07/03/2026
EDIT:
Widzę w komentarzach sporo emocji i obaw. Rozumiem je, bo zmiany w tak wrażliwym obszarze zawsze budzą niepokój. Warto jednak pamiętać, że nowe rozporządzenie w wielu miejscach porządkuje też dotychczasowe zasady i doprecyzowuje kwestie, które wcześniej były niejasne. Duża część zasad jest praktycznie podobna.
Jednocześnie muszę podkreślić jedną ważną rzecz, która często jest tutaj podnoszona - poradnia psychologiczno-pedagogiczna nie podważa diagnozy medycznej. Jej zadaniem nie jest i nie będzie kwestionowanie rozpoznania postawionego przez lekarza, ale ocena funkcjonowania dziecka w środowisku edukacyjnym.
Założenie nowych przepisów jest takie, że sama diagnoza nie zawsze musi automatycznie oznaczać określony poziom trudności szkolnych, dlatego zespół w poradni ma ocenić, czy i w jakim stopniu te trudności rzeczywiście występują oraz jakie formy wsparcia są w danej sytuacji potrzebne. Czy dziecko pomimo diagnozy medycznej może korzystać wyłącznie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej czy jednak z kształcenia specjalnego.
W praktyce bardzo wiele będzie zależało od tego, jak przepisy będą stosowane - od decyzji zespołów w poradniach, jakości diagnozy funkcjonalnej oraz rzetelnych informacji o funkcjonowaniu dziecka przygotowywanych przez szkołę lub przedszkole. Bo to właśnie na tych informacjach bazować będą przede wszystkim zespoły.
Warto przede wszystkim zadbać o dobrą dokumentację, współpracę między rodzicami, szkołą i specjalistami.
Wątpliwości oczywiście pozostają i to naturalne. Najbliższe miesiące pokażą, jak nowe rozwiązania będą działały w praktyce.
---
„Czy jeśli dziecko dzięki terapii zaczęło dobrze funkcjonować, to teraz zabiorą mu orzeczenie?”
To pytanie słyszę często w ostatnich dniach - zarówno od zaniepokojonych rodziców, jak i nauczycieli.
Powód? Nowe rozporządzenie dotyczące orzeczeń i opinii wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
W praktyce oznacza ono mi.in. to, że sama diagnoza medyczna nie będzie już automatycznie oznaczała potrzeby kształcenia specjalnego. I właśnie to budzi dziś najwięcej obaw.
Każdy terapeuta i rodzic wie, że sukces bardzo rzadko jest dziełem przypadku. Dobre funkcjonowanie dziecka ze specjalnymi potrzebami to najczęściej efekt lat systematycznego wsparcia, w tym terapii, pracy nauczycieli i ogromnego wysiłku rodziców.
Obawa, że system oceni dziecko wyłącznie „tu i teraz”, ignorując zaplecze terapeutyczne, które stoi za jego sukcesem, jest w pełni uzasadniona.
Bo rozwój nie jest liniowy. Wycofanie wsparcia w momencie poprawy to istotne ryzyko regresu i powrotu trudności, które mogą wrócić ze zdwojoną siłą, np. przy zmianie środowiska czy etapu edukacyjnego.
Dotyczy to szczególnie wielu dzieci z w spektrum autyzmu, które potrafią funkcjonować dobrze, ale często tylko dzięki systematycznemu wsparciu.
Więc, czy proponowane zmiany to "jakość" czy „jakoś”? Niedawno jedna z moich koleżanek, doświadczona neurologopedka i pedagog specjalny, podzieliła się ze mną gorzką refleksją:
„System powoli zmierza w kierunku tego, żeby dzieci funkcjonowały jakoś w szkołach ogólnodostępnych, a nie żeby funkcjonowały możliwie efektywnie”.
Jako pedagog wierzę, że każda reforma z założenia dąży do poprawy jakości. Jednak aby diagnoza funkcjonalna, czyli kluczowy element nowych przepisów, nie stała się narzędziem „zarządzania brakiem”, musi ona realnie służyć dziecku, a nie tylko potwierdzać, że „daje sobie radę”.
Analiza uwag do nowego rozporządzenia pokazuje, że środowisko poradni również jest pełne obaw.
To właśnie poradnie będą w coraz większym stopniu oceniać funkcjonowanie dziecka i na tej podstawie formułować rekomendacje dotyczące wsparcia. Jednocześnie wiele poradni już dziś pracuje przy bardzo dużym obciążeniu kadrowym.
