01/09/2025
ปวดเอวร้าวลงขาน่องด้านนอกจาก......
กลุ่มอาการปวดข้อต่ออุ้งเขิงกราน (SI joint dysfunction/ Sacroiliac joint pain) คำศัพท์บางคำจะทับชื่อภาษาอังกฤษเพื่อป้องกันการแปลที่คลาดเคลื่อน
ข้อต่อตัวนี้เชื่อมระหว่างสะโพกกระดูกเชิงกราน (Ilium) และแกนกลางลำตัวตัวกระดูกกระเบนเหน็บ (Sacrum) มี 2 ฝั่ง ทั้งซ้ายและขวา ทำหน้าที่รับแรงกระแทกจากขาและสะโพกและรับน้ำหนักตัว อาการส่วนใหญ่มักมาด้วยอาการปวด ที่ชี้จุดได้ชัดดังรูป
สำคัญยังไง
สามารถมาด้วยอาการปวดสะโพกร้าวลงขาได้ ทำให้มีความคล้ายกับ อาการปวดจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ซึ่งถ้าไปรักษาไม่ตรงจุดมีโอกาสทำให้อาการปวดเรื้อรัง หรือเกิดการผ่าตัดโดยไม่จำเป็น
ทั้งนี้สมมุติว่า หมอนรองกระดูกทับเส้น = A ปวดข้อต่ออุ้งเชิงกราน = B คนไข้คนนึงมีโอกาสเป็นทั้ง A และ B ในคนเดียวกันได้
หมอมีคนไข้ที่โชว์ผล MRI ว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นรักษาอาการดีขึ้น (ปัญหาจากหมอนรองกระดูกน้อยลง) แต่ยังไม่หายปวด ปรากฏพอตรวจประเมินแล้วรักษาบริเวณ SI joint เพิ่มเติมอาการปวดดีขึ้นจนหายปวด
ผู้ที่มีความเสี่ยงมากขึ้น
- อุบัติเหตุ เช่น ล้มก้นกระแทก รถยนต์ชนจะมีการส่งแรงยังข้อต่อ SI joint
- กระดูกสันหลังคด
- ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวข้ออักเสบ (Spondyloarthropathy) เช่น รูมาตอยด์, โรคหลังแข็ง (AS), โรคแพ้ภูมิตัวเอง (SLE)
- ช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอด
- ผู้ป่วยหลังจากผ่าตัดและมีการใส่เหล็กยาวบริเวณกระดูกสันหลัง ทำให้แรงถูกส่งไปยังบริเวณ SI join มากขึ้น
- น้ำหนักตัวที่เพิ่มมากขึ้น กล้ามเนื้อที่ลดลง ทำให้ แรงกดจากลำตัวลง SI joint มากขึ้น
อาการแสดงที่พบได้
- ส่วนมากมักมาด้วยอาการปวดเป็นหลัก ชี้จุดได้ชัดเจน นอนหลับยากเวลาลงน้ำหนักฝั่งที่มีปัญหา อาการจะดีขึ้นเมื่อบิดตัวให้อีกฝั่งรับน้ำหนัก (หมอนรองกระดูกทับเส้นเวลานอนมักจะไม่ปวด)
- นั่งพับเพียบ ไขว่ห้าง อาการจะเจ็บมากขึ้น
- เวลานั่งนานๆปวด และปวดขณะเปลี่ยนท่า เช่นนั่งเครื่องบิน นั่งทำงาน ขับรถ แล้วเปลี่ยนจากนั่งเป็นยืนจะปวดขณะเปลี่ยนท่ามากขึ้น
- ช่วงเวลาที่ขารับน้ำหนักข้างเดียว ขึ้นบันได ใส่ถุงเท้าใส่กางเกง มีอาการปวดได้
- จังหวะที่ขากระแทกพื้นหลังจากกระโดด
- เวลานั่งตัวจะไม่ค่อยตรงพยายามยกด้านที่มีปัญหาขึ้นไปลงน้ำหนักอีกฝั่งที่ไม่ปวด
- อาการปวดสะโพกร้าวลงขา โดยมักจะปวดจากบริเวณข้างกระเบนเหน็บด้านหนึ่งร้าวลงขาบริเวณด้านหลังด้านนอก น่องด้านนอก และยังมีอาการปวดบริเวนขอบกางเกงในด้านหน้าตามรูป
การตรวจมาตรฐานสูงสุด (Gold Standard Test)
การปวดข้อต่ออุ้งเชิงกราน ไม่สามารถใช้ภาพ x-ray เอกซเรย์ หรือภาพถ่ายทางรังสีมาวินิจฉัยได้ เมื่อเราสงสัยก็จะใช้การซักประวิติตรวจร่างกายและยืนยันด้วยการตรวจ มาตาฐานสูงสุด (Gold Standard)
