07/06/2023
XANUUNKA GAASKA CALOOSHA (GASTRITIS)
Waxan maanta isku dayi doona inaynu wax ka barano mid ka mid ah xanuunada ku dhaca dadka ,ee loo yaqaanO gaaska calosha kaas oo dhawaanahan aad u haleela dadka soomaaliyeed , waxaynu soo qaadaneynaa waxa uu yahay gaasku (gastritis) , waxa keena , calamadaha lagu garto , sida loobaaro iyo waliba sida loo daaweeyo.
Waa Maxay Gastric(Gastritis)?
Waa caabuq diiqa, ama boog ku timaadda dahaarka caloosha. Waxaa uu u noqon karaa mid cusub (acute) iyo mid dabadheeraada(chronic).
Maxaa Sababa Gasric(Gastritis)?
Gaaska caloosha waxa keeni kara ama sababi kara waxyaabo badan oo kala duwan waxaana kamid ah:
1. Isticmaalka alcohol ama khamriga.
2. In badan inuu qofku matag joogta yeesho.
3. Stress ka ama isku buuqa.
4. Qofka oo gaajada isku daawado ama ina badan gaajo hayso oo an waxba cunin.
5. In cuntada xawaashka badan la isticmaalo (spicy).
6. Inaad isticmaasho daawooyinka anti-inflammatory drugs ama xanuun baabiyaasha sida Aspirin iyo Paracetamol.
Waxaa kale oo sabababi karo:
1. Helicobacter pylori (H. pylori)
Waa bekteriya (bacteria) ku nool xuubka (mucus) ku dahaaran caloosha. Haddii la daaweyn waayana caabuqa (infection) wuxu horseedi kara boog ama nabar (ulcer) dadka qaarna wuxuu ukeeni karaa cancer xagga caloosha ah .
2. Pernicious anemia:
Wa mid ka mid ah noocyada dhiig la,aanta ,Wana dhiig la’aan timaadda marka calooshu weydo waxyaabihii dabeeciga ahaa ee ay u baahnayd inay si sax ah u soo nuugaan ama ay u burburiyaan vitamin B12.
3. Bile reflux:
In bile-ka uu dib ugu noqdo caloosha, xanuun ayaana imaanaya.
4. Infection: ay keenan bakteriya (bacteria) ama virus ayaa iyadana loo aaneeyaa.
NB: haddii la daaweeyn waayo gastric waxa imanaaya dhiigbax daran waxana isu badali karaa cancerka caloosha.
Calaamadaha Lagu Garto Gaaska (Gastritis)?
1. Yalaalugo (lalabo).
2. Matag (hunqaaco) .
3. Laabjeex iyo matag dhiig la socdo.
4. Inuu soo noqnoqdo xanuun xagga caloosha ah sidii nabar oo kale.
5. Caloosha oo dibbirta
6. Appetite xumo.
7. Miisaanka oo yaraada.
Sidee Lagu Garan/ Aqoonsan Karaa Magaca Cudurka Iyo Astaanta Saxda Ah?
Waxaa la sameeeyaa baadhitaan kaas oo lagu ogaan kaari inu jiro gaas iyo ina kale
1. Upper Endoscopy
Waa qalab taas oo bukaanka afka laga geliyo ilaa caloosha lagu dhaadhiciyo, wuxuu hubinayaa in calooshu ay leedahay wax caabuq ah ka dibna waxaa la sameeynaa biopsy waa hab lagu soo jaro sample yar oo tissue ah (wax yar ka mid ah hilibka caloosha ee caabuqa gaadhay ) ka dibna shaybaadhka (laboratory) ayaa lagu baadhaa.
2. Baaritaan Dhiig (Blood Test):
Waxa la hubinayaa in unugyada dhiigga cas (red blood cell) uu ku yaryahay bukaanka uu yahay dhiig la’aan (anemia).
3. Baaritaan Saxaro (F***l Occult Blood Test (Stool Test)
Waxaa lagu ogaadaa in saxarada bukaanka dhiig la socdo.
SIDEE LOO YARAYN KARAA KHATARTA GAASKA?
Wuxuu u baahanyahay qofkasta oo qaba xanuunka gaaska inu qaato talooyinkan soo socda:
1) Qaado daawada gaaska adigoo la tashanaya shaqaale caafimaad / dhakhtarkaaga.
2) Qaado cunto baal leh (ama buunsho leh, diir leh, buushi leh, gal leh, qolof leh nin ba siduu u yaqaanno sida gallayda, garawga, hadhuudh ama masaggada oo aan laga qaadin qoloftii) ugu yaraan halmar maalintii sida shuurada iyo hadhuudhka.
3) U qaado si sax ah talada uu ku siiyo dadka aqoonta u leh caafimaadka .
Haddii aad qaadatid talada dhakhtarka oo aad ku dhaqanto lakinse wax is badal ah aad dareemi weydo . Ha ka quusan Raxmada Allah ogow marwalba marka uu albaab kaa xidhmo, Allah albaab kale ayuu kuu furaa. Xasuuso marwalba inaad isku akhrido inta aad quraanka ka taqaanid oo dhan kolba intii aad ka gaadhid. Quraanku waa bogsiiyaha ugu weyn ee aad isku daweyn kartid. isku akhri 7 faatixo salaad kasta ka bacdi InshaAllah waad fiicnaan, hana ilaawin adkaarta iyo ducooyinka una sabir inshaAllah. Waxaa kale oo jira albaab kale oo haddii uu Allah kuu qadaro aad isku dawayn kartid, taasina waa waxyaabaha dhirta aha ama dhulka ka soo baxa ee dabeeciga ah.
Mahadsanid
