Dr Nuur Geedi

15/03/2026

Faa’iidooyinka Qaraha

✅️1. Waraabiya jirka (hydration)

✅️2. Wanaajiya caafimaadka wadnaha

✅️3. Wuxuu xoojiyaa difaaca jirka

✅️4. Caawiyaa dheef-shiidka

✅️5. Wanaajiya maqaarka iyo indhaha

✅️6. Ka caawiyaa yareynta murqaha xanuunka

14/03/2026

𝐃𝐈𝐆𝐍𝐈𝐈𝐍 𝐂𝐀𝐀𝐅𝐈𝐌𝐀𝐀𝐃: 𝐗𝐚𝐚𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐍𝐚𝐝𝐚𝐚𝐟𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐊𝐚𝐲𝐝𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐊𝐚𝐰𝐚𝐚𝐧𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐥𝐚𝐚𝐲𝐠𝐚 𝐞𝐞 𝐋𝐢𝐢𝐝𝐨

​Malaaygu waa mid ka mid ah ilaha ugu muhiimsan ee nafaqada bulshada Soomaaliyeed, balse haddii aan loo diyaarin hab nadaafaddu ku dheehan tahay, wuxuu isku beddeli karaa sun dilaa ah. Waxaan saaka soo aragnay xaalado nadaafad darro oo baahsan iyo hab-maamuuska kaydinta oo gabi ahaanba si toos ah loo isticmaalin .maadama macaamiisha freshka u yaqaanaa wax dhiig leh oo qaboowjiye la galin, taas oo khatar toos ah ku ah caafimaadka dadweynaha.
​🛑 𝐊𝐡𝐚𝐭𝐚𝐫𝐭𝐚 "𝟐 𝐝𝐚 𝐒𝐚𝐚𝐜" 𝐢𝐲𝐨 𝐐𝐨𝐫𝐫𝐚𝐱𝐝𝐚
​Waxaan aragnay kalluun muddo badan 2 saacadood yaalla bannaanka oo qorraxdu si toos ah ugu dhacayso. Tani waa masiibo caafimaad sababtoo ah:
​𝐁𝐚𝐤𝐭𝐞𝐞𝐫𝐢𝐲𝐚𝐝𝐚 𝐝𝐞𝐠𝐝𝐞𝐠𝐠𝐚 𝐚𝐡: Heerkulka qorraxdu wuxuu dardargeliyaa koritaanka bakteeriyada. 20 daqiiqo kasta oo uu kalluunku yaallo meel diirran, bakteeriyadu way labanlaabantaa.
​Sumowga Histamine (Scombroid Poisoning): Kalluunka haddii aan la qaboojin, waxaa ku dhasha sunta Histamine oo keenta xasaasiyad daran, neef-qabatin, matag, iyo wadne garaac aan istaagayn, af Xanfaf iyo Xasaasiyad maqaar .
𝐍𝐚𝐟𝐚𝐪𝐨 𝐝𝐚𝐫𝐫𝐚𝐝𝐚: Qorraxdu waxay baabi’isaa baruurta caafimaadka leh (Omega-3) iyo borotiinka ku jira kalluunka.
​🧼 𝐍𝐚𝐝𝐚𝐚𝐟𝐚𝐝 𝐃𝐚𝐫𝐫𝐚𝐝𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐂𝐮𝐝𝐮𝐫𝐚𝐝𝐚 𝐤𝐚 𝐝𝐡𝐚𝐬𝐡𝐚 ​𝐒𝐚𝐠𝐱𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐦𝐢𝐢𝐬𝐚𝐬𝐤𝐚 𝐨𝐨 𝐚𝐚𝐧 𝐥𝐚 𝐧𝐚𝐝𝐢𝐢𝐟𝐢𝐧, 𝐢𝐲𝐨 𝐝𝐡𝐢𝐢𝐠𝐠𝐚 𝐤𝐮 𝐝𝐡𝐞𝐱 𝐪𝐮𝐥𝐪𝐮𝐥𝐚𝐲𝐚 𝐡𝐢𝐥𝐢𝐛𝐤𝐚 𝐜𝐮𝐬𝐮𝐛 𝐰𝐚𝐱𝐚𝐲 𝐬𝐚𝐛𝐚𝐛𝐚𝐚𝐧:
​​🛒 𝐂𝐮𝐝𝐮𝐫𝐚𝐝𝐚 𝐂𝐚𝐥𝐨𝐨𝐬𝐡𝐚: Sida Shuban-biyoodka, Daacuunka, iyo Xanuunka "Typhoid".
​𝐂𝐫𝐨𝐬𝐬-𝐂𝐨𝐧𝐭𝐚𝐦𝐢𝐧𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧: Bakteeriyada haraaga kalluunka h**e ee dhulka yaalla waxay u gudubtaa kalluunka cusub ee hadda la qalay.
​𝐅𝐚𝐚𝐟𝐢𝐭𝐚𝐚𝐧𝐤𝐚 𝐂𝐚𝐲𝐚𝐲𝐚𝐚𝐧𝐤𝐚: Dukhsiga iyo jiirka oo ah xambaariyaasha jeermiska.

