16/09/2025
#สรุปสั้นโรคปริทันต์อักเสบสำหรับทันตแพทย์และบุคคลากรการแพทย์ที่สนใจ 👩🔬
🔎 Pathogenesis ของ Periodontitis
1. การเริ่มต้น (Initiation):
คราบจุลินทรีย์ (plaque biofilm) สะสมบริเวณรอยต่อระหว่างฟันกับเหงือก เป็นตัวกระตุ้นหลัก
โดยมีแบคทีเรียแกรมลบ เช่น Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia, และ Treponema denticola ซึ่งผลิต endotoxins และ virulence factors อื่น ๆ ที่ก่อให้เกิดการอักเสบเฉพาะที่ (local inflammation)
2. การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน (Host immune response):
ระบบภูมิคุ้มกันของโฮสต์ถูกกระตุ้นโดยเซลล์อักเสบ เช่น neutrophils, macrophages, และ lymphocytes
มีการหลั่ง cytokines สำคัญ ได้แก่ IL-1β, TNF-α, IL-6
มีการกระตุ้น matrix metalloproteinases (MMPs) ซึ่งทำลายเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน
มีการกระตุ้น RANKL (receptor activator of nuclear factor κB ligand) ทำให้ osteoclasts ทำหน้าที่สลายกระดูกเบ้าฟัน (alveolar bone)
3. การทำลายเนื้อเยื่อ (Tissue destruction):
เนื้อเยื่อปริทันต์ เช่น periodontal ligament ถูกทำลาย กระดูกเบ้าฟันสูญเสียอย่างถาวร เกิด pocket formation และ attachment loss
4. ความต่อเนื่องของโรค (Progression):
หากไม่ได้รับการควบคุมหรือรักษา ระยะการอักเสบเรื้อรังจะดำเนินต่อเนื่อง ทำให้การสูญเสียเนื้อเยื่อรุนแรงขึ้น ฟันเริ่มโยก และท้ายที่สุดอาจหลุดได้
---
💌 Take-Home Message 1️⃣
Periodontitis #เกิดจากการตอบสนองของโฮสต์ต่อเชื้อจุลชีพใน biofilm อย่างเกินพอดี นำไปสู่การอักเสบเรื้อรังและการทำลายเนื้อเยื่อปริทันต์
---
#ความสัมพันธ์กับโรคเรื้อรัง
(Chronic inflammatory diseases)
1. โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid arthritis – RA):
ทั้งสองโรคเกี่ยวข้องกับการอักเสบเรื้อรังชนิดที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองตัวเองพบว่า มีบทบาทของ cytokines เช่น IL-1β, TNF-α
มีงานวิจัยแสดงว่าในผู้ป่วย RA ระดับของ IL-1β และ TNF-α ในน้ำหล่อเลี้ยงร่องเหงือก (gingival crevicular fluid, GCF) มักสูง และการมี RA เพิ่มโอกาสการเกิด periodontitis มากกว่าคนปกติ ‒ งานของ Xiao et al. (2021) พบอุบัติการณ์ PD ในกลุ่ม RA ≈ 51.5% เทียบกับ 31.2% ในกลุ่มควบคุม และ IL-1β กับ TNF-α ใน GCF มี correlation สูงกับ BOP และอื่น ๆ
นอกจากนี้ การใช้ยายับยั้ง TNF-α (anti-TNF therapy) ในผู้ป่วย RA ช่วยลดดัชนีปริทันต์ เช่น BOP, gingival inflammation และในระยะยาวลด probing pocket depth (PPD) และ clinical attachment loss (CAL) ได้
2. โรคเบาหวาน (Diabetes mellitus):
มีหลักฐานแสดงว่า เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี → เพิ่มความรุนแรงของ periodontitis และในทางกลับกัน ปริทันต์อักเสบสามารถเพิ่ม insulin resistance ผ่านกลไกของ systemic inflammation, oxidative stress, advanced glycation end-products (AGEs)
งาน classic paper เช่น การทดลองควบคุมแบบสุ่ม (randomized controlled trial) 12 เดือนในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ได้รับการรักษาปริทันต์ local treatment พบว่ามีการปรับปรุง markers ทางการอักเสบและการควบคุม HbA1c, รวมถึงการทำงานของหลอดเลือดและไตได้ดีขึ้น
---
เพิ่มเติม: ความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular disease risk)
งานวิจัยปัจจุบันแสดงว่า ปริทันต์อักเสบ (Periodontitis) #มีความสัมพันธ์กับการเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด (CVD) หลายรูปแบบ เช่น โรคหลอดเลือดแดงแข็งตัว (atherosclerosis), stroke, coronary heart disease, heart failure เป็นต้น
รายงาน consensus ล่าสุด..
“Periodontitis and Cardiovascular Diseases. Consensus report” (Sanz et al., 2020) ระบุว่า PD สามารถกระตุ้นการอักเสบระบบโดยการปล่อย cytokines, การแพร่เชื้อจากร่องเหงือกเข้าสู่กระแสเลือด (bacteraemia), และการส่งผลต่อการทำงานของ endothelium ซึ่งอาจเร่งการสร้าง plaques และลดความยืดหยุ่นของหลอดเลือด
งาน umbrella review ล่าสุด (Arbildo-Vega et al., 2024) พบว่า systematic reviews ที่มีความน่าเชื่อถือสูงสนับสนุนความสัมพันธ์ระหว่าง PD, การสูญเสียฟัน (tooth loss) กับ CVD โดย odds ratios / risk ratios อยู่ในช่วงประมาณ 1.22-4.42
---
💌 Take Home Message 2️⃣ (สรุปโดยรวม)
Periodontitis มีลักษณะทางพยาธิเกี่ยวข้องกับการอักเสบเรื้อรังที่โฮสต์ตอบสนองต่อเชื้อจุลชีพใน biofilm อย่างรุนแรงเกินควร ทำให้เกิดการทำลายเนื้อเยื่อปริทันต์ เปรียบได้กับโรคเรื้อรังอื่น ๆ เช่น rheumatoid arthritis โดยมีองค์ประกอบ cytokines หลักเช่น IL-1β, TNF-α และมีความสัมพันธ์แบบสองทางกับเบาหวาน นอกจากนี้ ยังมีหลักฐานที่ชัดเจนขึ้นว่าปริทันต์อักเสบเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด ดังนั้น การป้องกันและรักษาปริทันต์อักเสบจึงไม่เพียงเพื่อสุขภาพช่องปากเท่านั้น แต่มีความสำคัญต่อสุขภาพระบบทั้งหมด
และที่อยากฝากสุดท้ายคือ ...
> โรคปริทันต์อักเสบ (Periodontitis) เป็นโรคติดเชื้อและอักเสบเรื้อรัง (chronic infection and inflammatory disease) ของเนื้อเยื่อปริทันต์ ซึ่งไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ (no definitive cure) แต่สามารถควบคุมและทำให้โรคอยู่ในภาวะสงบ (disease control or remission) ได้ หากมีการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง
แนวทางสากล เช่น AAP (American Academy of Periodontology) และ EFP (European Federation of Periodontology)
#ใช้คำว่า “periodontitis can be controlled but not cured”
---
ันfunfun
#โรคปริทันต์อักเสบEp1
