08/03/2026
W trosce o z okazji Dnia Kobiet z najlepszymi życzeniami.
- dlaczego wciąż potrzebuje naszej uważności i zrozumienia?
👉Różowy październik to hasło, które przyjęło się w naszym społeczeństwie i stało inspiracją do badań. Marzec jednak wciąż jeszcze nad swoim hasłem pracuje. Czy wynika to z braku powszechnego zrozumienia - czym endometrioza jest?
- Myślę, że może być to jeden z powodów. O endometriozie nie wiemy tak dużo jako o nowotworach piersi. Endometrioza jest bardzo trudnym do zdefiniowania zespołem klinicznym, który wymyka się standardowej jednostce chorobowej.
👉Jak w takim razie można wyjaśnić czym jest?
- Endometrioza jest schorzeniem wielopłaszczyznowym, syndromem oddziałowującym na wiele obszarów życia. Modele diagnostyczne, przyczyny tego schorzenia ulegają permanentnej ewolucji, gdyż poznajemy kolejne możliwe patogenezy schorzenia. Próbując zdefiniować chorobę należy uznać ją za obecność tkanki o charakterze błony śluzowej macicy w innych często bardzo odległych częściach ciała kobiety. Zlokalizowana poza właściwym umiejscowieniem tkanka wykazuje aktywność zarówno hormonalną, jak i endokrynną, prowadzi to do szeregu patologicznych procesów, które w konsekwencji dają objawy kliniczne. Najczęstsze wymieniane to ból miednicy, bóle menstruacyjne, bóle przy stosunkach płciowych, nieprawidłowe krwawienia, problemy z płodnością.
👉Co jest punktem zapalnym choroby? Z czego wynika tak szerokie oddziaływanie na organizm?
- Nadal nie mamy jednoznacznej odpowiedzi, dlaczego dochodzi do powstania ognisk endometriozy w innych obszarach. Czy jest to kwestia migracji komórek, powstania ich de novo czy transformacji innych komórek. Ponadto obszary endometriozy nie podlegają typowej regulacji ze strony ośrodków nadrzędnych i stają się przez to jeszcze trudniejsze do kontroli. Ogniska endometriozy produkują autonomicznie, a więc niezależnie, hormony takie jak estrogeny, czynniki wzrostu co sprzyja nowotworzeniu naczyń i rozrostowi tych ognisk, cytokin prozapalnych, które nasilają objawy kliniczne, a także enzymy takie jak metaloproteinazy co prowadzi do dalszego przebudowy tkanek.
👉To brzmi jak ogromne wyzwanie dla specjalistów.
- Bo takim jest. Mamy do czynienia ze schorzeniem, które mimo, że jest na ustach większości specjalistów, przewija się masowo w mediach i odmieniane jest przez wszystkie przypadki nadal jest wyzwaniem zarówno diagnostycznym i terapeutycznym. Mimo tworzenia profilu osób, które mają predyspozycje do rozwoju choroby nigdy nie wiemy, dlaczego dana pacjentka prezentuje finalnie takie, a nie inne objawy kliniczne.
👉Jakie czynniki są brane pod uwagę przy tworzeniu takiego profilu?
- Bierzemy pod uwagę czynniki genetyczne, epigenetyczne, środowiskowe, styl życia, ale nadal obracamy się w statystykach, które jedynie szacują rzeczywistą skalę problemu. Obecne dane mówią nawet o 8-10proc. populacji. Sprawa staje się jeszcze bardziej skomplikowana, gdyż ogniska endometriozy początkowo są najczęściej bezobjawowe i diagnoza opóźniona jest o kilka lat w stosunku do początku schorzenia.
👉Jakie wnioski udało się wyciągnąć do tej pory? Które kobiety są najbardziej narażone?
- Problem dotyczy kobiet w okresie rozrodczym. Ma to olbrzymie konsekwencje również społeczne, gdyż blisko 50proc. kobiet, które choruje na endometriozę ma kłopoty z płodnością.
👉Niepłodność można leczyć, a endometriozę? W mediach można znaleźć wiele przykładów historii operacji, które nie do końca przyniosły oczekiwane efekty.
