14/04/2020
Motywacja jako warunek eliminowania trudności
Każdy człowiek, a zatem również dziecko i osoby młode, dążą do osiągnięcia postawionego sobie wcześniej celu, ale aby ten cel został zrealizowany potrzebne jest zaangażowanie i wzbudzenie potrzeby działania. W praktyce zatem, zaangażowanie warunkuje podjęcie trudu realizacji określonych zadań. Ono zaś wynika z motywacji czyli regularnego lub stymulowania jednostki, ale także wpływania na jej zachowanie, tak aby wykonywała zdefiniowane cele.
Człowiek motywuje również samego siebie poprzez postawienie sobie celu, a podejmowane decyzje i działania sukcesywnie sprawiają, że ten cel jest przez nas osiągnięty. Efektem tego jest satysfakcja .
Warto zaznaczyć, że w procesie uczenia się motywacja jest nieodłącznym elementem, ponieważ kiedy świadomie zdobywamy wiedzę, uczymy się i nabieramy doświadczenia, choć nie rzadko też robimy coś z myślą, że czeka nas „nagroda”. Taka nagrodą może być chociażby sukces życiowy czy po prostu zaspokojenie potrzeb, albo pokonanie własnych słabości i barier, które wydawało się nie do pokonania.
Wyróżnia się dwa rodzaje motywacji, które pomimo odmiennego charakteru są równie ważne przy osiąganiu celów, a mianowicie :
• • Zewnętrzną, która obrazuje to co robią inne osoby i umożliwia podejmowanie działań poprzez naśladownictwo. Wpływa ona pozytywnie na funkcjonowania człowieka, dlatego, że motywuje poprzez osiąganie zamierzonych celów. Często nazywa się ją „marchewką”. Jeśli w jej postrzeganiu występują również kary i nagany, a metoda „kija” ma na celu wyeliminowanie lub częściowe usunięcie błędnego działania to motywacja ta jest negatywna, ponieważ może wywołać uraz i w takim wypadku tylko zaszkodzi. Jeżeli człowiek decyduje się na taka formę motywacji to konieczne jest zachowanie rozwagi.
• Wewnętrzna, która nie jest nastawiona na czynniki z otoczenia. Czynniki wewnętrzne, które nas motywują wynikają z naszych potrzeb czyli z nas samych. Do nich zaliczyć można osiąganie takich celów jak: samorealizacja, większa odpowiedzialność za swoje decyzje czyli większa swoboda działania, satysfakcja z osiągnięć, nowe wyzwania dające możliwość rozwoju. Wszystkie te czynniki wynikają z naszego charakteru czy sposobu życia i towarzyszą człowiekowi nie tylko w pracy ale w codziennym życiu. Społeczeństwo zmienia się bardzo szybko więc konieczne jest nadążanie za nim. Dzięki temu też człowiek jest bardziej zmotywowany do ciągłego uczenia się i lepiej adaptuje się do zmian.
Proces motywacji jest procesem złożonym, składa się on z wielu czynników, przy czym wszystkie one prowadzą do osiągnięcia wcześniej założonego celu. Jak różni są ludzie tak różne sprawy wpływają na nasza motywację. Możemy zaliczyć do nich :
• znaczenie potrzeb (ludzie odczuwają różne potrzeby, będą oni bardziej zmotywowani, kiedy zostaną zaspokojone wszystkie potrzeby od fizjologicznych, aż do samorealizacji, możemy podzielić je również na psychiczne i ekonomiczne),
• wpływ celu (człowiek jest bardziej zmotywowany, kiedy konkretnie jest sprecyzowany cel działania i najważniejsze kiedy jest możliwy do zrealizowania),
• wagę oczekiwań (motywacja ma silniejszy wpływ wtedy, gdy nasze oczekiwania są duże i wiemy, że wykonywana praca przyniesie oczekiwaną nagrodę),
• różnicę pomiędzy zewnętrzną i wewnętrzną motywacją (motywacja zewnętrzna związana jest z pozyskaniem i utrzymaniem pracownika w firmie oraz sprawia, że wkładają w nią więcej wysiłku, natomiast motywacja wewnętrzna skłania nas do większej odpowiedzialności praca daje nam satysfakcję jesteśmy z nią związani bardziej emocjonalnie) .
Wysoki poziom motywacji u jednostki można również osiągnąć między innymi poprzez takie stymulowanie jak :
• przedstawienie celu, do którego się dąży,
• przekazywanie informacji zwrotnych na temat osiągniętych wyników,
• silne oczekiwanie, że działania i wyniki przyniosą oczekiwaną nagrodę,
• odpowiednia organizacja działań tak, aby ludzie wykorzystywali swoje możliwości, czuli sens działania, ma ona wyzwalać samokontrolę zwiększać odpowiedzialność ludzi za to co robią,
• przygotowanie odpowiednich zachęt oraz nagród za osiągnięte wyniki,
• przygotowanie nagród, takich jak: uznanie, pochwała,
• sprawdzenie czy ludzie zauważają i doceniają wyniki działań z nagrodą. Nagroda powinna być proporcjonalna do osiągniętych rezultatów,
• dobrym sposobem jest wybór i szkolenie menadżerów, bądź liderów grupy, aby uaktywnić ich zdolności do motywowania innych, co ma zastosowanie w miejscach pracy,
• stworzenie okazji do nauki, co pogłębi wiedzę i sprawi, że zdobyte umiejętności i możliwości poprawią wyniki podejmowanych działań,
• umożliwienie rozwoju potencjału człowieka i osiągnięcie przez niego sukcesu w wybranej przez niego przestrzeni funkcjonowania .
