20/11/2025
การล้างจมูกในผู้ที่ได้รับการผ่าตัดจมูก/ไซนัส: ขั้นตอนสำคัญเพื่อให้แผลหายเร็วและปลอดภัย
หลายคนที่เพิ่งผ่านการผ่าตัดจมูกหรือไซนัสมา อาจกำลังกังวลว่าจะดูแลตัวเองหลังผ่าตัดยังไงดี โดยเฉพาะเรื่อง “การล้างจมูก” ที่หลายคนกลัวว่าจะเจ็บ หรือกลัวทำผิดวิธี “โล่งใจใกล้หมอ by Hashi” บทความนี้ ผศ. นพ. นริศ เจียรบรรจงกิจ จะมาแนะนำวิธีล้างจมูกที่ “ถูกต้องและปลอดภัย” เพื่อให้แผลในโพรงจมูกฟื้นตัวได้ดี กลับมาโล่งจมูกและหายใจสะดวกได้เร็วขึ้น
ภายหลังการผ่าตัดจมูก เช่น การผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง, ผ่าตัดแก้ไขผนังกั้นจมูก หรือผ่าตัดลดขนาดเยื่อบุโพรงจมูก อาจมีเลือดตกค้างและคราบน้ำมูกสะสม ซึ่งหากไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกวิธีอาจทำให้แผลหายช้า เกิดพังผืด หรือมีการติดเชื้อภายหลัง
“การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ” มีวัตถุประสงค์เพื่อชะล้างเลือดที่ตกค้างและคราบน้ำมูก ลดการอักเสบ ช่วยกระตุ้นให้เยื่อบุจมูกหายเร็ว และลดโอกาสเกิดพังผืดในโพรงจมูก
วิธีล้างจมูกที่ถูกต้อง
การล้างจมูกที่ถูกต้อง จะช่วยให้เกิดความปลอดภัย ลดโอกาสการระคายเคือง และให้ผลลัพธ์ที่มีประสิทธิภาพ สามารถทำตามขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้
- ใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้น 0.9% ปริมาณตั้งแต่ 180 มิลลิลิตรขึ้นไปต่อการล้างหนึ่งครั้ง ด้วยอุปกรณ์การล้าง เช่น ขวดบีบ (squeeze bottle) หรือ กระบอกฉีดยาพลาสติกขนาด 20 มิลลิลิตร
- ล้างจมูกวันละ 2-3 ครั้ง โดยสามารถเริ่มล้างจมูกได้ตั้งแต่ภายหลังการผ่าตัด 24-48 ชม. (โปรดปรึกษาแพทย์ที่ให้การผ่าตัดอีกครั้ง)
- นำอุปกรณ์ล้างจมูกแนบกับรูจมูกให้สนิท ก้มหน้าเอียงศรีษะเล็กน้อย กลั้นหายใจและบีบอุปกรณ์เบาๆ ให้น้ำเกลือเข้ารูจมูกข้างหนึ่ง โดยความแรงพอที่จะดันให้น้ำเกลือไหลออกที่จมูกอีกข้าง หากฉีดน้ำเกลือแรงเกินไปอาจเกิดอาการหูอื้อ หรือปวดหูได้
- หลังล้างจมูกสั่งน้ำมูกเพียงเบาๆ หลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรง เนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการเลือดออก หรือมีอาการหูอื้อได้
- เมื่อล้างข้างหนึ่งจนน้ำที่ออกมาใส ไม่มีสิ่งเจือปนจึงเปลี่ยนไปล้างอีกข้างหนึ่ง
หากใช้ผงเกลือสำหรับล้างจมูก สิ่งสำคัญคือต้องใช้น้ำที่สะอาด “ปลอดเชื้อ” เท่านั้น ในการผสมเป็นน้ำเกลือ ตามคำแนะนำของ CDC (2023) ได้แก่ น้ำดื่มบรรจุขวด, น้ำกลั่น (Distilled water), น้ำปะปาต้มเดือดแล้วปล่อยทิ้งไว้ให้เป็นอุณหภูมิห้อง, หรือน้ำกรองมาตรฐาน ≤1 ไมครอน (NSF 53/58) ห้ามใช้น้ำประปาโดยตรง เนื่องจากอาจมีเชื้อ Naegleria fowleri ที่ก่อโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบรุนแรงได้
สรุปแล้วการล้างจมูกหลังผ่าตัดเป็นวิธีง่ายๆ แต่สำคัญอย่างยิ่ง ช่วยให้จมูกฟื้นตัวเร็ว ลดโอกาสเกิดพังผืด และป้องกันการติดเชื้อ ขอเพียงแค่ผู้ป่วยล้างอย่างถูกวิธี ใช้อุปกรณ์ที่สะอาด และควรทำอย่างสม่ำเสมอภายใต้คำแนะนำของแพทย์
เอกสารอ้างอิง
1. Gnanasekaran, S., Jayaraj, V., VB, Y., Selvam, M. P., & Rajendran, V. (2024). Evaluating the efficacy of nasal irrigation in postoperative functional endoscopic sinus surgery patients: a systematic review and meta-analysis. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology, 281(8), 3903-3913.
2. Rudmik L, Smith TL. Nasal irrigation after endoscopic sinus surgery: a systematic review and meta-analysis. Laryngoscope. 2012;122(7):1438–1443.
3. Chong LY, Head K, Hopkins C, Philpott C, Schilder AGM, Burton MJ. Saline irrigation for chronic rhinosinusitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD011995.
4. Orlandi RR, Kingdom TT, Smith TL, et al. International consensus statement on allergy and rhinology: rhinosinusitis 2021. Int Forum Allergy Rhinol. 2021;11(3):213–739.
5. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1–464.
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Naegleria and nasal rinsing safety. Published 2023. Accessed October 12, 2025. https://www.cdc.gov/naegleria/safe-nasal-rinsing.html