​❄️ 𝐒𝐢𝐝𝐞𝐞 𝐥𝐨𝐨 𝐤𝐞𝐞𝐝𝐢𝐲𝐚𝐚 𝐤𝐚𝐥𝐥𝐮𝐮𝐧𝐤𝐚 𝐬𝐢 𝐬𝐚𝐱 𝐚𝐡?

​𝐒𝐢𝐥𝐬𝐢𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐐𝐚𝐛𝐨𝐰𝐠𝐚 (𝐂𝐨𝐥𝐝 𝐂𝐡𝐚𝐢𝐧): Kalluunka waa in lagu rudaa baraf (Ice) laga soo bilaabo xilliga doomaha laga soo dejiyo ilaa miiska iibka.
𝐊𝐚 𝐟𝐨𝐠𝐞𝐞 𝐐𝐨𝐫𝐫𝐚𝐱𝐝𝐚:​ Marna ma bannaana in kalluunka lagu bandhigo qorraxda; waa inuu ku dhex jiro sanduuqyo dahaaran (Coolers) oo baraf leh.
​𝐍𝐚𝐝𝐢𝐢𝐟𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐉𝐨𝐨𝐠𝐭𝐚𝐝𝐚 𝐚𝐡: Waa in sagxadda iyo qalabka lagu qalo kalluunka lagu dhaqaa biyo nadiif ah iyo jeermis-dile (Disinfectant).
​
​ 𝐓𝐚𝐥𝐨 𝐤𝐮 𝐬𝐨𝐜𝐨𝐭𝐚 𝐌𝐚𝐜𝐦𝐢𝐢𝐥𝐤𝐚:
​Ha iibsan kalluunka jilcay, indhihiisu madoobaadeen, ama aan baraf ku dhex jirin markaad iibsanayso. Caafimaadkaagu wuxuu ka bilaabmaa waxaad cunayso!
​

25/02/2026

Congratulations ,congratulations adeer mcn Nasro muhidin waa no farxad io hormar weyn inaad herka labad ee jamacadda so gabgabeyso ee dalka Uganda ugu maqneyd dadaalka halkas ka sii wad gulo bdn ku rajeynaa million jeer congratulations 👨🏻‍🎓👨🏻‍🎓👨🏻‍🎓❤️👏

18/02/2026

Ramadan mubarak
“Adoo dhowr iyo toban saac soomanaa Calooshaada haku salaamin Sonkor iyo Saliid”

