30/11/2025
Przechodzi po rozruszaniu, a boli najbardziej po nocy?
To bardzo charakterystyczny sygnał. Wiele osób przez lata sądzi, że to tylko zwykły ból pleców. Tymczasem może chodzić o ZZSK – chorobę, która sztywni kręgosłup.
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
to przewlekła choroba zapalna, należąca do grupy - uwaga, trudne słowo - spondyloartropatii seronegatywnych. A mówiąc po ludzku: chorób zapalnych stawów. (ICD-10: M45 - ZZSK)
Jej główną cechą jest stopniowe usztywnianie kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych na skutek przewlekłego procesu zapalnego i kostnienia więzadeł oraz torebek stawowych.
Ze względu na lokalizację procesu zapalnego wyróżniamy dwie postacie choroby:
• osiową (zajęte stawy krzyżowo-biodrowe i kręgosłup)
• obwodową (poza kręgosłupem zajęte są głównie stawy biodrowe)
oraz jej modyfikację, tzw. postać skandynawską, w której dodatkowo zajęte są stawy dłoni i stóp.
Objawy ZZSK:
Najczęściej zaczynają się między 20. a 40. rokiem życia u mężczyzn (lecz nie jest to choroba męska) pierwsze symptomy bywają mylone z „przewlekłym bólem krzyża”.
Do charakterystycznych należą:
• ból i sztywność kręgosłupa lędźwiowego, nasilające się nad ranem i ustępujące po rozruszaniu się,
• ograniczenie ruchomości w odcinku lędźwiowym i piersiowym,
• ból w okolicach pośladków
• zmęczenie, przewlekłe złe samopoczucie
• w zaawansowanych przypadkach – przygarbiona sylwetka z pochyloną głową („postawa narciarza”)
Objawy pozastawowe:
• zapalenie błony naczyniowej oka (częste),
• zajęcie serca (np. zapalenie aorty),
• zmiany w płucach i nerkach w późniejszej fazie choroby.
Podłoże i przyczyny:
Etiologia nie jest w pełni znana. Uważa się, że kluczową rolę odgrywają czynniki genetyczne – ponad 90% chorych posiada antygen HLA-B27. Proces zapalny rozwija się w miejscach przyczepów więzadeł i ścięgien do kości.
Co dzieje się zatem w tkankach?
Proces chorobowy rozwija się w kilku etapach:
1. Zapalenie
Dochodzi do aktywacji cytokin (białek działających jako przekaźniki międzykomórkowe regulujące odpowiedź odpornościową) co prowadzi do:
• obrzęku tkanek (edema kostna),
• zapalenia błony maziowej,
• erozji krawędzi stawowych.
2. Próba „naprawy”
Organizm próbuje stabilizować osłabione tkanki, ale robi to nadmiernie:
• powstają syndesmofity,
• więzadła ulegają włóknieniu i kostnieniu,
• segmenty kręgosłupa zaczynają tracić ruchomość.
To nie jest proces zwyrodnieniowy, tylko zapalno-remodelujący.
Mówiąc prościej: organizm próbuje naprawiać mikrouszkodzenia, ale przesadza – narasta tkanka kostna tam, gdzie jej nie powinno być, co prowadzi do sztywnienia.
3. Konsekwencje w tkankach miękkich
W praktyce oznacza to:
• przewlekłe napięcie prostowników, pośladków i zginaczy biodra,
• wtórne przeciążenie mięśni głębokich,
• entezopatie w okolicy bioder, kolan i pięt,
• ograniczenie ślizgu powięzi,
• zaburzenia propriocepcji wynikające ze sztywności segmentów.
Do czynników ryzyka zalicza się:
• predyspozycję genetyczną (HLA-B27)
• płeć męską (choroba dużo częstsza u mężczyzn)
• początek objawów w młodym wieku
Diagnostyka:
Rozpoznanie choroby ustala się m.in. na podstawie kryteriów diagnostycznych wg. Amerykańskiego Towarzystwa Reumatologicznego (ACR)
1. Ból w okolicy krzyżowo-lędźwiowej utrzymujący się przynajmniej przez 3 miesiące, zmniejszający się po ćwiczeniach, nie ustępujący w spoczynku.
2. Ograniczenie ruchomości w odcinku lędźwiowym kręgosłupa
3. Zmniejszenie ruchomości klatki piersiowej
4. W Rtg. obustronne zmiany zapalne w stawach krzyżowo-biodrowych 2-4° lub jednostronnie 3-4°
Pewne rozpoznanie zzsk = spełnione kryterium 4 i przynajmniej jedno z pozostałych.
Leczenie:
ZZSK jest chorobą przewlekłą, której nie można wyleczyć, ale można spowolnić jej rozwój i poprawić jakość życia pacjenta.
Stosuje się:
• leki z grupy NLPZ
(łagodzą ból i stan zapalny - na tym ich rola się kończy)
• rehabilitację, terapię manualną i ćwiczenia poprawiające ruchomość kręgosłupa i klatki piersiowej
• edukację pacjenta i ergonomię w życiu codziennym
Systematyczne ćwiczenia oraz praca na tkankach miękkich są fundamentem terapii.
Przykładowy plan rehabilitacji obejmuje:
• ćwiczenia oddechowe (zapobieganie ograniczeniu ruchomości klatki piersiowej),
• ćwiczenia rozciągające i wzmacniające,
• terapię manualną, masaż tkanek głębokich i techniki takie jak IASTM, które pomagają w redukcji napięcia mięśni, poprawie ruchomości i zmniejszeniu dolegliwości bólowych
Badania pokazują, że pacjenci regularnie korzystający z terapii manualnej oraz ćwiczący utrzymują lepszą postawę, większy zakres ruchu i mniejsze natężenie bólu.
Przechodząc do meritum:
ZZSK to choroba przewlekła, prowadząca do stopniowego usztywnienia kręgosłupa. Wczesne rozpoznanie i połączenie farmakoterapii z aktywną rehabilitacją pozwala znacząco spowolnić jej przebieg i poprawić funkcjonowanie pacjentów, dlatego jeśli masz rozpoznanie ZZSK, nie czekaj i umów się na terapię.