- MRI สามารถบอกถึงหมอนรองกระดูกทับเส้นได้
- ปวดข้อต่ออุ้งเชิงกรานคือการฉีดยาชา หรือยาผสมสเตอรอยด์ เข้าไปที่ตำแหน่ง SI joint ต้องทำ 2 ครั้ง
ในเคสจริงๆ จะประมาณว่าปวดหลังร้าวลงขา ไป MRI ผลปกติ ซึ่งที่พบเจอคนไข้ส่วนนึง หมอก็จะหาสาเหตุอาการปวดต่อ และมีอีกส่วนที่จบไม่ได้ทำอะไรเพิ่ม ทานยาต่อไป แต่อาการปวดไม่ได้ดีขึ้น ทีนี้คนไข้ก็จะเริ่มหาการรักษาอื่นๆ ซึ่งจะอยู่ในหัวข้อถัดไป
โดยปกติรูปแบบการรักษา
ปัญหาส่วนใหญ่คนไข้ที่จะปวดจะออกกำลังกายลำบาก แค่นอนยังลำบาก หลักๆ เราต้องลดปวดก่อนจากการทำ manipulation, เครื่องมือลดปวดทางกายภาพ แล้วจึงไปออกกำลังทีหลัง คนไข้บางรายที่ตรวจเจอไว
อาการน้อยๆ ก็จะรักษาหายได้ไวกว่า ดังนั้นเมื่อมีอาการปวดอย่าปล่อยไว้นานจนเป็นหนัก รีบแก้ไข
แบบไม่ผ่าตัด แนะนำปรึกษาแพทย์และนักกายภาพบำบัด อาจต้องใช้หลายวิธีเพื่อช่วยให้อาการปวดดีขึ้น
- เสริมสร้างกล้ามเนื้อให้แข็งแรงและลดการตึงตัวของกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะ Gluteus medius, กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว (Core back exercise) ยืดกล้ามเนื้อ Iliopsoas, Piriformis, Hamstring
ดังนั้นจึงมีคนไข้ส่วนนึงเจ็บบริเวณสลักเพชรก้นย้อยเป็น Piriformis syndrome แต่รักษาไปหลายรอบก็ยังไม่ดีขึ้น ซึ่งในบางเคสจำเป็นต้องแก้บริเวณ SI joint ด้วยเพราะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกัน
- ถ้าน้ำหนักตัวมาก ให้ลดน้ำหนักลง
- ทานยาลดปวด (NSAID) ในช่วงแรก และปรับลดลง
- การทำ Manipulation การจัดกระดูก
- ใส่เข็มขัด Si joint belt
การทำกายภาพด้วยเครื่องมือลดปวด เช่น
- Shockwave : ซึ่งจะไปกระตุ้นการสร้างหลอดเลือดใหม่และช่วยฟื้นฟูผิวข้อที่เสื่อม angiogenesis, Shockwave เข้าไปใน SI joint = breakup scar tissue, bring nutrients via blood in to the SI joint and help regenerate collagen fibers within joint
- High power Laser Therapy หลักการลดการอักเสบและเร่งการฟื้นฟู
เมื่อรักษาตามขึ้นตอนแล้วอาการยังไม่ดี ก็จะทำ SI join injection (Ultrasound guide injection) ฉีดยาชาหรือสเตอรอยด์เข้าไปบริเวณข้อต่อ , การจี้ข้อเชิงกรานด้วยคลื่นวิทยุความถี่สูง (SI joint rhizotomy) จี้ทำลายเส้นประสาทที่นำความปวดไปยังสมอง เส้นประสาทนี้สามารถฟื้นตัวได้ก็มีโอกาสกลับมาเจ็บใหม่
การรักษาโดยการผ่าตัด
ผ่าตัดเพื่อเชื่อมข้อเข้าด้วยกัน มีทั้งที่ได้ผลดีและดีขึ้นเล็กน้อยหรือไม่ได้แตกต่างจากเดิมเลย ดังนั้น จึงเป็นทางเลือกสุดท้ายเมื่อกการรักษาอื่นไม่ได้ผล
-สามารถปรึกษาเพิ่มเติมได้ทางข้อความ
inbox ---> http://m.me/RehabCNXClinic
L I N E I D = .nichadew
