31/01/2026
Kilka akapitów, bardzo mądrych, o żuciu. ❤️
Kiedy tak naprawdę pojawia się żucie?
Oto merytoryczna sytuacja …
Jako pierwsze pojawia się ssanie. Wrodzone, nieuświadomione i odruchowe. Kontrola nad nim u każdego ssaka zagościła w najgłębszych otchłaniach czaszki. Tam również sprawuje pieczę nad oddychaniem i połykaniem.
Pień mózgu a chcąc być jeszcze bardziej precyzyjną most i rdzeń przedłużony doglądają jeszcze jedną motoryczną funkcję. Na razie uśpioną i zdominowana przez ssanie. Żucie.
Dlaczego żucie jest uśpione przez pierwsze miesiące życia niemowlaka?
Tego dokładnie nie wiemy. Czy jest tak bardzo niedojrzałe? Niezsynchronizowane z innymi. Hamowane przez innych? Wciąż do tego nie doszliśmy.
Co odpowiada za rytmiczne ruchy ssania, połykania? Za żucie?
Nie mamy 100% pewności ale wszystkie naukowe dowody (na modelach zwierzęcych i przede wszystkim na ssakach) wskazują, że są to wyspecjalizowane na te okazję sieci neuronalne ukryte głęboko w naszych mózgach.
Otrzymały nazwę już dawno temu – centralne generatory wzorców (CPG). Centralne, ponieważ są zlokalizowane w centralnym układzie nerwowym. Generatory, bo potrafią samodzielnie bez niczyjej pomocy wzbudzać cykliczne ruchy. Wzorców - dlatego, że dzięki nim pojawia się powtarzalny i taki sam ruch.
CPG żucia jest ‘uśpiony’ w pierwszych miesiącach życia - prym wiedzie ssanie. Ale z każdym kolejnym miesiącem, gdy odruch ssania zostaje wyhamowywany przez wyższe piętra mózgu i dołącza do tego procesu wygaszanie odruchu kąsania, centralny generator wzorca żucia rozpala się do czerwoności.
Rozwój poznawczy dziecka, jego chęć wyrwania tacie z ręki jedzenia przy stole, napędza korę mózgową, by od teraz na celowniku pojawiło się żucie.
Ale początki są dość nieśmiałe. Wpierw troszkę ruchów żuchwy w górę i w dół. -„Jak włączyć mięśnie skroniowe i żwacze a przy okazji wyłączyć dwubrzuścowy?”. – „O jest udało się?! Żuchwa domknięta! No to teraz w dół. Włączam dwubrzuścowy i hamuję mięśnie żujące”. (wyobrażam sobie, jak myśli teraz CPG żucia).
Centralny generator wzorców żucia również znajduje się w pniu mózgu, jak ssanie czy połykanie, ale on potrzebuje trochę wsparcia i monitoringu, by mógł funkcjonować i dojrzewać.
By powolutku poprowadzić żuchwę do ruchów nie tylko pionowych ale też bocznych i rotacyjnych potrzebuje mieć do tego powód – bodziec. I jest nim po pierwsze kora mózgowa, to ona moduluje żucie poprzez intencję zjedzenia pysznego brokułu lub mięska.
Po drugie, CPG żucia potrzebuje wiedzieć, co się dzieje w jamie ustnej (co do niej trafiło) i gdzie w tym momencie znajduje się język (by, go po prostu nie ugryźć) podczas rozmiażdżania jedzenia.
Skąd język wie, by usunąć się spod zębów, gdy wchodzą one w kontakt? Lub cofnąć się w tył jamy ustnej, gdy żuchwa spotyka się ze szczęką?
W chwili, gdy jądro ruchowe nerwu trójdzielnego (n. V) dostaje info od CPG żucia, by ruszyło żwacze i uniosło żuchwę, tę samą wiadomość otrzymuje nerw podjęzykowy (n. XII), który w tym samym czasie poruszając językiem, zajmuje się przenoszeniem np. jedzenia na boki.
Podjęzykowy jest w tak bliskim sąsiedztwie CPG żucia, że najprawdopodobniej dostaje pewnego rodzaju ‘cynk’ o spodziewanym ruchu żującym.
Jeszcze nie do końca doszliśmy do tego, jak to się dzieje u człowieka, na razie widzimy to w szczurzych modelach. Ale coś musi w tym być, bo gryziemy się w język naprawdę bardzo rzadko 😉
Ale wracając do samego CPG żucia. Od około 6. miesiąca wybudza się z zimowego snu. Dzięki informacjom wejściowym, czyli fakturze jedzenia, konsystencji, lokalizacji w jamie ustnej i samej motywacji dziecka, dojrzewa.
Stopniowo, powoli, w swoim stylu, rytmie i tempie rozszerzania diety. Z każdym kolejnym miesiącem zbiera cenne informacje. Piekielnie ważne stają się te, które niosą receptory ozębnej dotyczące siły nacisku przy korzeniach. Kolejne wyrzynające się zęby, garnitur zębów – i można zauważyć u dziecka coraz częstsze i widoczne gołym okiem ruchy boczne i rotacyjne żuchwy. Żucie.
Literatura podpowiada, że CPG żucia osiąga pełną stabilność rytmu żucia około 6. roku życia.
Źródło: Stanek, E. et al. (2014). Monosynaptic premotor circuit tracing reveals neural substrates for oro-motor coordination. https://doi.org/10.7554/eLife.02511.001