Nicmooyinka Alle inoo galay ayey kamid rahay inuu noo jideeyey af-xirashada bisha Ramadaan, marka laga soo tago inay tahay cibaado Alle inaku faral yeelay, waxaa la xaqiijiyey inuu soonku caafimaad weyn uleeyahay jirkeenna iyo dheefshiidkeenna.
Si aad u hesho caafimaadka Soonka waa inaad Hagaajisaa qaabka aad wax-u cunayso iyo cuntada aad cuneyso nooca ay tahay, haddii adoo dhowr iyo toban saac soo Soomanaa aad calooshaada ku salaanto cuntooyinka aan caafimaadka laheyn sida Cabitaan Qabow oo Sokor ka buuxdo, saanbuus saliid badan, bur-shiil-shiil iyo shaah-Soomaali. Markaas caafimaad aad kororsatay iska dhaafe halis caafimaad, colool-bukood iyo caajis ayaad naftaada kuhogaamisay.
Waxay ku taliyaan qolyaha Caafimaadka cuntooyinku in qofka afurka ku bilaabo Biyo diirran oo qandac ah, xabado Timir ah, iyo Mushaari ama maraq yar, qofkii ku darsan kara waxuun khudaar ah( fruit) sida qare ama liin macaan ayana waa fiican tahay. Markaas kadib qofku salaadiisa, taraawiixdiisa iyo howlihiisa kale iska qabsado cashadiisa markaas kadib cuno, xiliggaan ayey kuu furan tahay inaad wax culus oo isu miisaaman cunto,balse markasta waa inaad kafogaato ama aad u yarayso cuntooyinka shiilan. Xiliga Suxuurta waxaa fiican inaad biyo badan cabto, waxyaalaha tamar kusiin kara (energyga) leh cunto sida Qamadiga, Ukunta, Yogurt ka, iyo rootiga Qamadiga laga sameeyey iyo wixii lamid ah.

17/02/2026

Ramadaan Mubarak

Ramadaan mubarak ✨ 💖 ❤

Digniin.............

Bishan Ramadaan waa bil cibaado iyo caafimaad, laakiin qoysas badan waxay moodaan inay tahay tartan cunto laysugu faano! 🤭

Tusaale👉🏼Qoyskii bilaha kale 25kg bariis iyo sonkor ku filnaan jiray, Ramadaan markay timaado waxay noqdaan 50kg plus Sambuus,Bur, Cabitaano macaan, iyo Hilib lashiilay oo dhowrnuuc ah!! Soonkii caafimaadka lahaa wuxuu isu beddelaa “xaflad casho oo joogto ah.”😅

Bal aan xasuusanno👉🏼Ramadaan waa bil Cibaado iyo Caafimaad ee ma aha bil caloosha loo dabaaldeggo.

Mahadsanidiin💌

17/02/2026

Ramadaan mubarak ✨ 💖 ❤

Digniin.............

Bishan Ramadaan waa bil cibaado iyo caafimaad, laakiin qoysas badan waxay moodaan inay tahay tartan cunto laysugu faano! 🤭

Tusaale👉🏼Qoyskii bilaha kale 25kg bariis iyo sonkor ku filnaan jiray, Ramadaan markay timaado waxay noqdaan 50kg plus Sambuus,Bur, Cabitaano macaan, iyo Hilib lashiilay oo dhowrnuuc ah!! Soonkii caafimaadka lahaa wuxuu isu beddelaa “xaflad casho oo joogto ah.”😅

Bal aan xasuusanno👉🏼Ramadaan waa bil Cibaado iyo Caafimaad ee ma aha bil caloosha loo dabaaldeggo.

Mahadsanidiin💌

17/02/2026

Follow share and like asxpta

🤰 Calaamadaha Khatarta Uurka

Uurku waa xaalad dabiici ah, balse mararka qaar waxaa jiri kara calaamado muujinaya khatar u baahan daryeel caafimaad degdeg ah. Hooyo kasta iyo qoys walba waa inuu ogaadaa digniinahan.

🚨 1. Dhiig bax (Vaginal bleeding)
Dhiig bax kasta inta lagu jiro uurka waa in la qiimeeyaa.
Wuxuu muujin karaa dhicis ama dhibaato mandheerta ah.

🚨 2. Madax xanuun daran + arag daciif ah
Madax xanuun joogto ah
Indhaha oo madow arka ama iftiin ka muuqdo
Waxay tilmaami karaan cadaadis dhiig oo sare (Preeclampsia).

🚨 3. Barar xad-dhaaf ah
Barar degdeg ah oo wajiga, gacmaha ama lugaha ah
Gaar ahaan haddii uu la socdo madax xanuun

🚨 4. Dhaqdhaqaaqa ilmaha oo yaraada
Haddii ilmuhu si caadi ah u dhaqaaqi jiray kadibna dhaqaaqi waayo ama aad u yaraado (gaar ahaan bilaha dambe)

🚨 5. Qandho sare
Qandho la socota gariir ama xanuun
Waxay muujin kartaa infekshan u baahan daaweyn degdeg ah.

