15/09/2020
Polecam
Dziś, kolejny - trzeci już temat edukacyjny, utrudniany przez niedowidzenie, słabowidzenie oraz oczopląs. Nauka liczenia w pierwszych klasach edukacji wczesnoszkolnej szkół powszechnych.
Przy nauce liczenia należy koniecznie zwrócić uwagę na naturalne umiejętności edukacyjne dziecka. A dokładniej, chodzi o charakterystyczny podział uczniów na tych, którzy mają zdolności humanistyczne oraz na tych, którzy mają zdolności matematyczne.
Naturalne umiejętności dziecka mają decydujące znaczenie w nauczaniu matematycznym. Szczególnie ważne jest to w edukacji dziecka słabowidzącego i słabowidzącego z oczopląsem. Uczeń słabowidzący posiadający umiejętności matematyczne, będzie bowiem radził sobie dużo lepiej niż uczeń z umiejętnościami humanistycznymi. Pojawią się oczywiście problemy, jednak dziecko ma dużo większą łatwość pokonywania trudności i bardzo pomaga sobie samo, własnymi umiejętnościami w pojmowaniu matematyki.
Różnica jest naprawdę widoczna. U dziecka słabowidzącego bez drygu matematycznego, problemy z przyswajaniem materiału potrafią być bardzo poważne. Przypominają nawet problemy charakterystyczne dla dyskalkulii – dziecko nie przyjmuje zupełnie prostych umiejętności matematycznych, każdy temat jest problemem, postępy nikłe, a to czego uczeń się nauczy trzeba stale powtarzać. Charakterystyczne jest również zapominanie tego, co już wydawało się ugruntowane.
Rodzice pytają więc, jak rozpoznać u kilkulatka słabowidzącego czy jest humanistą, czy matematykiem. Zasada jest bardzo prosta i dokładnie taka sama jak u dzieci widzących prawidłowo. Dziecko słabowidzące (nawet przy widzeniu kilku % i z oczopląsem) , również pokazuje, jakie umiejętności edukacyjne są mu bliższe.
Dziecko humanistyczne już jako kilkulatek zaczyna interesować się literami. Dostrzega duże litery i pyta o ich znaczenie. Co więcej, pomimo problemów wzrokowych zapamiętuje wzrokowo proste znaki i zaczyna je samo kreślić, włączać do rysunków. Najczęściej dzieci same kreślą L, T, O oraz I. Dziecko humanistyczne będzie również chętnie bawić się w zabawy z literkami i gry z głoskami. Bardzo skutecznie natomiast, będzie omijać i odrzucać cyferki. Dziecko z umiejętnościami humanistycznymi nie chce liczyć, pomija gry i zabawy z liczeniem oraz z cyferkami.
Zupełnie odwrotnie natomiast jest u dziecka z umiejętnościami matematycznymi. Dziecko matematyczne samo zaczyna liczyć. Wychwyci liczenie w bajce, w zwykłej rozmowie, dopytuje o kolejne liczby, a liczenie staje się frajdą, jak żadna inna zabawa. Dziecko szybko dostrzega cyfry, pyta się o ich wartość, a nawet samo – obserwując bajkę lub pracę innych osób, uczy się wartości cyfr.
Co więcej, dziecko matematyczne samo dostrzega zależności matematyczne – potrafi dodać i odjąć proste wartości. Unika natomiast literek, może mieć problemy z opóźnionym rozwojem mowy, może mówić agramatycznie. Nie dopytuje się o literki i celowo omija wszelkie gry i zabawy zawierające litery i głoski. Chętnie natomiast wybiera gry i zabawy z zadaniami matematycznymi, lubi gry logiczne z konkretnymi zadaniami do wykonania.
Tu znów pojawia się kolejne pytanie rodziców. Jeśli dziecko z tendencjami matematycznymi radzi sobie tak dobrze, to czy potrzebuje dostosowania materiałów edukacyjnych matematycznych? Tak, potrzebuje, tylko w mniejszym zakresie. U dziecka matematycznego, dostosowania pozwalają na szybszą i łatwiejszą naukę oraz rozwój naturalnych talentów. Trzeba również pamiętać o tym, że dziecko słabowidzące, a szczególnie z oczopląsem, nie będzie w stanie rozpisywać wszystkich działań w tradycyjny – długi sposób. Dlatego też wiele obliczeń będzie musiało wykonać w pamięci, a do tego trzeba się odpowiednio przygotować.