W konsultacjach publicznych zwracano uwagę m.in. na: ryzyko zwiększenia liczby dokumentów do analizy, brak jednoznacznych wytycznych w niektórych obszarach, np. dotyczących kompetencji lekarzy różnych specjalności do wystawiania określonych zaświadczeń (to zostało w ostatecznym rozporządzeniu dobrze skonkretyzowane), brak narzędzi diagnostycznych w poradniach, czy brak odpowiednich kadr. Cześć uwag została wzięta pod uwagę w ostatecznym rozporządzeniu.
Ale tam, gdzie pojawiają się niejasności w przepisach, bardzo szybko pojawiają się też konflikty i odwołania, a co za tym idzie niepokój i napięcia.
Jednocześnie w nowych przepisach pojawia się bardzo istotna zmiana dotycząca przekazywania dokumentów do szkoły lub przedszkola. Rodzic będzie musiał wyrazić wyraźną zgodę na przekazanie opinii lub orzeczenia do placówki edukacyjnej. Jeśli taka zgoda nie zostanie udzielona, wniosek o wydanie dokumentu pozostanie bez rozpatrzenia.
To rozwiązanie ma ograniczyć sytuacje, w których dokumenty są uzyskiwane, ale nie trafiają do placówki, a więc nie ma ona wiedzy o potrzebach dziecka i nie może zapewnić mu odpowiedniego wsparcia.
Także wymóg przygotowania przez szkołę informacji o uczniu w 10 dni budzi wątpliwości. Zwłaszcza w okresie wakacyjnym.
Nadal pozostała też luka systemowa, czyli to, co od lat boli nasze środowisko - zamknięty katalog niepełnosprawności. Zaskakujące jest to, że przy tak dużej reformie i położeniu nacisku na ocenę funkcjonalną nie dodano dodatkowej kategorii do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego: „inne”. Tylko tyle – i aż tyle.
Dzięki temu np. uczeń z ADHD czy zaburzeniami lękowymi, który w dużej, głośnej klasie doświadcza trudności wykraczających poza możliwości standardowej pomocy psychologiczno-pedagogicznej, mógłby otrzymać bardziej adekwatne wsparcie.
Niestety, nowe przepisy wciąż nie dają szkołom czy przedszkolom narzędzi organizacyjnych (np. dodatkowej kadry), aby realnie odpowiedzieć na potrzeby tych dzieci.
Wiele rodzin potrzebuje dziś przede wszystkim poczucia bezpieczeństwa. Pewności, że system wsparcia nie będzie odbierał pomocy dzieciom tylko dlatego, że dzięki terapii i ogromnej pracy zaczęły funkcjonować lepiej. Bo bardzo często właśnie wtedy wsparcie jest nadal potrzebne.
Dlatego ta dyskusja powinna być prowadzona spokojnie i z dużą uważnością, a przede wszystkim z myślą o dzieciach, ale także o rodzicach i nauczycielach, którzy każdego dnia starają się budować dla nich bezpieczne środowisko rozwoju.
-----------
Najważniejsze zmiany w nowych przepisach w skrócie:
1. rozporządzenie wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia, natomiast część przepisów zacznie obowiązywać od 1 września 2026 r.
2. Większy nacisk zostaje położony na ocenę funkcjonowania dziecka w środowisku edukacyjnym, a nie wyłącznie na diagnozę medyczną.
3. Katalog niepełnosprawności uprawniających do kształcenia specjalnego pozostaje bez zmian.
4. Szkoła lub przedszkole będą przygotowywać informację o funkcjonowaniu dziecka, analizowaną przez zespół w poradni.
5. Wniosek o wydanie orzeczenia będzie można składać również elektronicznie.
6. Co do zasady wymagany będzie podpis obojga rodziców pod wnioskiem, a w przypadku sporu między rodzicami postępowanie może zostać wstrzymane do czasu rozstrzygnięcia przez sąd rodzinny.
7. Do wniosku nadal dołącza się dokumentację medyczną i zaświadczenie lekarskie - są one elementem pomocniczym.
8. Lekarz nie będzie w każdym przypadku członkiem zespołu orzekającego.
9. Rodzice będą wyrażać zgodę na przekazanie orzeczenia albo opinii do szkoły lub przedszkola.
10. Czas na rozpatrzenie odwołania przez kuratora oświaty zostaje wydłużony do 21 dni.
11. Od 1 września 2026 r. zmieni się także właściwość poradni wydających część orzeczeń i opinii. Dokumenty dotyczące dzieci niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących oraz uczniów w spektrum autyzmu będą, co do zasady wydawane przez poradnie właściwe terenowo, a w przypadku dzieci, które nie uczestniczą w edukacji przedszkolnej ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Jednocześnie nadal możliwe będzie funkcjonowanie poradni specjalistycznych zajmujących się tymi obszarami, jednak to organ prowadzący będzie określał obszar ich działania.