🚨 6. Xanuun caloosha hoose oo daran
Xanuun joogto ah ama aad u xooggan
Waxaa sababi kara dhibaatooyin u baahan baaritaan.

🏥 Maxaa La Gudboon?
✔️ Ha sugin in calaamaddu ka sii darto
✔️ U tag xarun caafimaad sida ugu dhaqsaha badan
✔️ Raac booqashooyinka uurka (ANC) si joogto ah

💬 Fariin Muhiim ah:
Wacyigelinta calaamadaha khatarta uurka waxay badbaadin kartaa nolosha hooyada iyo ilmaha. La wadaag si ay hooyooyin badan uga faa’iideystaan.

17/02/2026

🤰 Calaamadaha Khatarta Uurka

Uurku waa xaalad dabiici ah, balse mararka qaar waxaa jiri kara calaamado muujinaya khatar u baahan daryeel caafimaad degdeg ah. Hooyo kasta iyo qoys walba waa inuu ogaadaa digniinahan.

🚨 1. Dhiig bax (Vaginal bleeding)
Dhiig bax kasta inta lagu jiro uurka waa in la qiimeeyaa.
Wuxuu muujin karaa dhicis ama dhibaato mandheerta ah.

🚨 2. Madax xanuun daran + arag daciif ah
Madax xanuun joogto ah
Indhaha oo madow arka ama iftiin ka muuqdo
Waxay tilmaami karaan cadaadis dhiig oo sare (Preeclampsia).

🚨 3. Barar xad-dhaaf ah
Barar degdeg ah oo wajiga, gacmaha ama lugaha ah
Gaar ahaan haddii uu la socdo madax xanuun

🚨 4. Dhaqdhaqaaqa ilmaha oo yaraada
Haddii ilmuhu si caadi ah u dhaqaaqi jiray kadibna dhaqaaqi waayo ama aad u yaraado (gaar ahaan bilaha dambe)

🚨 5. Qandho sare
Qandho la socota gariir ama xanuun
Waxay muujin kartaa infekshan u baahan daaweyn degdeg ah.

🚨 6. Xanuun caloosha hoose oo daran
Xanuun joogto ah ama aad u xooggan
Waxaa sababi kara dhibaatooyin u baahan baaritaan.

🏥 Maxaa La Gudboon?
✔️ Ha sugin in calaamaddu ka sii darto
✔️ U tag xarun caafimaad sida ugu dhaqsaha badan
✔️ Raac booqashooyinka uurka (ANC) si joogto ah

💬 Fariin Muhiim ah:
Wacyigelinta calaamadaha khatarta uurka waxay badbaadin kartaa nolosha hooyada iyo ilmaha. La wadaag si ay hooyooyin badan uga faa’iideystaan.

15/02/2026

SABABTA JIRKAAGU BIYO UGA BAAHAN YAHAY 💧
Biyuhu waa nolosha jirkaaga!
🧠 Maskaxda – 73% biyo
🫁 Sambabada – 83% biyo
💪 Murqaha – 79% biyo
🩸 Dhiigga – 90% biyo
🦴 Lafaha – 31% biyo
✨ Maqaarka – 64% biyo

✔️ Waxay fududeeyaan dheefshiidka
✔️ Waxay saliideeyaan kala-goysyada
✔️ Waxay gaarsiiyaan jirka nafaqo & oksijiin

Cab biyo ku filan maalin kasta si aad u hesho caafimaad, tamar, iyo firfircooni. 💙
Caafimaadku wuxuu ka bilaabmaa koob biyo ah! 💦

11/02/2026

Timirta waxaa ku jira Faytamiinka A, oo wanaajiya aragga, isla markaana caawiya daweynta indho beelka habeenkii ama waxa ay Soomaalidu u taqaanno ‘Habeenada’ oo ah cudur ku dhaca indhaha, marar badanna qofku inta uu yar yahay ku bilowda. Qofka habeenada lihi waxa uu si fiican wax u arki karaa maalintii, laakiin habeenkii haddii anau iftiin badani jirin waxaa ku adkaada aragga.