Podsumowując, u dziecka z umiejętnościami matematycznymi, odpowiednie dostosowania materiałowe pozwalają na pełne wykorzystanie talentu matematycznego oraz pokonanie trudności wynikających bezpośrednio z problemów wzrokowych. U dziecka humanistycznego natomiast, bez tendencji do matematyki, odpowiednie dostosowania są konieczne i niezbędne do wprowadzania nawet najprostszych umiejętności matematycznych. Bez nich dziecku jest bardzo trudno, a każdy postęp okupiony jest ciężką pracą, zniechęceniem i płaczem.
Ostatnia kwestia, to wpływ słabowidzenia oraz oczopląsu na odbiór materiałów edukacyjnych - matematycznych. Temat ten jest ściśle uzależniony od obecnych podręczników, ćwiczeń i krat pracy. Współczesne pomoce szkolne w szkołach powszechnych są niedostosowane do dysfunkcji wzroku, a wygląd każdej strony jest trudny w odbiorze wizualnym.
Dla przykładu, na jednej stronie podręcznika lub ćwiczeń w formacie A4, znajduje się 5 kolejnych ćwiczeń i zadań. Pierwsze zwizualizowane jest cukierkami, drugie skarpetkami, trzecie rękawiczkami, czwarte samochodzikami, a piąte lalkami. Już dla dziecka słabowidzącego bez oczopląsu będzie to przekaz problematyczny, a przy oczopląsie, problem jest dużo większy. Oczopląs powoduje drżenie i niestabilność obrazu. Dziecko ma problem z dostrzeżeniem wizualizacji zadania, poszczególne elementy są nieczytelne, zlewają się w jedno. Kiedy obraz drży i jest niestabilny, nieczytelność jest jeszcze większa. Dziecko potrzebuje wizualizacji, aby stworzyć w pamięci wizualny schemat matematyczny i przechodzić przez kolejne tematy oraz umiejętności matematyczne. Jeśli schematu wzrokowego nie ma, nie ma również pamięci wzrokowej w zakresie matematycznym ani wyobraźni matematycznej.
Koniecznie więc trzeba pomóc dziecku słabowidzącemu oraz słabowidzącemu z oczopląsem w dostosowaniu pomocy matematycznych. Proste wizualizacje matematyczne oraz równie proste zasady w początkach nauki liczenia, wpływają na całą późniejszą naukę oraz postępy matematyczne.
Na załączonej grafice umieściliśmy kilka bardzo prostych zasad postępowania w nauce liczenia dziecka słabowidzącego z oczopląsem. Zasady są pomocne również dla dzieci słabowidzących bez oczopląsu oraz dla dzieci widzących prawidłowo, ale z problemami w nauce matematyki, w tym z podejrzeniem dyskalkulii.
Postaramy się teraz kolejne wskazówki nieco rozwinąć, aby wszystko było jasne. Tak jak zwykle w tym miejscu, pojawia się informacja dla osób posługujących się programem czytającym. Grafika zawiera dużo tekstu. Cały tekst został załączony do opisu grafiki. Gdyby nie odtwarzał się prawidłowo, proszę zgłosić problem w komentarzu pod postem źródłowym, a my w odpowiedzi wstawimy cały tekst.
A więc zaczynamy.
Oczopląs u dzieci niedowidzących i słabowidzących, a nauka liczenia w szkołach powszechnych.
JAK LICZYĆ PRZY OCZOPLĄSIE?
1. Wybierz dla dziecka jeden rodzaj liczmanów i używaj zawsze tego samego wzoru graficznego.
To pierwsza i najważniejsza wskazówka. Należy wybrać dla dziecka jeden rodzaj liczmanów od 1 do 10 i zawsze należy używać tylko tych jednych - wybranych i znanych dziecku wzrokowo liczmanów. Zanim przejdziesz do zadań tekstowych oraz wizualizacji zadań, koniecznie dopilnuj, aby dziecko płynnie opanowało wzrokowe rozpoznawanie wartości liczmanów od 1 do 10. To niezwykle ważne - dajesz dziecku szansę na wizualizację matematyczną, wyobraźnię matematyczną oraz pamięć wzrokową matematyczną. Standardowe materiały edukacyjne w szkołach powszechnych, nie są dostosowane do dysfunkcji wzroku. Wprowadzając odpowiednie liczmany, wprowadzasz najprostsze i najskuteczniejsze dostosowanie edukacyjne - matematyczne.
