23/01/2026
Nieustanna krytyka, zwłaszcza połączona z wściekłością i pogardą ze strony rodzica, jest tak szkodliwa, że zmienia strukturę mózgu dziecka. Ciągłe wypowiadanie komunikatów pogardy jest uwewnętrzniane i przyswajane przez dziecko, które z czasem samo zaczyna je sobie powtarzać. Nieustanne powtarzanie powoduje powstanie gęstych ścieżek neuronowych niosących nienawiść i obrzydzenie do samego siebie. Z czasem reakcja nienawiści do samego siebie zaczyna się wiązać z coraz większą liczbą innych myśli, uczuć i zachowań dziecka. W końcu każda chęć autentycznego lub czułego wyrażenia siebie uruchamia wewnętrzne sieci neuronowe wywołujące wstręt do samego siebie. Dziecko jest zmuszone do funkcjonowania w paraliżującym stanie autoagresji, która w końcu przekształca się w pełnowymiarowe opuszczenie siebie. Zdolność do wspierania siebie lub stawania po swojej stronie w jakikolwiek sposób zostaje zniszczona. Niekorzystne ścieżki neuronowe, ciągle wzmacniane przez rodziców, rozszerzają się w dużą, złożoną sieć, która staje się wewnętrznym krytykiem dominującym nad aktywnością umysłową. Jego negatywne spojrzenie tworzy liczne perfekcjonistyczne strategie odrzucania samego siebie.
— Pete Walker, Złożone PTSD. Od przetrwania do pełni życia. Proces powrotu do zdrowia po traumie dziecięcej, 2024
Fot. Sander Traa