- Leczenie kobiet z endometriozą, chciałbym podkreślić ma znaczenie wielowymiarowe i wielokierunkowe. Pojęcie „holistyczne podejście do terapii” ma w przypadku tej choroby niebywałe znaczenie. Osobiście uważam, że leczenie operacyjne jest w tych przypadkach zawsze ostatecznym rozwiązaniem i zbyt łatwo podejmujemy decyzję o próbie chirurgicznego rozwiązania tej kwestii, która bardzo często okazuje się nieskuteczna. Chciałbym podkreślić z całą stanowczością i odpowiedzialnością, że leczenie operacyjne szczególnie u kobiet, które nie zakończyły swoich planów rozrodczych powinno być proponowane, kiedy inne formy leczenia nie przyniosły skutku.
👉Jakie są alternatywy?
- W bardzo wielu aspektach medycyny, kiedy nie znamy precyzyjnej patogenezy schorzenia, a proces chorobowy ma charakter przewlekły staramy się minimalizować objawy kliniczne i maksymalizować poczucie zdrowia. Zatem leczenie w takich przypadkach, mimo że jest jedynie objawowe, a nie przyczynowe, może i powinno różnić się i być spersonalizowane, uzależnione od oczekiwań i potrzeb naszych pacjentek.
👉Wciąż jednak nie jest to sytuacja, kiedy pacjentka samodzielnie może zdecydować, który model terapii wybrać. Jak taka decyzja jest podejmowana?
- Wybór modelu terapii powinien uwzględniać kluczowe objawy, ale również włączać aspekty prognostyczne. Zatem kobieta z podejrzeniem endometriozy powinna zostać w pierwszej kolejności właściwie zdiagnozowana. Stwierdzenie wydaje się banalne, ale bardzo często proces diagnostyczny może być zbyt pobieżny lub nie będzie uwzględniał właściwego różnicowania. I nie mam na myśli natychmiastowego stosowania np. rezonansu magnetycznego. Oczywiście jest to narzędzie precyzyjne w rękach doświadczonego radiologa, ale nasze i światowe doświadczenia pokazują, że osoby, lekarze, którzy wykonują ultrasonografię w ośrodkach, leczących kobiety z endometriozą są bardzo skuteczni. Badanie wymaga czasu, oceny szeregu struktur anatomicznych i odpowiedniego doświadczenia, ale możemy to powiedzieć, na podstawie dotychczasowych wyników, ultrasonografia jest znacznie szerzej dostępna, a ponadto lekarz prowadzący, który w takich sytuacjach najczęściej również robi badanie usg ma możliwość porównania tych wyników w czasie.
👉Czy taka ścieżka da pełny obraz problemu? Sporo mówi się też o specjalnych dietach, odpowiedniej dawce ruchu czy snu w przypadku endomitozy. Tylko czy nie są to po prostu głośne slogany?
- Proces diagnostyczny to dopiero początek, w następnej kolejności to próba, a tak naprawdę szczegółowe zalecenia dotyczące stylu życia. Nie powinny to być jedynie ogólnikowe stwierdzenia, „proszę zmienić styl odżywiania, aktywności” etc. Optymalnie, aby konsultacja oparta była o plan przygotowany przez dietetyka, wiemy, że takie diety jak śródziemnomorska, DASH czy obfitująca w kwasy omega-3 redukują proces zapalny, a tym samym spowolnią procesy związane z rozwojem endometriozy. Kolejny etap to z pewnością wzrost aktywności fizycznej, regularne ćwiczenia redukują odczuwanie bólu poprzez produkcję endorfin będących naturalnymi środkami przeciwbólowymi, sport reguluje również poziom estrogenów, poprawia ukrwienie miednicy mniejszej wszystkie te czynniki wpływają korzystnie na długoletni proces terapeutyczny. Oprócz spotkania z dietetykiem, niemniej ważna jest konsultacja psychologiczna, kobieta, pacjentka musi zrozumieć, że postawiona diagnoza łączy się z długoletnią terapią, okresami poprawy i pogorszenia jej stanu. Odpowiednia motywacja i wsparcie ze strony terapeuty bywa nie do przecenienia. W takim razie mówimy o sytuacji, w której opieka jednego specjalisty nie wystarczy.
