymują to historyczne przekonanie, traktując sny jako autentyczną wypowiedź naszej duszy oraz nieocenione narzędzie do samopoznania i wewnętrznej integracji.
Język marzeń sennych jest tajemniczy, polifoniczny, metaforyczny i symboliczny, wymykający się logice myślenia linearnego. Badanie tego języka nie tylko pozwala nam poznać siebie, ale także dostarcza bogatego, symbolicznego materiału do opowiadania o sobie, zarówno sobie, jak i innym.
SNY JAKO ŹRÓDŁO MĄDROŚCI Z GŁĘBI PSYCHE/DUSZY: Spotkanie z Archetypami.
Przekonanie o snach jako źródle mądrości znane z różnych tradycji starożytnych oraz kultur natywnych podzielał Jung. W nurcie psychologii głębi, zwłaszcza w psychologii jungowskiej, sny są postrzegane jako coś więcej niż tylko produkt zmęczonego mózgu. Carl Gustav Jung uważał, że sny są wyraźnymi przejawami naszego nieświadomego umysłu, pochodząc z warstwy nieświadomości indywidualnej i zbiorowej a często stanowiąc też klucz do zrozumienia praw ponadczasowych.
Mogą nawet stanowić mądrą wypowiedź archaicznej części duszy (psychiki obiektywnej), która przechowuje podstawowe prawa życia psychicznego wypracowane przez przodków. Ta głęboka mądrość przejawia się poprzez archetypy – pierwotne obrazy natury i kultury, obecne w mitach, baśniach i sztuce. Wiedza zawarta w snach opisuje podstawowe reguły życia. Z psychologicznego punktu widzenia, zainteresowanie snami jest ważniejsze niż np. oglądanie filmów, ponieważ sny są autentyczną wypowiedzią naszej duszy.
Jungowska analiza snów polega na poszukiwaniu ukrytego języka snu, odwołując się do bogactwa kultury, mitów i baśni, aby odczytać sens marzeń. Rozmowa ze snami jest jak czytanie baśni. Poprzez sny, człowiek ma szansę zintegrować świadome i nieświadome warstwy psychiki.
SNY JAKO OBRAZ WEWNĘTRZNYCH KONFLIKTÓW.
Dla psychoanalizy w ujęciu Zygmunta Freuda, sny stanowią drogę do poznania prawdy o psyche w wewnętrznej „głębi”. Twórca psychoanalizy dostarczył silnego impulsu do poszukiwania prawdy o sobie w snach, traktując je jako odbicie wewnętrznych konfliktów ludzkiej duszy.
Kluczową rolą snu ma być szyfrowanie (kamuflaż) trudnej do zaakceptowania prawdy o sobie. Jest to spowodowane działaniem cenzora psychologicznego, który nie dopuszcza do świadomości (ego) dzikich instynktów (id) i ich drapieżności, wymuszając jednocześnie idealizowany obraz własny (superego). Analiza marzeń sennych dorosłych ma często wykazywać, że sny dotyczą wypartych pragnień erotycznych. Jednak sny mogą też dotyczyć niespełnionych pragnień, oczekiwań, miłości własnej, lub po prostu ujawniać stłumione przeżycia. Poprzez analizę snów, terapeuta może uzyskać wgląd i ulgę w dręczących objawach nerwicowych pacjenta.
SNY A SAMOPOZNANIE I INTEGRACJA W „TU I TERAZ”.
Terapia Gestalt oferuje radykalnie odmienne podejście do poznania siebie poprzez sny, które mają ogromne znaczenie dla opowiadania o sobie. W Gestalt sny nie są interpretowane według uniwersalnych symboli. Każdy element snu ma znaczenie wyłącznie dla śniącego.
Kluczową techniką służącą pogłębionemu samopoznaniu i opowiadaniu o sobie jest identyfikacja z elementami snu. Pacjent, wcielając się w postacie, przedmioty czy abstrakcyjne elementy ze snu, prowadzi z nimi dialog. Na przykład, jeśli śnił o zamkniętych drzwiach, wcielając się w nie i mówiąc „Jesteśmy zamknięte, nie wpuszczamy nikogo”, może nagle zdać sobie sprawę z własnego zamykania się na innych ludzi.
Taka technika pozwala na odkrycie ukrytych konfliktów, potrzeb czy emocji. Terapia Gestalt koncentruje się na pracy ze snem w „tu i teraz”. Przeżywanie snu na nowo aktywizuje ciało i emocje, co prowadzi do integracji tych odłączonych fragmentów i pozwala pacjentowi stać się bardziej całościową osobą. Sen jest tu traktowany jako „królewski trakt do integracji”.
SNY JAKO PRZEWODNIK W PROCESIE URUCHAMIANIA ZASOBÓW DO ZMIANY
Inne podejście oferuje Psychologia Zorientowana na Proces (Process Work), która traktuje sny nie jako treści statyczne do interpretacji, lecz jako dynamiczne procesy, które można eksplorować w działaniu i doświadczeniu.
Praca ze snami w tym nurcie wspiera kontakt z głębszymi warstwami wewnętrznych konfliktów oraz wskazuje na trudne nieprzeżyte emocje i momenty zatrzymania w procesie zmiany. Celem jest wydobywanie ze snów nieoczywistych znaczeń oraz odnajdywanie uśpionych zasobów i uruchamianie nowych sposobów reagowania.
ŚWIADOMA ŚNIENIE: AKTYWNE WSPÓŁTWORZENIE I OPOWIADANIE NOWEGO SCENARIUSZA
W kontekście samopoznania i aktywnego opowiadania o sobie niezwykle cenne jest świadome śnienie (lucid dreaming). Jest to stan, w którym osoba zdaje sobie sprawę, że śni, i może w pewnym stopniu kontrolować przebieg snu. W psychoterapii, zwłaszcza w leczeniu traumy i koszmarów, świadome śnienie pozwala modyfikować przebieg koszmarów w samym śnie, co prowadzi do redukcji objawów PTSD i poprawy poczucia kontroli. Jest to przejęcie aktywnej roli (tzw. mastery) wobec stresującego bodźca.
Ponadto, świadome śnienie, jak uważał C.G. Jung, jest procesem przebudzenia, gdy człowiek „patrzy do wewnątrz”. Jest to również potężne narzędzie kreatywne, które bywa określane jako „laboratorium wyobraźni”. Poprzez świadome śnienie, można np. uzyskać wgląd w nieświadome procesy twórcze i emocjonalne, prowadząc dialog z postaciami snu, zadając im pytania typu: „Co chcesz mi powiedzieć?”.
Niezależnie od nurtu terapeutycznego, sny są uważane za ważny i intrygujący przejaw naszego życia. Stanowią one naturalną szansę człowieka na poznanie pełni swej natury.
Proces terapeutyczny, czy to poprzez analizę konfliktów Freuda, odczytywanie archetypów Junga, dialog w „tu i teraz” Gestalt, czy eksplorację procesów (Process Work), wykorzystuje ten obrazowy język jako klucz do wewnętrznego świata. Dzięki pracy ze snami, jednostka nie tylko lepiej rozumie swoje nierozwiązane konflikty i potrzeby, ale także uczy się nowych perspektyw i kreatywności w wyrażaniu siebie. Sny stają się w ten sposób fundamentem dla autentycznej opowieści o sobie, która prowadzi do większej spójności wewnętrznej i pełni.
Jak pisał Carl Gustav Jung: „Kto patrzy na zewnątrz – śni; kto patrzy do wewnątrz – budzi się”. Terapia snem to właśnie sztuka tego wewnętrznego przebudzenia.