2. Liczmany powinny być odpowiednio powiększone i pojedyncze (dziecko powinno każdy liczman móc wziąć do ręki i dokładnie go oglądnąć) oraz dostosowane wizualnie (odpowiednie kolory, prosta forma graficzna).
Druga bardzo ważna zasada - odpowiednie dostosowanie liczmanów. Powinny one być bardzo proste wizualnie. Zapomnij więc o rękawiczkach, skarpetkach czy cukierkach z ćwiczeń i kart pracy. Wybieraj najprostsze kształty geometryczne. Dodatkowo, każdy liczman powinien być powiększony oraz oddzielny. Oznacza to, że powiększenie zapewnia dobrą i klarowną widoczność dla dziecka z dysfunkcją wzroku. Oddzielne liczmany natomiast, zapewniają dziecku komfort pracy. Każdy liczman dziecko może wziąć do ręki, podnieść go, przybliżyć do oczu lub do oka oraz bardzo dokładnie oglądnąć i zapamiętać wzór graficzny (matematyczny). To bardzo ważne przy oczopląsie.
3. Razem z dzieckiem licz na konkretach (orzechy , guziki, korale...). Pozwól dziecku wybrać przedmioty do liczenia - mają być dla dziecka interesujące i dobrze widoczne.
Liczenie na konkretach jest bardzo potrzebne w początkach nauki liczenia. W przypadku dzieci niedowidzących i słabowidzących, a szczególnie przy oczopląsie, wybór konkretów do liczenia, nie może być przypadkowy. Konkrety muszą być dobrze widoczne dla dziecka oraz muszą być przez nie lubiane. Pozwól więc dziecku, aby samo wybrało fanty, które będziecie liczyć. Mogą to być wspólnie zebrane kasztany, kolorowe guziki, które spodobały się dziecku lub inne ciekawe dla niego przedmioty. Tylko wtedy dziecko będzie zaangażowane i chętne do zabawy, a to już połowa sukcesu.
4. Licząc na konkretach wprowadzaj jednocześnie liczman oraz cyfrę arabską. Przygotuj tło prezentacji: jasne lub ciemne (w zależności od potrzeby), zadbaj o dobrą widoczność wszystkich elementów.
Bardzo prosta i bardzo ważna zasada. Zawsze należy przygotować odpowiednie tło do wszelkich prezentacji edukacyjnych. U dziecka z dysfunkcją wzroku, to podstawa dla prawidłowego dostrzeżenia, analizy wzrokowej i zapamiętania wzrokowego. U dziecka z oczopląsem to szczególnie ważne - poszczególne elementy muszą być wyraźne i nie mogą zlewać się w jeden obiekt. Przygotuj więc tło jasne lub ciemne - w zależności od kolorów posiadanych liczmanów oraz konkretów do liczenia. Kiedy prezentujesz dziecku kolejne liczby, używaj konkretów (zawsze wybranych przez dziecko), a także odpowiedniego liczmana oraz odpowiedniej cyfry arabskiej. Każdy z elementów powinien być oddzielny, tzn. dziecko powinno móc wziąć do ręki zarówno fanty do liczenia, liczman i cyfrę. Każdy z tych elementów powinien być oglądnięty przez dziecko z odpowiedniej dla niego odległości.
4. Unikaj gotowych, matematycznych kart pracy. Nie są one dostosowane dla dziecka słabowidzącego, więc tym bardziej nie będą odpowiednie dla dziecka słabowidzącego z oczopląsem. Każdą nową liczbę, cyfrę, dodawanie i odejmowanie pokazuj na konkretach oraz tych samych liczmanach.
Standardowe karty pracy są nieodpowiednie dla dziecka słabowidzącego i słabowidzącego z oczopląsem. Na jednej stronie zazwyczaj jest wiele elementów, są drobne, drobiazgowe i nieczytelne graficznie. Zamiast kart pracy najlepiej jest stosować prezentacje (jak w punkcie wyżej). Używaj więc konkretów wybranych przez dziecko oraz odpowiednich liczmanów.
