28/04/2026
Ciekawe badanie. Polecam uwadze
Esencjalizm biologiczny.
Brzmi zagadkowo?
Na Uniwersytet SWPS stworzyliśmy narzędzie do badania tego zjawiska w odniesieniu do rodzicielstwa. Co więcej, zaadaptowaliśmy je na j. włoski i j. szwedzki, a potem porównaliśmy te trzy nacje w kwestii przywiązania do tego typu przekonań.
👉Czym jest ten esencjalizm?
👉 Z czym się wiąże?
👉 Czy Polacy różnią się w tej kwestii od Włochów i Szwedów?
Drodzy , odpowiedzi na te pytania znajdziecie poniżej.
1️⃣. ESENCJALIZM BIOLOGICZNY
👉 Esencjalizm biologiczny dot. zbioru przekonań, wedle których mężczyźni i kobiety mają pewne wrodzone, biologicznie uwarunkowane cechy i predyspozycje do pełnienia konkretnych ról społecznych.
👉 Esencjalizm biologiczny w rodzicielstwie odnosi to do przekonań nt. biologicznych, wrodzonych predyspozycji do podejmowania konkretnych zachowań i odpowiedzialności w rodzicielstwie. W naszej konceptualizacji wyodrębniliśmy dwa aspekty esencjalizmu biologicznego dot. rodzicielstwa:
▪️ Przekonania dot. roli ojca - twierdzenie, że ojcowie są genetycznie predysponowani do bycia żywicielami rodziny, obrony rodziny, zabaw fizycznych i wyznaczania reguł.
▪️ Przekonania dot. roli matki- twierdzenie, że matki są genetycznie predysponowane do roli opiekunki, rozpoznawania potrzeb dziecka, budowania lepszej więzi emocjonalnej i ogólnie zajmowania się “dzieciowymi sprawami”.
2️⃣. METODOLOGIA 🛠️
👉 Całym projektem kierowała mgr Marta Lasota. Oprócz naszego zespołu z Uniwersytetu SWPS, w badania zaangażowane były też osoby z Włoch i Szwecji. Ja byłem odpowiedzialny głównie za część analityczną.
👉 Przeprowadziliśmy dwa badania online z udziałem łącznie 1737 osób.
👉 Celem było stworzenie i walidacja Biological Essentialism in Parenting Questionnaire (BEPQ)
👉 Dane analizowaliśmy przy pomocy eksploracyjnej (EFA) i konfirmacyjne analizy czynnikowej (CFA), międzygrupowej CFA, analiz korelacji i porównań międzygrupowych (ANOVA).
3️⃣. WYNIKI 📊
👉 Badanie 1. (488 osób w Polsce):
▪️ potwierdziło dwuczynnikową strukturę narzędzia (te wymiary dot. ojcostwa i macierzyństwa);
▪️ wykazało, że silniejsze przekonania esencjalistyczne są powiązane z silniejszym kontekstowaniem poglądu, że oboje rodziców mogą tak samo dobrze zajmować się dzieckiem (o ile się tego nauczą [skill-based parenting]), a także, że mama może być dobrym wzorcem dla syna, a ojciec dla córki (cross-gender parenting);
▪️ wykazało, że najmniejsze przywiązanie do tego typu przekonań przejawiały osoby niebinarne.
▪️ ujawniło, że nasilenie przekonań esencjalistycznych było powiązane z wiekiem (rosło, im osoba była starsza), niższym wykształceniem, zamieszkiwaniem na terenach wiejskich/ w małych miastach, i byciem osobą nieaktywną zawodowo. W przypadku przekonań dot. roli ojca, zaobserwowaliśmy też, że były one bardziej esencjalistyczne u rodziców niż nie-rodziców.
👉 Badanie 2. (1449 osób w Polsce, Włoszech i Szwecji):
▪️ potwierdziło dwuczynnikową strukturę narzędzia w pozostałych krajach;
▪️ potwierdziło, że narzędzie jest równoważne pomiarowo między Polską, Włochami i Szwecją ⟶ oznacza to, że ludzie w tych krajach tak samo rozumieją te przekonania i, że można wykorzystywać nasze narzędzie (BEPQ) do analiz porównawczych (co rychło uczyniliśmy).
▪️ Dla obu wymiarów esencjalizmu, mieszkańcy Polski charakteryzowali się najbardziej esencjalistycznymi przekonaniami, Włosi byli pośrodku, a mieszkańcy Szwecji byli najmniej przywiązani do takich esencjalistycznych przekonań nt. ról rodzinnych.
▪️ Dla obu wymiarów esencjalizmu, mężczyźni charakteryzowali się silniejszym przywiązaniem do takich przekonań niż kobiety, a osoby heteroseksualne silniejszym niż osoby nie-heteroseksualne.
▪️ We wszystkich krajach silniejsze były esencjalistyczne przekonania nt. roli matki niż roli ojca.
4️⃣. OMÓWIENIE 🧐
👉 Po pierwsze - kwestionariusz BEPQ jest rzetelny i trafny, więc można z powodzeniem go używać w badaniach. Także międzykulturowych.
👉 Po drugie - mamy mocne dowody na to, że przekonania nt. ról rodzicielskich są mocno kształtowane przez czynniki socjodemograficzne oraz sytuację życiową.
👉 Po trzecie - przekonania te są mocno kształtowane przez kulturę i dominujący w danym społeczeństwie dyskurs dot. ról rodzinnych i płci.
👉 Po czwarte - ponieważ skądinąd wiemy, że te przekonania kształtują zachowania i podział ról w rodzinie (np. Gaunt i Pinho, 2018; Pinho i Gaunt, 2024), istotne wydaje się pracowanie nad tego typu esencjalistycznymi przekonaniami w celu wspierania partnerstwa w rodzicielstwie. Silne przywiązanie do tego typu przekonań może skutkować nadmiernym obciążeniem kobiety pracami domowymi i rodzicielskimi oraz utrudnionym zaangażowaniem mężczyzny w budowanie relacji z dzieckiem.
Jak widać, nasze przekonania nt. ról rodzinnych mogą być mocno zakorzenione w kulturze, w której żyjemy. Mając na uwadze ich rolę w kształtowaniu codziennych decyzji i życia rodzinnego, warto zastanowić się nad tym, jakie są nasze przekonania. Może to wpływać na to, co myślimy o swojej roli, o roli naszego partnera/-ki, ale także o rolach osób, które szukają u nas pomocy (np. w ramach psychoedukacji, konsultacji lub psychoterapii).
Dajcie znać, jeśli macie jakieś refleksje/ pytania dot. tej tematyki.
No i zachęcam Was do reakcji, udostępniania i komentowania – dzięki Wam te wyniki mogą „pójść dalej”.
📚 Źródło:
Lasota, M., Carone, N., Malmquist, A., Dzielińska, M., Janowicz, K., Tracchegiani, J., & Piotrowski, K. (2026). Biological Essentialism in Parenting: Validating a Cross-Cultural Measure across Diverse Family Structures. Marriage & Family Review, 1-30.
rodzicielstwo ▪️ przekonania ▪️ kultura ▪️ stereotypy ▪️ badania naukowe ▪️ psychologia
