05/11/2018
Anglosaski P***k z Wilna w pułku irlandzkim Wielkiej Armii
Garść wiadomości o P***ku, choć niewątpliwie pochodzenia anglosaskiego (być może z rodziny szkockiej lub irlandzkiej), pochodzi z końca roku 1811. Wówczas pojawia się w regimencie Jan Eliot jako porucznik w 1 komp. 3 baonu w Bois le Duc. W nieco późniejszym zestawieniu oficerów pułku są bliższe informacje na temat Eliota. Według zapisu urodził się 20 marca 1782 r. (w innym dokumencie figuruje 3 III 1782) w Wilnie na Litwie, służbę wojskową rozpoczął zaś 15 sierpnia 1799 r. wstępując w Holandii do 3 baonu 5 pułku strzelców batawskich. W styczniu 1802 r. zmienił służbę na piechotę morską marynarki batawskiej i wypłynął do holenderskiej kolonii na Przylądku Dobrej Nadziei. Walczył tam z Anglikami i tam awansował, najpierw na stopień kaprala w maju 1802 r. Rok później także w maju, otrzymał awans na starszego sierżanta. Od 13 października 1804 r. był podporucznikiem adiutantem majorem. Brał udział w walkach przeciwko Anglikom w południowej Afryce w latach 1802-1806, odznaczył się tam w bitwie pod Blaauwberg 8 stycznia 1806 r., gdzie holenderscy strzelcy wyborowi skutecznie powstrzymali próbę desantu brytyjskiego. W 1806 r. powrócił do Holandii i został przeniesiony w czerwcu do 2 pułku holenderskiej piechoty lekkiej. Brał udział w kampanii 1808 r. i 1809 r. w holenderskiej Zelandii, również przeciw Brytyjczykom. Od 6 września 1809 r. służył jako porucznik w 3 pułku strzelców pieszych, a z dniem 10 sierpnia 1810 r. został wcielony wraz z innymi żołnierzami armii holenderskiej do 33 pułku piechoty lekkiej armii francuskiej. Był dowódcą artylerii regimentowej 33 pplek i stacjonował do grudnia 1811 w Szczecinie. 8 grudnia 1811 r. został przeniesiony do 3 pułku cudzoziemskiego. Walczył w 1813 r. przeciw wojskom koalicji w Niemczech i na Śląsku. Był kilkakrotnie ranny, m.in. bardzo ciężko pod Lwówkiem (właściwie było to starcie pod Dębowym Gajem niedaleko Lwówka) 19 sierpnia 1813 r., gdzie otrzymał postrzał i pięć cięć szablą. Według dodatkowych informacji mówił biegle po polsku, francusku, niemiecku i holendersku. Oceniany był jako dobry oficer, piśmienny, realizujący dokładnie zadania i sumienny w wypełnianiu obowiązków. Eliot jest wymieniany kilkakrotnie w dokumentach dotyczących jego służby w pułku irlandzkim, ważne informacje pojawiają się latem 1813 r.
8 lipca Jan Eliot został awansowany na stopień kapitana, był więc na Dolnym Śląsku podczas rozejmu, stacjonował w okolicach Złotoryi. Później pod Lwówkiem 19 sierpnia 1813 r., jak już wspomniano, został ranny, jednakże dzięki temu zdarzeniu ocalał z pogromu 17 Dywizji gen. Jacquesa Puthod i będącego w jej składzie pułku irlandzkiego pod Lwówkiem 29 sierpnia 1813 r. Dwa miesiące później, 20 października 1813 r. dowódca 3 pułku cudzoziemskiego płk William Lawless w piśmie do ministra wojny, wnioskował o odznaczenie kpt. Eliota Legią Honorową wraz z 7 innymi oficerami i podoficerami pułku. Lawless uzasadnił swój wniosek, że żołnierze ci wykazali się bohaterstwem i brawurą, a także wspaniałą postawą podczas kampanii. Niestety nie znamy dalszych losów propozycji odznaczenia, a w dostępnej bazie danych odznaczonych Legią Honorową, nasz Eliot niestety nie figuruje. Jedną z ostatnich imiennych informacji na temat Jana Eliota, jest lista kontrolna oficerów 3 regimentu cudzoziemskiego z 1 marca 1814 r. Kapitan figuruje tam jako oficer 3 komp. w 5 baonie. W tym okresie czasu Eliot jest jedynym oficerem-P***kiem w pułku irlandzkim. Jakie były jego dalsze losy można jedynie z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, ponieważ brak jego nazwiska na kolejnych listach kontrolnych pułku. Zachowała się za to wzmianka o odejściu żołnierzy pochodzenia polskiego z pułku irlandzkiego do punktu zbornego oddziałów polskich w St. Denis w maju 1814 r. Znajduje się ona w piśmie Rady Administracyjnej pułku do gen. Pierre’a-Antoine’a Duponta, ówczesnego tymczasowego ministra wojny z okresu I Restauracji. Wymienia się tam jedynie ilościowo 1 oficera i trzydziestu podoficerów i szeregowców, P***ków. To właśnie Jan Eliot odprowadził swoich polskich towarzyszy broni do St. Denis, sam jednak nie wrócił do kraju. Przynajmniej nie w tamtym czasie, ponieważ zachował się jego list do Ministra Wojny z 13 października 1815 r. opisujący ówczesną sytuację i jego życie na ½ pensji. Eliot potwierdza także w piśmie swoją rolę w odprowadzeniu P***ków z pułku irlandzkiego do St. Denis. List ten jest przepełniony goryczą zasłużonego żołnierza, zepchniętego na margines. Niestety dalszego losu Jana Eliota nie sposób ustalić, wiadomo jedynie, że za kampanię 1813 r. otrzymał gratyfikację w wysokości 400 franków, mówi o tym dokument z 4 stycznia 1822 r.