5. Zapamiętaj! Zadania z ćwiczeń przepisuj, upraszczaj i wizualizuj zawsze tymi samymi liczmanami oraz konkretami.
Ćwiczenia w szkołach powszechnych zazwyczaj nie są powiększane. Nawet jeśli użyty jest powiększalnik, forma graficzna zadań i ćwiczeń jest trudna wzrokowo. Szczególnie problematyczne są zadania tekstowe. Są dla dziecka trudne, dotyczą tematów odległych (system pojęciowy dziecka niedowidzącego i słabowidzącego) oraz są nieczytelne graficznie. W zerówce oraz w klasie 1, kiedy wprowadzane są pierwsze ćwiczenia matematyczne, dobrze jest redagować zadania specjalnie dla dziecka. Zadania możesz pisać nawet ręcznie dużymi literami. Każde zadanie, nową wartość liczbową oraz ćwiczenie wizualizuj konkretami oraz odpowiednimi liczmanami.
6. Ważne! Zadania tekstowe przybliżaj do systemu pojęciowego dziecka. Nawiązuj do osób, przedmiotów, zabawek i zwierząt znanych i lubianych przez dziecko. Np.: "Twój kotek Mruczek zjadł 2 chrupki rano i 3 wieczorem. Ile chrupek Mruczek zjadł razem?".
Ta wskazówka nawiązuje do punktu wcześniejszego, czyli do dostosowania zadań matematycznych. Dobrze jest dostosować nie tylko formę wizualną i powiększenie, ale również temat zadania do systemu pojęciowego dziecka. O co dokładnie chodzi? Ograniczony wzrok, to ograniczone poznanie świata. Świat widziany oczami dziecka niedowidzącego i słabowidzącego, a dodatkowo jeszcze z oczopląsem, jest niepełny i zawężony. Jeżeli zadanie matematyczne ma być zrozumiałe, musi dotyczyć tematów znanych dziecku. Nie powinno się więc używać pojęć, które znane są dziecku wyłącznie ze słuchu, a nie z codziennej formy wzrokowej. Nie używaj więc w zadaniach pojęć odległych (np. chmur, samolotów, statków, zwierząt nieznanych dziecku itp). Nie używaj również czegoś, co jest zbyt małe lub jednolite, aby dziecko to dojrzało (mrówki oraz inne owady, kwiaty, liście...). Używaj tego, co dziecko widzi i doskonale zna: osób, przedmiotów, zabawek i zwierząt znanych i lubianych przez dziecko. Wtedy zadanie nie tylko jest zrozumiałe, jest również możliwe do wyobrażenia, a także angażuje i śmieszy dziecko, a to już połowa sukcesu.
7. Daj dziecku odpowiednio dużo czasu. Pamiętaj, dziecko słabowidzące oraz słabowidzące z oczopląsem potrzebuje odpowiednich form liczmanów, liczenia na dostosowanych konkretach oraz odpowiednio dużo czasu na rozwinięcie wizualnego myślenia matematycznego. Pozwól dziecku liczyć na liczmanach i konkretach tak długo, jak tego potrzebuje. Dziecko samo musi zdecydować, kiedy jest gotowe na liczenie w pamięci. Tylko wtedy będzie gotowe do liczenia ponad próg dziesiątkowy oraz w zakresie liczb dwucyfrowych.
W tym punkcie liczy się czas, czas i jeszcze raz czas. Dziecko potrzebuje czasu. Ile? To kwestia bardzo indywidualna. Dziecko powinno móc liczyć na konkretach oraz liczmanach tak długo, aż samo będzie pewne swoich umiejętności liczenia w pamięci. Czasami jest to bardzo długi proces, a czasami krótki. Nie ma reguły. Regułą natomiast są spostrzeżenia wielu matematyków - w kolejnych etapach matematycznych niezbędne są postępy, które zachodzą w samym dziecku. Pewnego dnia, w wyobraźni i w myśleniu dziecka coś zaskakuje i dziecko nagle zaczyna wszystko rozumieć. Na taki moment właśnie trzeba czekać. Tylko wtedy uczeń będzie gotowy do samodzielnego liczenia w pamięci, potem do przekraczania progu dziesiątkowego, a w końcu do dodawania i odejmowania liczb dwucyfrowych.
