09/10/2025
🦟 Duumada (Malaria)
Duumadu waa mid ka mid ah cudurrada ugu halista badan ee dhibaateeya bulshada Soomaaliyeed. Waa cudur faafa oo uu keeno noole yar oo la yiraahdo Plasmodium, waxaana lagu kala qaadaa qaniinyada kaneecada dhedigga ah ee Anopheles.
Soomaaliya, gaar ahaan gobollada koonfureed iyo bartamaha dalka sida Hiiraan, Shabeellaha Hoose, Jubbada Hoose, iyo Gedo, ayaa ah meelaha uu cudurkani aad ugu badan yahay — sababo la xiriira heerkulka sare, biyaha fariisadka ah, iyo roobabka badan.
🧬 Noocyada Cudurka Keena (Causative Agents):
Noocyada ugu waaweyn ee duumada laga helo Soomaaliya waa:
🟥 Plasmodium falciparum → Nooca ugu halista badan, kaas oo sababi kara dhimasho haddii aan si degdeg ah loo daaweyn.
🟩 Plasmodium vivax → Wuxuu sababi karaa cudur soo noqnoqda, gaar ahaan dadka ku nool deegaannada qabow ee dadka
🤒 Calaamadaha Lagu Garto Duumada:
🌡️ Qandho googo’an
❄️ Qabow iyo dhidid badan
🤕 Madax-xanuun iyo murqo-xanuun
🤢 Lalabo iyo matag
🩸 Dhiig-yaraan iyo daal badan
🧠 Xaaladaha halista ah: suuxdin ama miyir-beel (gaar ahaan carruurta)
🛡️ Ka-hortagga iyo Wacyigelinta Bulshada Soomaaliyeed:
Ka-hortagga duumada waa mas’uuliyad guud oo u baahan isku-duubni bulsho iyo wacyigelin joogto ah.
🏠 Guriga iyo deegaanka:
Ka saar biyaha fariisadka ah ee ku urura hareeraha guryaha.
Dabool haanta biyaha iyo weelasha lagu kaydiyo biyaha.
Buufi guryaha si joogto ah, gaar ahaan xilliga roobka.
Carruurta iyo haweenka uurka leh waa in lagu dadaalaa inay hoos ku seexdaan shabaq kaneeco.