10/02/2026

Xaqiiqooyinka Muhiimka ah ee Qalliinka Dhalmada Hooyada (C‑Section):
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
● Hooyadu waa inay ogaataa in qalliinka C‑section uusan ahayn khalad.
● Waa qalliinka caafimaad oo hooyo kasta la kulmi karto, waxna k**a duwana dhalmada caadiga ah. Lagamana dhigo ceeb ama khalad gooni ah.
● Ma aha mid sababa naafo (disability), ama ka tarjumaya awood la’aan.
● Waa hab badbaado oo lagu ilaaliyo hooyada iyo ilmaha.

Qalliinka kadib, hooyadu waxay u baahan tahay daryeel gaar ah si ay si wanaagsan uga soo kabato.

🔴 Daryeelka Qalliinka Waxaa Kamid ah:

1. Socod Fudud
➢ Isbuuca 1-aad: Waa muhiim in la sameeyo socod fudud ugu yaraan 10 daqiiqo maalintii, si dhiiggu u wareego jidhkuna uga soo kabto qalliinka.
➢ Isbuuca 3-aad: Socod 15 ilaa 30 daqiiqo maalintii, socodku wuxuu ka caawiyaa wareegga dhiigga, yareynta xanuunka, iyo ka hortagga xinjirowga dhiigga.

2. Cunto Caafimaad Leh:
➢ Cun cuntooyinka borotiinka leh sida: ukunta, hilibka, digirta iyo caanaha
➢ Ku dar khudaarta hodanka ku ah nafaqada iyo firfircoonida.
➢ Cab biyo badan si jidhkaagu u helo qoyaan ku filan.
➢ Ka fogow cuntooyinka culus iyo kuwa dufanka badan leh.

3. Nadiifinta Nabarka (Boogta):
➢ Nadiifi goobta qalliinka ugu yaraan 2 jeer maalintii si looga hortago infekshanka.
➢ Ka ilaali qoyaan badan iyo xidhashada dharka adag.
➢ Ka ilaali boogta wasakh iyo taabasho badan si looga hortago caabuq.
➢ Haddii goobta qalliinku casaato, xanuun badan, ama ur yeelato → la xiriir dhakhtarka.

4. Nasasho Ku Filan:
Waa muhiim inay hooyadu heshaa hurdo iyo nasasho ku filan. Tani waxay kaa caawinaysaa in jidhkaagu si degdeg ah u bogsado.
➢ Ha ku degdegin jimicsiga iyo qaadista waxyaabo culus ilaa dhakhtarku kuu oggolaado.

09/02/2026

Peripheral neuropathy waa xaalad ku dhacda neerfayaasha ka baxsan maskaxda iyo lafdhabarta (peripheral nerves). Neerfayaashan ayaa xakameeya dareenka (sensation), dhaq-dhaqaaqa murqaha, iyo shaqooyinka otomaatiga ah sida dhididka iyo cadaadiska dhiigga.
Maxaa keena?
Sonkorow (Diabetes) – sababta ugu badan
Infekshanno (tusaale HIV, hepatitis)
Fitamiin yaraansho (B12 gaar ahaan)
Dhaawac ama cadaadis neerfaha saaran
Daawooyin (qaarkood chemotherapy)
Cudurrada kelyaha ama beerka
Alcohol badan
Calaamadaha caamka ah
Kabuubyo ama xanuun gubasho u eg
Qaniinyo/irbado la dareemo (pins and needles)
Daciifnimo murqaha
Dareen qabow ama kulul oo khaldan
Mararka qaar dhibaatooyin dheef-shiid ama kaadi (autonomic)
Sidee loo ogaadaa?
Taariikh iyo baaritaan jireed
Blood tests (sonkor, B12, iwm)
Nerve conduction studies / EMG
Mararka qaar imaging ama tests kale
Daaweynta
Daaweynta sababta (xakameynta sonkorta, buuxinta B12)
Daawooyinka xanuunka neerfaha (tusaale gabapentin, amitriptyline)
Physiotherapy
Ka fogaanshaha waxyaabaha dhaawaca kordhiya (alcohol, cadaadis)