12/10/2022
Być może zastanawiasz się, czy warto przy porodzie pobrać krew pępowinową dziecka. W przestrzeni publicznej dominuje przekaz marketingowy komercyjnych banków. Reklamuje się pobieranie krwi pępowinowej jako “Jedyną w swoim rodzaju polisę na życie dla Twoich bliskich”. A jakie są fakty?
Rutynowego (bez wskazań, na “wszelki wypadek”) bankowania krwi pępowinowej w komercyjnych bankach nie rekomendują m.in.:
Amerykańska Akademia Pediatrii;
Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów;
Brytyjskie Królewskie Kolegium Położników i Ginekologów;
Brytyjskie Kolegium Położnych.
We Włoszech zabroniono prowadzenia komercyjnych banków komórek macierzystych - rozwijana jest sieć banków publicznych.
Dlaczego?
Obietnice składane przez prywatne banki nie mają pokrycia w rzeczywistości w medycynie opartej o dowody naukowe. Jak to ujął ginekolog, z którym rozmawiałam: “używa się sukcesów publicznych banków komórek, aby reklamować banki komercyjne”.
Od lat mami się rodziców wizjami, że komórki macierzyste będą leczyły kilkadziesiąt różnych chorób od Alzheimera po rekonstrukcję rzepki kolana. Kto wie, może za 20 lub 30 lat tak będzie - ale póki co tak nie jest i nie wiadomo, czy (i kiedy) to się wydarzy.
Na razie komórki macierzyste z krwi pępowinowej są wykorzystywane w dwóch rodzajach terapii:
1) terapie standardowe - udowodnione działanie, potwierdzone sukcesami w wyleczeniu,
2) terapie eksperymentalne - brak udowodnionej skuteczności (a często po prostu hochsztaplerstwo i oszustwa).
Zacznijmy od tych drugich.
Od lat próbuje się podawać komórki macierzyste pochodzące z krwi pępowinowej w leczeniu różnych chorób (jak udar mózgu, rekonstrukcja kolan czy choroba Alzheimera). Problem polega na tym, że póki co nie udało się udowodnić skuteczności tego rodzaju leczenia w dziedzinach innych niż hematologia (choroby krwi).
W 2020 roku opublikowano wyniki trwającego niemal 2 lata eksperymentu dotyczącego dzieci w wieku 2-7 lat z zaburzeniem ze spektrum autyzmu. Część dzieci otrzymała placebo, a część komórki macierzyste z krwi pępowinowej. Terapia nie przyniosła niestety poprawy w zakresie objawów autyzmu.
Wróćmy do terapii standardowych. Najczęściej krew pępowinowa jest przydatna w leczeniu rodzeństwa dziecka, któremu ją pobrano. Jeśli Twojemu dziecko zostanie pobrana krew pępowinowa, to szanse, że ono samo z niej w przyszłości skorzysta, są bardzo bardzo nikłe.
Zgadnij, jak wiele razy od 2007 roku wykorzystano w Polsce krew pępowinową do terapii standardowej (czyli o udowodnionej skuteczności)?
Mała podpowiedź: na ten moment w jednym tylko komercyjnym banku przechowywane jest niemal pół miliona próbek krwi.
To jak myślisz, ile razy użyto komórek z krwi pępowinowej do terapii o udowodnionej skuteczności w Polsce?...
13 razy. W ciągu 15 lat trzynaście razy wykorzystano komórki macierzyste pobrane z krwi pępowinowej (na niemal pół MILIONA próbek).
Jeden raz był to przeszczep autologiczny (u dziecka wykorzystano jego własne komórki). 12 razy użyto komórek, by leczyć rodzeństwo dziecka. Wszystkie te terapie dotyczyły chorób hematologicznych.
Dodajmy, że “leczyć” nie oznacza “wyleczyć” - nie mamy informacji o skuteczności terapii.
Komórek pobranych ze sznura pępowinowego (bo też jest taka opcja) nie użyto dotychczas w Polsce do terapii standardowej ANI RAZU.
Innymi słowy: jest znacznie większa szansa, że w Twoje dziecko uderzy piorun (1:15 000), niż że przeszczep jego własnych komórek macierzystych uratuje jego życie.
