11/11/2025
Zbiór ciekawostek o pasożytach (i nie tylko) z którymi zmagał się jeden z najsłynniejszych faraonów. Polecamy :)
Na jakie choroby cierpieli starożytni Egipcjanie?
Dziś to właśnie mumie dostarczają nam odpowiedzi.
Najbardziej aktualne badania archeologiczne pokazują, że zakażenia pasożytnicze stanowiły jedne z największych problemów zdrowotnych w starożytnym Egipcie.
Choć nie zachowały się żadne dawne dokumentacje medyczne, mumie pełnią funkcję prawdziwych „archiwów biologicznych”.
Zespół kierowany przez dr. Pierse’a Mitchella (Uniwersytet w Cambridge) przeanalizował mumie z różnych okresów i odkrył ślady schistosomatozy, wszawicy, malarii oraz leiszmaniozy trzewnej.
Schistosomatoza – najczęstsze zakażenie.
Nawet 65% przebadanych mumii wykazało obecność tej choroby.
Schistosomatozę wywołują przywry Schistosoma, pasożyty żyjące w wodach słodkich, które przenikają do organizmu przez skórę.
Często przebiega bezobjawowo, ale może powodować bezpłodność i raka pęcherza moczowego u obydwojga płci oraz raka szyjki macicy u kobiet.
Współcześnie choruje na nią około 230 milionów ludzi na świecie.
Inne częste pasożyty
• Wszy: obecne u 40% mumii, mimo że Egipcjanie słynęli z dbałości o higienę.
• Malaria: wykryta u 22% mumii. Nil tworzył idealne warunki do rozmnażania komarów przenoszących pasożyty.
Choć dziś Egipt jest oficjalnie uznany przez WHO za kraj wolny od malarii, niemniej jednak choroba ta nadal dotyka każdego roku ponad 200 milionów ludzi na świecie.
Tutanhamon: nauka kontra mit.
Najnowocześniejsze analizy pokazują, że prawdziwy stan zdrowia Tutanhamona był daleki od idealnego wizerunku znanego z posągów.
Przeprowadzono wirtualną autopsję, wykorzystując tysiące trójwymiarowych skanów oraz badania genetyczne. Oto ustalenia naukowców:
• Faraon miał zdeformowaną ( szpotawą) stopę, co zmuszało go do chodzenia o lasce (w jego grobowcu znaleziono aż 130 lasek).
• Występowały u niego poszerzone, „kobiece” biodra oraz inne deformacje kostne sugerujące zaburzenia hormonalne.
• W okresie dorastania cierpiał na martwicę jałową kości (chorobę Köhlera), bardzo bolesną i prowadzącą do zmian deformacyjnych.
• Badania DNA potwierdziły bliskie pokrewieństwo rodziców- był on owocem związku faraona Echnatona z jego własną siostrą- co mogło tłumaczyć wiele jego chorób.
• Najbardziej prawdopodobna przyczyna śmierci to powikłania po złamaniu nogi, pogłębione przez malarię.
Tutanhamon zmarł bezpotomnie, mając zaledwie 19 lat, i był ostatnim faraonem XVIII dynastii.
Ötzi, „człowiek lodu”.
Naukowcy często porównują powyższe wyniki z badaniami słynnej alpejskiej mumii – Ötziego, znalezionego w 1991 roku i przechowywanego w muzeum w Bolzano.
Ötzi cierpiał na wiele chorób: miażdżycę, artrozę, zaawansowaną próchnicę, zakażenie Helicobacter pylori, boreliozę, nietolerancję laktozy oraz liczne pasożyty jelitowe.
Zginął na skutek uszkodzenia tętnicy podobojczykowej oraz urazów klatki piersiowej i potylicy.
Dlaczego badania mumii są tak ważne?
Ponieważ pozwalają nam odtworzyć historię chorób, zrozumieć jakie pasożyty towarzyszyły człowiekowi przez tysiące lat i jak środowisko, genetyka i styl życia wpływały na zdrowie dawnych populacji.
Źródła:
Mitchell PD. Parasites in ancient Egypt and Nubia: Malaria, schistosomiasis and the pharaohs. Adv Parasitol. 2024;123:23-49.
Nerlich A. Paleopathology and Paleomicrobiology of Malaria. Microbiol Spectr. 2016 Nov;4(6).
Zink AR, Spigelman M, Schraut B, Greenblatt CL, Nerlich AG, Donoghue HD. Leishmaniasis in ancient Egypt and Upper nubia. Emerg Infect Dis. 2006 Oct;12(10):1616-7.
Ayeh-Kumi PF, Addo-Osafo K, Attah SK, Tetteh-Quarcoo PB, Obeng-Nkrumah N, Awuah-Mensah G, Abbey HN, Forson A, Cham M, Asare L, Duedu KO, Asmah RH. Malaria, helminths and malnutrition: a cross-sectional survey of school children in the South-Tongu district of Ghana. BMC Res Notes. 2016 Apr 27;9:242.
Mouchet J, Carnevale P. Impact des transformations de l'environnement sur les maladies à transmission vectorielle [Impact of changes in the environment on vector-transmitted diseases]. Sante. 1997 Jul-Aug;7(4):263-9.
Thellier M, Gemegah AAJ, Tantaoui I. Global Fight against Malaria: Goals and Achievements 1900-2022. J Clin Med. 2024 Sep 24;13(19):5680.
Ledger ML, Poulain M, Deforce K. Paleoparasitological analysis of a 15th-16th c. CE latrine from the merchant quarter of Bruges, Belgium: Evidence for local and exotic parasite infections. Parasitology. 2024 Sep;151(11):1281-1289.
Daniel G. Colley, Amaya L. Bustinduy, W. Evan Secor, Charles H. King. Human schistosomiasis. „Lancet”, Early Online Publication, 1 April 2014.
M. Brown. Schistosomiasis. „Clin Med”. 11 (5), s. 479–482, Oct 2011.
Chitsulo L., Engels D., Montresor A., Savioli L. The global status of schistosomiasis and its control. „Acta Trop”. 77, s. 41–51, 2000.
Patz J., Graczyk T., Geller N., Vittor A. Effects of environmental change on emerging parasitic diseases. „Int J Parasitol”. 30, s. 1395–1405, 2000.
Elsebai I. Parasites in the etiology of cancer – bilharziasis and bladder cancer. „CA Cancer J Clin”. 27. 2, s. 100–106, 1977.
Bedwani R., Renganathan E., El Kwhsky F., et al. Schistosomiasis and the risk of bladder cancer in Alexandria, Egypt. „Br J Cancer”. 77, s. 1186–1189, 1998.
Poggensee G., Feldmeier H. Female ge***al schistosomiasis: facts and hypotheses. „Acta Trop”. 79, s. 193–210, 2001.
Feldmeier H., Krantz I., Poggensee G. Female ge***al schistosomiasis: a neglected risk factor for the transmission of HIV?. „Trans R Soc Trop Med Hyg”. 89, s. 237–237, 1995.
Ross A.G., Bartley P.B., Sleigh A.C., Olds G.R., Li Y, Williams G.M., McManus D.P. Schistosomiasis. „New England Journal of Medicine”. 346. 16, s. 1212–1220, 2002.
Cheever A.W. Schistosomiasis and neoplasia. „J Natl Cancer Inst”. 61, s. 13–18,
Bilharz T. Fernere mittheilungen über Distomum haematobium. „Z Wiss Zool”. 4, s. 454–456, 1853.
Zink A. et al. Possible evidence for care and treatment in the Tyrolean Iceman. Int J Paleopathol. 2019 Jun.