05/06/2018
Czy 3- latek może jeszcze nie mówić? Co powinno nas niepokoić w mowie dzieci? Kiedy udać się do logopedy? Wspaniały zbiór podstawowych informacji o rozwoju mowy dziecka. Polecam każdemu przeczytać i udostępniać - to wciąż wiedza tajemna 😉
Po dłuższej, urlopowej przerwie, ciąg dalszy rozważań na temat etapów rozwoju mowy dziecka oraz niepokojów związanych z jej brakiem lub opóźnieniem pojawiania się. Do rzeczy.
Między drugim i trzecim rokiem życia dziecko wkracza w okres zdania.
W tym okresie zaczynają się wykształcać kategorie gramatyczne, gwałtownie rośnie liczba słów, ustala się system fonologiczny. Wypowiedzenia są jednak niezgodne z normą językową, a realizacja fonemów jest reprezentowana często przez nieadekwatne głoski.
Pod koniec trzeciego roku życia dziecko wymawia zwykle wszystkie samogłoski (w tym nosowe), wszystkie spółgłoski wargowe (p,p', b, b', m, m'), wargowo-zębowe (f, f', w, w,), środkowojęzykowe (ś, ź, ć, dź, ń), tylnojęzykowe zwarte (k, k', g, g') oraz ch, t, d, n, l, l', ł, j. Niekiedy pojawiają się również głoski szeregu syczącego (s, z, c, dz), a sporadycznie nawet szumiącego (sz, ż, cz, dż). Pozostałe głoski są zastępowane przez inne, grupy spółgłoskowe są upraszczane, występują reduplikacje („kaka”), powtórzenia („da-da-da”), opuszczenia sylab („molot”), przestawki („lapasol”), zniekształcenia wyrazów („lilafa” - żyrafa).
Co powinno niepokoić rodziców?
- gdy dziecko wsuwa język między zęby przy wymawianiu głosek;
- gdy słownictwo jest bardzo ubogie, dziecko posługuje się przede wszystkim onomatopejami, nie buduje zdań;
- gdy mowa jest niezrozumiała dla osób spoza najbliższego otoczenia;
- gdy dziecko mówi z poszumem nosowym;
- gdy rozwój mowy nagle się zatrzymał lub gdy dziecko traci nabyte umiejętności.
Kolejny etap rozwoju mowy to okres swoistej mowy dziecięcej - od 3 do 7 roku życia. Po jego ukończeniu dziecko powinno wkroczyć w szkolne progi z zasobem wszystkich głosek języka polskiego i zająć się doskonaleniem poszczególnych jego podsystemów (np. słownictwo, budowanie zdań, odmiana wyrazów itp.). Co dzieje się między 4 a 7 rokiem życia?
Podstawowym środkiem porozumiewania się dziecka w wieku przedszkolnym są zdania, jednak zasady ich budowania nie są jeszcze w pełni ukształtowane.
Ok. 4 roku życia utrwalają się spółgłoski syczące (s, z, c, dz). Zwykle między 5 a 6 rokiem życia pojawia się głoska 'r'., jak również ustalają się spółgłoski sz, ż, cz, dż. Po ukończeniu szóstego roku życia dziecko powinno wymawiać prawidłowo wszystkie głoski języka polskiego.
Kiedy udać się do logopedy?
Z dzieckiem czteroletnim, gdy:
- zamiast głosek f, w wymawia p, b, h (np. żyrafa - żyrapa lub żyraha),
- zamiast k, g wymawia t, d (np. kotek – totet);
- zamiast s, z, c, dz wymawia ś, ź, ć, dź (np. sanki– śanki);
- zamiast r wymawia j (np. krowa – kjowa) – 'l' jest jeszcze normą!;
- zamiast c, dz wymawia s, z (np. cuda – suda, pędzel – pęzel);
- ubezdźwięcznia głoski dźwięczne, (np. zamiast bałwan mówi pałfan);
- wsuwa język między zęby przy wymawianiu głosek (tj. w wypadku 3-latka oraz szeregu syczącego);
- mowa jest zniekształcona, dziecko ma trudności z wyliczankami, zapamiętywaniem prostych wierszyków;
Z dzieckiem pięcioletnim, gdy:
- wsuwa język między zęby przy wymawianiu głosek (tj. w wypadku u 4-latka) lub przy artykulacji tych głosek słychać niemiły poszum;
- przestawia głoski lub sylaby w obrębie wyrazu, skraca wyrazy, ma trudności z nazywaniem;
- posługuje się ubogim słownictwem, buduje bardzo proste zdania, formy gramatyczne są mocno zaburzone;
Z dzieckiem sześcioletnim, gdy:
- zamiast głosek sz, ż, cz, dż wymawia s, z, c, dz (np. szufla – sufla);
- zamiast r wymawia l lub ł (np. rak – lak, łak);
- wsuwa język między zęby przy wymawianiu głosek (tj. w wypadku u 5-latka oraz sz, ż, cz, dż) lub przy artykulacji tych głosek słychać niemiły poszum;
- przestawia głoski lub sylaby w obrębie wyrazu, skraca wyrazy, ma trudności z nazywaniem;
- posługuje się ubogim słownictwem, buduje bardzo proste zdania, formy gramatyczne są mocno zaburzone;
- ma trudności z podziałem wyrazów na sylaby i/lub głoski.
Co robić, aby w jak największym stopniu zapobiegać zaburzeniom mowy? Istnieje cały szereg działań profilaktycznych, które można podjąć od urodzenia dziecka, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia niepożądanych zjawisk w rozwoju mowy dziecka. Macie ochotę na kilka? Kolejny wpis właśnie o nich…
Do poczytania,
Regina Panaś
