02/03/2026
อัพเดท !! การจัดการท้องเสียในเด็ก 👶 การเลือกใช้ ORS และการให้ Zinc เสริม ในเด็ก
โรคท้องเสียในเด็กมักมาพร้อมอาการอาเจียนเป็นหลัก โดยเฉพาะใน 1-2 วันแรกค่ะ .... ซึ่งอาจทำให้เกิดความรุนแรงได้ในเด็กเล็ก หากให้การรักษาไม่ถูกต้องหรือ detect อาการรุนแรงที่ควรส่งต่อโรงพยาบาลไม่ทัน ซึ่งอาจทำให้เด็กอาการแย่ลง หรือ เกิดภาวะช๊อกได้ค่ะ .....................................................
⭐️การแบ่งประเภทท้องเสียในเด็กมักแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ตามลักษณะของอุจจาระ ได้แก่
1. Watery stool (อุจจาระเป็นน้ำ) - มักเกิดจากพยาธิสภาพที่ลำไส้เล็ก ถ่ายเป็นน้ำปริมาณมาก แต่มักไม่มีเลือดปนหรือมีน้อย
2. Mucus bloody stool(อุจจาระเป็นมูกเลือด) - จะพบเม็ดเลือดขาวและเม็ดเลือดแดงในอุจจาระ อาจมีอาการปวดท้อง เจ็บท้องแบบไม่หายสนิท และมีเบ่งบ่อย
🦠เชื้อสาเหตุ
- Rotavirus เป็นสาเหตุหลักที่สุด คิดเป็น 36.5-41% ในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี
- Bacteria คิดเป็น 3.4-25%
- ไวรัสอื่นๆ เช่น Norovirus, Adenovirus
- Bacteria ที่พบได้แก่ Salmonella, Shigella, Campylobacter
- Watery diarrhea มักเกิดจากไวรัส โดยไวรัสไม่ค่อยทำให้มีมูกเลือดปน ยกเว้น CMV ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- Food poisoning จาก Staphylococcus aureus Enterotoxin ทำให้เกิดอาเจียน
💧กลไกการเกิดโรค
** Secretory diarrhea ** : มีการหลั่งน้ำและโซเดียมเพิ่มขึ้น ลดการดูดซึมกลับ ทำให้มีน้ำในลำไส้มาก การอดอาหารไม่ช่วยหยุดถ่ายได้
** Osmotic diarrhea ** : เกิดจากเชื้อโรค (เช่น rotavirus) ทำลายเยื่อบุลำไส้ที่สร้างเอนไซม์ย่อยน้ำตาล ทำให้ย่อยและดูดซึมคาร์โบไฮเดรตไม่ได้ หากไม่กินก็จะไม่ถ่าย
🫗การประเมินภาวะขาดน้ำ
กลุ่มเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ ได้แก่
- เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี
- เด็กน้ำหนักแรกเกิดน้อย
- ถ่ายเหลวมากกว่า 5 ครั้งใน 24 ชั่วโมง
- กินนมแม่ไม่ได้
- มีภาวะทุพโภชนาการอยู่แล้ว
🌎การประเมินตามเกณฑ์ WHO ได้แก่
- ดูสติ - ซึม = ขาดน้ำรุนแรง
- อัตราการเต้นของหัวใจเร็ว = ขาดน้ำ
- ดวงตา - แห้งมาก/แห้งไม่ไหว = ขาดน้ำรุนแรง
- การทดสอบ Skin turgor ถ้าหนังกลับช้ากว่า 2 วินาที = ขาดน้ำรุนแรง
- การทดสอบ Capillary refill time : อาการปกติ ≤ 2 วินาที ,อาการขาดน้ำปานกลาง 3 วินาที, อาการขาดน้ำรุนแรง ≥ 4 วินาที
🚑เกณฑ์การส่งต่อโรงพยาบาล จำเป็นต้องส่งต่อทันทีเมื่อ มีอาการดังนี้
- มีภาวะขาดน้ำรุนแรงหรือช็อก
- สงสัยภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (sepsis)
- อาเจียนต่อเนื่องรุนแรง
- ไม่สามารถดื่มน้ำหรือกินยาทางปากได้
- เด็กทารกอายุต่ำกว่า 2 เดือน
- มีอาการซึมชัด
- ไม่มีผู้ดูแลที่บ้าน
- มีภาวะทุพโภชนาการรุนแรง
- ระบบหมุนเวียนเลือดไม่คงที่
💊การรักษาอาการท้องเสียในเด็ก
**ORS (Oral Rehydration Solution):**
- ใช้สูตร **Reduced osmolarity ORS** (โซเดียมประมาณ 75 mEq/L) ดีกว่า WHO standard ORS
- Reduced ORS ช่วยลดปริมาณอุจจาระและอาการอาเจียน โดยไม่เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะโซเดียมต่ำ
**ขนาดให้ ORS:**
- ขาดน้ำเล็กน้อย: 50 mL/kg ใน 4 ชั่วโมงแรก
- ขาดน้ำปานกลาง: 100 mL/kg ใน 4 ชั่วโมงแรก
- หลังจากนั้นให้ maintenance และ replacement ต่อ
**เกณฑ์การให้น้ำเกลือแร่ทางหลอดเลือด (IV):**
- ขาดน้ำรุนแรง/ช็อค
- ระบบหมุนเวียนเลือดไม่คงที่
- ความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลง
- หายใจลำบาก
- อาเจียนมากไม่สามารถทานทางปากได้
การให้วิตามินเสริม Zinc supplementation
- ช่วยลดระยะเวลาท้องเสียและลดอัตราการเสียชีวิตได้ 23%
- มีประโยชน์โดยเฉพาะในเด็กที่มีภาวะทุพโภชนาการ
- ให้ได้ต่อเนื่อง 10-14 วัน แม้อาการดีขึ้นแล้ว เพื่อป้องกันการเกิดซ้ำใน 2-3 เดือนข้างหน้า
- ให้ได้ในเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป
การให้ Probiotics
- มีประโยชน์ในเด็กอายุไม่เกิน 3 ปี โดยเฉพาะในกลุ่มที่ติด rotavirus
- ช่วยลด duration และทำให้กลับบ้านเร็วขึ้น มีความปลอดภัยในเด็ก
- ต้องให้ strain ที่ถูกต้อง
การให้ Anti-secretory agents
- **Racecadotril** - ช่วยทำให้ถ่ายเหลวน้อยลง มีความปลอดภัย สามารถใช้ได้ในเด็กและทารก
- **Diosmectite** - ให้ได้ในเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป ช่วยลดระยะเวลาท้องร่วงได้ 1 วัน
การให้ยาปฏิชีวนะ
- ใช้ในกรณี invasive diarrhea ที่มีอาการรุนแรง
- IDSA แนะนำ 3rd generation cephalosporin
- **หลีกเลี่ยงใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น**
คำแนะนำเพิ่มเติม
**ไม่ควรให้น้ำผลไม้** เพราะโซเดียมและน้ำตาลไม่เพียงพอ น้ำตาลมากอาจทำให้ท้องเสียมากขึ้น
**ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเป็นนม lactose-free** แม้จะช่วยลดเวลาถ่ายเหลวได้บ้าง (ประมาณ 17-18 ชั่วโมง) แต่ถ้าเด็กดื่มนมปกติได้ก็ให้ต่อไปได้
**แนะนำให้นมแม่** อย่างน้อย 6 เดือนแรก
............................................................................
ขอบคุณความรู้จากงาน PICD2026 โดย คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดลค่ะ
#เพจเภสัชแม่ลูกอ่อน :)
