23/12/2025
W klasycznym tekście „Negative Reactions to Christmas” (1941) Jule Eisenbud zwraca uwagę, że święta – a szczególnie okres Bożego Narodzenia i Nowego Roku – stanowią w kulturze moment wyjątkowy: czasowe „zawieszenie” zakazów, ulgę w rygorach superego, społeczne przyzwolenie na przyjemność, nadmiar i regresję. To, co przez większą część roku podlega kontroli i tłumieniu, na moment ulega rozluźnieniu.
Ale święta nie działają jak neutralny „prezent” kultury. Raczej – jak lustro. Ujawniają to, jak przeżywamy własne pragnienia, jak radzimy sobie z towarzyszącym im poczuciem winy oraz jak znosimy zależność od tych, od których czegoś oczekujemy. Dla jednych są czasem radości i ożywienia, dla innych – nasilonego napięcia, smutku, drażliwości czy depresji.
Eisenbud pokazuje, że tzw. „negatywna reakcja na święta” nie wynika z samej symboliki Bożego Narodzenia, lecz z trudności w przyjęciu przyjemności jako czegoś dozwolonego.
Tam, gdzie radość została wcześnie skojarzona z rozczarowaniem, karą lub utratą, święto może reaktywować dawne konflikty — między potrzebą miłości i bycia obdarowanym a lękiem przed zależnością, winą i rozczarowaniem.
Może więc warto pamiętać – także w naszej klinicznej i środowiskowej perspektywie – że nie wszyscy przeżywają ten czas „zgodnie z kalendarzem”. Dla niektórych święta są nie tyle przerwą od codzienności, ile momentem, w którym to, co wyparte, domaga się głosu.
Obraz: Marcel Rieder, Dekorowanie choinki
