04/03/2021
Polecam!!!
TOŻSAMOŚĆ PŁCIOWA DZIECI I MŁODZIEŻY
W ostatnich latach zarówno ośrodki kliniczne specjalizujące się w zdrowiu osób transpłciowych, jak i te zajmujące się zdrowiem w ogóle raportują wzrost liczby dzieci i młodzieży zgłaszających dyskomfort związany z płcią przypisaną im przy urodzeniu. Przyczynia się do tego zwiększona akceptacja społeczna i postępująca destygmatyzacja zjawiska transpłciowości. Mimo tego, że liczba młodych osób deklarujących dysforię płciową wzrasta, wiedza, jaką mamy na ten temat nadal skupia się głównie na osobach dorosłych.
Sama historia badań nad tożsamością płciową jest stosunkowo młoda. Terminy “transseksualizm” zaistniał w dyskursie medycznym dopiero w 1910 za sprawą niemieckiego lekarza i seksuologa Magnusa Hirschfelda. Pierwszym badaczem, który skupił się w swoich badaniach także na młodzieży był Harry Benjamin, autor książki The Tr*******al Phenomenon. Swoje badania Benjamin prowadził w latach 70. ubiegłego stulecia.
Ważnym aspektem w kontekście tożsamości płciowej jest sposób klasyfikacji medycznej tożsamości innych niż cispłciowe. W najnowszej klasyfikacji ICD-11 zatwierdzonej 18 czerwca 2018 roku zagadnienia dotyczące identyfikacji płciowej przeniesiono z kategorii zaburzeń do kategorii związanej ze zdrowiem seksualnym, a “transseksualizm” zastąpiono “niezgodnością płciową w adolescencji i dorosłości”. Jest to duży krok w stronę większej akceptacji odmiennych niż cispłciowa tożsamości.
Mimo postępu w inkluzywności klasyfikacji medycznych wiedza związana ze zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży o odmiennej niż płeć przypisana identyfikacji płciowej jest niewielka. Większość badań oraz interwencji zdrowotnych skupia się jedynie na osobach dorosłych, pomijając dzieci oraz adolescentów. Wynika to między innymi z tego, że do konsultacji lekarskiej potrzebna jest zgoda przynajmniej jednego opiekuna ustawowego. Wskutek tego dzieci i młodzież niezwykle często otrzymują pomoc dopiero po osiągnięciu prawnej samodzielności, już jako młodzi dorośli. Z badań wynika, że stanowcza większość adolescentów zgłaszających dysforię płciową cierpi na zaburzenia psychiczne. W badaniach przeprowadzonych przez Spacka i współautorów (2012) nad młodzieżą zgłaszającą niezgodność identyfikacji płciowej z płcią przypisaną przy urodzeniu wynika, że 44,3% osób miało postawioną w swojej historii diagnozę psychiatryczną, 37,1% zażywało przepisane przez psychiatrę leki, a 21% osób zgłaszało przeszłe lub aktualne myśli samobójcze. Badania przeprowadzane na społeczności adolescentów zgłaszających dysforię płciową w kanadyjskiej klinice wykazały, że duża część osób cierpi na zaburzenia lękowe. Podobne objawy występują u wielu osób klasyfikowanych na terapię hormonalną. Więcej psychopatologii wykazują osoby dorosłe. Może to wskazywać na to, że wcześniejsze ujawnienie dysforii płciowej pozwala w mniej niekomfortowy sposób poradzić sobie z dalszym rozwojem.
Powyższe dane pokazują, jak ważne jest zwrócenie uwagi na różnorodność tożsamości płciowej, nie tylko wśród dorosłych, ale także u dzieci i młodzieży. Należy także zwiększać świadomość społeczną, aby uniknąć stygmatyzacji i wykluczania osób niecispłciowych.
Podejścia terapeutyczne stosowane w przypadku dzieci oraz adolescentów doświadczających dysforii płciowej różnią się od technik stosowanych w przypadku osób dorosłych. Często stosuje się tak zwany protokół holenderski, polegający na długotrwałym procesie obserwacji, leczenia i oceny rozwoju dzieci i młodzieży deklarujących odczuwanie dysforii płciowej. Ważna jest w nim różnica między podejściem do dzieci do 12. roku życia oraz do tych między 12. a 18. rokiem życia. W przypadku tej pierwszej grupy wiekowej działanie terapeutyczne opiera się przede wszystkim na obserwacji w celu stwierdzenia, czy przejawianie innej niż przypisana identyfikacji płciowej jest kwestią tymczasową, będącą naturalnym elementem w konkretnej fazie rozwojowej, czy też jest to trwała dyspozycja, powodująca dyskomfort psychiczny. Z badań wynika, że dysforia płciowa u dzieci utrzymuje się w od 2% do 39% przypadków (de Vries, Steensma, Doreleijers, Cohen-Kettenis, 2011, za: Dobroczyński, Doro, Grabski, 2020). Działania terapeutyczne w przypadku nastolatków od 12. do 18. roku życia także początkowo opierają się na holistycznej obserwacji funkcjonowania jednostki oraz jej kontekstu rodzinnego. Obserwacja ta może jednak trwać krócej. W przypadku, gdy stwierdzona zostanie stała niezgodność identyfikacji płciowej i wykluczone zostaną wszelkie przeciwwskazania psychiczne do dokonania tranzycji, rozpoczyna się zabiegi mające ułatwić uzyskanie komfortu psychicznego nastolatkowi identyfikującemu się z płcią inna niż przypisana. Zabiegi te dzieli się na odwracalne (supresja dojrzewania), częściowo odwracalne (terapia hormonalna) oraz nieodwracalna (zabiegi chirurgiczne). O ile supresję dojrzewania wprowadza się po osiągnięciu początku pokwitania, tak terapię hormonalną można wprowadzić nie wcześniej niż po 16. roku życia, zaś do zabiegów chirurgicznych klasyfikuje się jedynie osoby pełnoletnie.
Jak widzimy, osoby niepełnoletnie identyfikujące się z płcią inną niż przypisana przy urodzeniu muszą spełnić szereg warunków, żeby móc poddać się zabiegom korekty płci. Przed osiągnięciem pełnoletności często nie mają one szansy na uzyskanie pomocy oraz akceptacji, co w połączeniu z ciągle odczuwanym dyskomfortem odbija się na ich zdrowiu psychicznym. Należy zwiększać świadomość społeczną i normalizować inne niż cispłciowe identyfikacje, w celu poprawienia komfortu życia dzieci, młodzieży oraz dorosłych doświadczających niezgodności płci.
Gabriela Wdowczyk
Bibliografia:
Dobroczyński, B., Dora, M., Grabski, B. (2020). Dysforia płciowa, niezgodność płciowa i nonkonformizm płciowy w adolescencji – zmiany i wyzwania diagnostyczne. Psychiatria Polska, 163, s. 1-15
https://icd.who.int/en