Dlaczego tak rzadko używa się komórek macierzystych z krwi pępowinowej do leczenia dziecka? Ponieważ w przypadku białaczki komórki rakowe są już obecne w krwi pępowinowej - a zatem nie pomogłaby ona w leczeniu.
Nasuwa się jednak pewna wątpliwość: “Ok, szanse na wykorzystanie są bardzo małe, ale są - może za 30 lat możliwości medycyny będą dużo szersze i warto?”
Może tak, może nie. Nie wiemy też, czy te komórki macierzyste za 30 lat będą nadawały się do użycia. Same banki deklarują, że próbka z krwi pępowinowej wystarczy dla osoby ważącej około 40 kg. Nie wydaje się więc, niestety, że wystarczy Twojemu trzydziestoletniemu dziecku.
Sporo tych “może” jak na usługę, która kosztuje od 3000 zł do 6000 zł za pobranie i pierwszy rok bankowania oraz 600-800 zł za kolejne lata przechowywania, prawda?
Może powiesz: “okej, mam wystarczająco dużo pieniędzy i nawet jeśli szanse na wykorzystanie komórek są bardzo małe, to i tak przecież niczym poza pieniędzmi nie ryzykuję”. Przyjrzyjmy się więc temu.
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, aby odczekać z przecięciem pępowiny co najmniej minutę od urodzenia się dziecka. Jeśli pozwolimy, żeby pępowina tętniła przez co najmniej 60 sekund od narodzenia się dziecka, umożliwiamy przepływ krwi z łożyska do dziecka. Dzięki temu zapasy żelaza u noworodka są wyższe. Późne odpępnienie znacząco zmniejsza ryzyko anemii z niedoboru żelaza u dziecka. Anemia z niedoboru żelaza u niemowląt jest poważną chorobą hematologiczną, ponieważ wpływa m.in. na dojrzewanie mózgu, w tym na rozwój psychofizyczny i inteligencję.
Tymczasem badania wskazują, że zaczekanie z przecięciem pępowiny dramatycznie zmniejsza szansę na pobranie odpowiedniej jakości próbki krwi pępowinowej.
Innymi słowy położna w trakcie porodu staje przed konfliktem:
zaczekać co najmniej minutę z przecięciem pępowiny dla dobra dziecka w NAJBLIŻSZYCH MIESIĄCACH (bezsprzecznego i udowodnionego w badaniach naukowych)
czy
nie czekać, tylko przeciąć pępowinę wcześniej, żeby na pewno zabezpieczyć dobrej jakości materiał z krwi pępowinowej (bo tego oczekują rodzice, którzy zapłacili za to niemałą sumę) - w imię tego, że MOŻE kiedyś, z bardzo bardzo nikłym prawdopodobieństwem przyda się to dziecku (choć teraz może mu to zaszkodzić, zwiększając ryzyko anemii z niedoboru żelaza).
Czy przedkładać bardzo hipotetyczne zyski, będące pieśnią przyszłości, bez dowodów naukowych, nad udokumentowane ryzyko tu i teraz?
Na ten moment wspominane przeze mnie organizacje zajmujące się zdrowiem dzieci i matek NIE rekomendują bankowania krwi w komercyjnych bankach na wszelki wypadek. Zalecają pobieranie krwi pępowinowej dla chorującego rodzeństwa dziecka. Zalecają także rozwijanie banków publicznych, z których każdy może skorzystać.
Osobiście nie zdecydowałam się na bankowanie krwi pępowinowej i gdybym teraz była w ciąży, to też bym się na nie nie zdecydowała w świetle bardzo nikłych dowodów na możliwość jej wykorzystania.
Dlaczego nie mówi się o tym publicznie?
Ponieważ nie jest to na rękę samym komercyjnym bankom komórek macierzystych w Polsce. Największe z nich to bogate spółki giełdowe z ogromnymi środkami na marketing. Angażują do współpracy nie tylko celebrytów, influencerów i dziennikarzy (tworzących kryptoreklamy udające obiektywne artykuły). Płacą także prowizję każdemu lekarzowi i położnej, którzy polecą przyszłym rodzicom pobranie krwi pępowinowej.
Lekarz, który od lat publicznie wypowiadał się negatywnie o działalności komercyjnych banków komórek macierzystych, czyli hematolog prof. Wiesław Jędrzejczak przeszedł na emeryturę i dużo mniej wypowiada się publicznie. Inni albo milczą, albo z bankami współpracują.