👉Kogo jeszcze warto by było wziąć pod uwagę przy budowaniu takiego zespołu ekspertów?
- Dobrze abyśmy w zespole terapeutycznym mieli również doświadczonego fizjoterapeutę, optymalnie z doświadczeniem w aspektach uroginekologii, który uzupełnia nam zarówno wiedzę dotyczącą zajętych chorobowo obszarów, jak i wdraża terapię niefarmakologiczną. Skuteczność tak szerokiego podejścia skutkuje długotrwałą poprawą efektów leczniczych i dzięki temu rzadziej wymagane są terapie o charakterze zabiegowym.
👉A który ze specjalistów powinien być tym wiodącym i zarazem pierwszego kontaktu?
- Głównym lekarzem prowadzącym kobiet z endometriozą jest ginekolog. W oparciu o jego konsultacje i proces diagnostyczny podejmowana jest terapia. W przypadkach kobiet chorujących na endometriozę uzależnione jest ona od bieżących planów i oczekiwań danej pacjentki. Ma to szczególne znaczenie u kobiet, które planują dzieci. Nasze leczenie w takich przypadkach koncentruje się na minimalizowaniu objawów bólowych i spowolnieniu progresji choroby. Pacjentki, które planują ciąże powinny być zachęcone, aby jak najszybciej podjąć starania. Jest to również rozstrzygające, czy endometrioza wpływa na płodność pacjentki. Należy przestrzegać przed zabiegami operacyjnymi np. torbieli endmetrialnych, jeśli nie występują objawy kliniczne. Podkreślę, szczególnie u kobiet, które planują macierzyństwo.
👉Czyli tu wracamy do kwestii płodności i planowania rodziny.
- Owszem, ponieważ bardzo istotnym cały czas w znikomym stopniu poruszanym problemem, o którym nie wiedzą nasze pacjentki jest „zabezpieczenie płodności”. Termin ten został zarezerwowany do obszaru oncofertility, czyli zabezpieczeniu płodności w przypadku chorób nowotworowych, ale dotyczy również potencjalnego zagrożenia bezpłodnością kobiet z endometriozą głównie w sytuacjach po dużych zabiegach operacyjnych. Ośrodki zajmujące się kompleksowo leczeniem powinny o tym aspekcie pamiętać i oferować w uzasadnionych przypadkach takie rozwiązania. Zabezpieczenie płodności w Polsce to nadal obszar, który wymaga rozwoju, zwiększenie liczby profesjonalnych ośrodków, a przede wszystkim podnoszenia świadomości zarówno pacjentek jak i personelu medycznego. Leczenie endometriozy często opóźnia plany macierzyńskie, a tym samym, może obniżać płodność. Tak jak wspomniałem w skrajnych przypadkach gonady tzn jajniki muszą być usunięte co może zakończyć się trwałą niepłodnością.
👉W takich razie gdzie szukać pomocy? W jakie konkretnie miejsca można się udać?
- W 2025 roku Ministerstwo Zdrowia wytypowało 8 ośrodków w Polsce, które ma zajmować się pacjentkami z endometriozą. W mojej ocenie, biorąc pod uwagę liczbę kobiet chorujących na to schorzenie, a jednocześnie konieczność opisanej wielokieurnkowej terapii, powtarzalności wizyt wskazana jest rozbudowa i zwiększenie jej liczby. Otworzona przy kierowanej przeze mnie Klinice Położnictwa i Ginekologii USK-2 na Pomorzanach Poradnia Endometriozy jest potwierdzeniem naszych obserwacji. Liczba kobiet, które poszukując miejsca, gdzie będzie właściwe leczona, systematycznie rośnie. Dzięki wielodyscyplinarnemu profilowi szpitala zawsze do dyspozycji i konsultacji mamy proktologa, urologa czy chirurga. W najbliższym czasie kompleksowość naszej oferty jeszcze bardziej wzrośnie, ale nie chciałbym uprzedzać faktów.
Te ujęcia doskonale oddają, różne efekty terapeutyczne, bo rzeczywista medycyna to nie tylko same sukcesy.