Wcześniejsze rozważania przybliżyły ogólną koncepcję motywowania, jednak temat ten jest o wiele bardziej obszerny. Chociaż definicja motywowania układana jest w różne słowa to sens ich jest ten sam. Wpływ na zachowania innych ludzi tak, aby przyniosły oczekiwane rezultaty do osiągnięcia celu to właśnie jest motywowanie. Z biegiem lat powstawały różne teorie motywacji, a każdy z twórców miał własne podejście do tego zagadnienia jako procesu.
Głównym aspektem prawie wszystkich definicji motywacji są jednak potrzeby, tyle, że różna jest ich hierarchia przedstawiana przez różnych autorów. Do najbardziej znanych zalicza się :
• teorię potrzeb wg Maslowa,
• teorię potrzeb wg Murraya,
• teorię X i Y D. McGregora,
• dwuczynnikową teorię Herzberga,
• teorię ERG Alderfera,
• teorię sprawiedliwości Adamsa,
• teorię oczekiwań T. R. Mitchella.
Pierwszą wymienioną definicją motywacji jest teoria potrzeb wg Maslowa, gdzie stymulowanie człowieka do działania następuje w efekcie realizacji pięciu potrzeb, wśród których najważniejsze są fizjologiczne, a najwyżej cenione to te związane z samorealizacją. Maslow uważał, że jeżeli nie są zaspokojone potrzeby fizjologiczne to jest to niedobór, natomiast potrzeby wyższe wiążą się z wzrostem. W jego opinii mechanizm ten działa tak, że najpierw muszą być zaspokojone potrzeby z niższego rzędu żeby wystąpiła potrzeba zaspokojenia rzędu wyższego. Jeżeli potrzeby fizjologiczne są zaspokojone (jedzenie, woda, sen) to człowiek odczuwa potrzebę bezpieczeństwa. Żeby człowiek odczuwał potrzebę samorealizacji zaspokojone muszą być wszystkie potrzeby z niższego poziomu takie jak: fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności, uznania. Kiedy są one już zaspokojone to człowiek dąży do rozwijania swojej osobowości. Omawiany autor był przekonany, że to właśnie na tej płaszczyźnie najlepiej widać różnice indywidualne ludzi. Dla niektórych samorealizacja to praca o wysokiej jakości, natomiast dla innych będzie to np. kreowanie nowych pożytecznych pomysłów, lecz w każdym przypadku człowiek chce bardziej stanowić przydatność dla organizacji. Jego praca staje się lepsza, efektywniejsza i co najważniejsze daje satysfakcję z wykonywanych działań. Na poniższym rysunku przedstawioney został schemat hierarchii potrzeb człowieka, z którego wynika, że wiodące są potrzeby podstawowe, natomiast na samej górze są potrzeby wyższego rzędu.
Jeszcze inaczej obrazuje potrzeby ludzkie Henry Murray, psycholog osobowości, który skoncentrował się on bardziej na potrzebach psychicznych, a nie fizycznych. Skutkiem tego wyróżnił on ich aż ponad dwadzieścia.
Clayton Alderfer podobnie jak Maslow, przedstawił motywację według hierarchii potrzeb człowieka, a jego teoria nosi skrótową nazwę ERG i pochodzi ona od słów Existence, Relatedness, Growth, które oznaczają egzystencję, powiązania z innymi ludźmi oraz rozwój. Na te trzy kategorie autor podzielił ludzkie potrzeby i jest to jedna z dwóch różnic między teorią potrzeb Alderfera a Maslowa. Druga odnosi się do tego, że Maslow w swojej teorii mówi, że potrzeby już zaspokojone tracą swoją zdolność do motywowania, ponieważ był on przekonany, że ludzie pną się do góry w hierarchii potrzeb. Natomiast definicja według ERG, pomimo że są zaspokojone potrzeby wyższego rzędu to i tak powracają pragnienia niższe, chociaż zostały one już wcześniej zaspokojone. Ludzie w tej hierarchii potrzeb przesuwają się w górę i w dół.
Jeszcze jedną ciekawa definicja motywacji przedstawiona jest w teoria oczekiwań, zgodnie z którą „...ludzie wybierają określone zachowanie spośród różnych możliwości na podstawie oczekiwań, co mogą uzyskać w wyniku każdego z nich”.
W praktyce zatem główne składniki występujące w modelu oczekiwań to chociażby wyniki zachowań, w efekcie czego ludzie podejmują pewne działania i oczekują ich konsekwencji, a to z kolei ma duży wpływ na kolejne decyzje, co do sposobu zachowywania się.
Mechanizmy motywacji działają tak samo u wszystkich ludzi, bez względu na to czy są zdrowi czy występują u nich zaburzenia, a skutkiem tego do działania zachęca ich duża ilość bodźców w otoczeniu, ale przede wszystkim własne potrzeby, które często muszą być odkryte przez kogoś innego, a nie ich samych i do tego czasu pozostają nieuświadomione.
