04/05/2026
อาการ "ปวดบริเวณเอวและสะโพก" กับความสมเหตุผลในการนวดรักษา - การประเมินอาการก่อนนวดอย่างละเอียดถือเป็นเรื่องสำคัญ ไม่ใช่ว่าคนไข้มีอาการเข้ามาหา จะนวดเลยโดยไม่ได้ตรวจไม่ได้ - อย่ามัวคิดแต่ว่าจะนวดยัง จะนวดท่าไหน - วินิจฉัยสำคัญกว่าท่านวด
บทความโดย พท.กมลลาสน์ ชีวสาธน์เวชกุล
แพทย์แผนไทย พท.ว เวชกรรมไทย / พท.น นวดไทย
ขอบอกเลยว่า การวินิจฉัยสำคัญกว่าท่านวด ไม่ว่าจะเป็นแพทย์แผนไทยหรือหมอนวดตามร้าน ก่อนที่คุณจะทำอะไรลงบนร่างกายมนุษย์ คุณจะต้องรู้ก่อนว่าสภาวะร่างกายของคนที่คุณจะนวด พร้อมให้คุณนวดหรือเปล่า - และวิธีที่จะทำให้รู้ได้คือ การตรวจวินิจฉัยก่อน เท่านั้น
*** จะเอาแค่ว่า คนไข้เดินเข้ามาแล้วบอกว่าอยากนวด คนไข้บอกว่าสบายดี ไม่มีโรคประจำตัวที่ต้องห้าม แค่นี้ไม่ได้ เพราะคนไข้บางคนอาจไม่รู้จริง ๆ ว่าตัวเองกำลังเป็นอะไร บางคนจงใจปกปิดประวัติก็มี
*** เชื่อว่าหมอนวดหลาย ๆ ท่าน มีความชำนาญในการนวดอยู่แล้ว แต่ความชำนาญในการนวดมันคนละเรื่องกับการวินิจฉัย เพราะถ้าคุณไม่วินิจฉัยก่อนนวด ท่านวดที่คุณนวดจนชำนาญจากที่มันจะเป็นโยชน์ต่อคนไข้ มันจะกลายเป็นโทษต่อคนไข้ทันที เพราะท่านวดไม่เหมาะสมที่จะใช้กับอาการในลักษณะนั้น
บริเวณสะโพกและเอว ถือเป็นบริเวณที่อันตรายจุดหนึ่งบนร่างกาย - การนวดใด ๆ ลงบริเวณนี้ หากคนไข้มีลักษณะอาการต้องห้ามอยู่แล้ว อาจกระทบกระเทือนถึงชีวิตคนไข้ได้
*****************************
กล้ามเนื้อบริเวณสะโพกและเอว ส่วนใหญ่จะเป็นกล้ามเนื้อในกลุ่ม Slow oxidative เพราะฉะนั้นด้วยลักษณะกล้ามเนื้อ จะเกิดอาการปวดเมื่อยที่กล้ามเนื้อบริเวณนี้ได้ค่อนข้างยาก ถ้าไม่ใช่อาการกลุ่ม "ยอก" ที่เกิดจากการใช้กล้ามเนื้อเฉียบพลัน และความเสื่อมตามอายุ แทบจะไม่มีอาการปวดเกิดขึ้นเลย
ยกตัวอย่างกล้ามเนื้อที่อาจเกี่ยวข้อง บางส่วน เช่น
- Iliopsoas (ประกอบด้วย psoas major, iliacus)
- Gluteus maximus
- Gluteus medius และ minimus
- และอื่น ๆ อีกหลาย ๆ มัด ไม่ได้มีแค่นี้
*** เพราะฉะนั้น หากเกิดอาการในลักษณะ อาการ "ปวดบริเวณเอวและสะโพก" ถ้าคิดว่าเกิดจากความผิดปรกติของกล้ามเนื้อจริง ๆ ก็ต้องซักประวัติหาสาเหตุให้เจอก่อน เพราะถ้าหาแล้วไม่เจอว่าเกิดจากกล้ามเนื้อ ส่วนใหญ่อาการก็จะเกิดจากความผิดปรกติของระบบประสาท และกระดูก
*****************************
ยกตัวอย่างบางโรค ที่อาจทำให้เกิดอาการในลักษณะนี้ได้ เช่น
1) อาการ "ลำบองข้อสะโพก" พยาธิสภาพที่อาจเกิดขึ้น (บางส่วน) ที่ทำให้เกิดอาการในลักษณะ อาการ "ปวดบริเวณเอวและสะโพก" เช่น
- เมื่อลมวาตะเกิน (เช่น จากความแห้ง, อายุที่มากขึ้น, การใช้ร่างกายมากเกินไป, ความเครียด, อดนอน หรือโรคเรื้อรัง)
- จะทำให้การไหลเวียนของเลือด (rakta) ในบริเวณข้อสะโพกลดลง / เกิดการขาดเลือด ไปเลี้ยงกระดูก นำไปสู่การเสื่อมของเนื้อเยื่อกระดูก / กระดูกตาย (Osteonecrosis)
- Kapha ควบคุมโครงสร้างและไขข้อ (shleshaka kapha) เมื่อลดลง / โครงสร้างกระดูกไม่มีความมั่นคง / กระดูกยุบตัวได้ง่าย ในขณะเดียวกัน Vata ยังเกินอยู่ / เกิดอาการปวด ร้าว เคลื่อนไหวยาก (อาการเด่นของ Vata roga)
****************************
อาการในลักษณะนี้ถือเป็นอาการที่น่ากลัว เพราะการนวดหนัก ๆ กับอาการในลักษณะนี้ อาจส่งผลทำให้ข้อสะโพกหักได้
ข้อมูลที่เหลือเดี๋ยวจะเอาไปอธิบายในห้อง พท. ในช่วงเวลา Live สด ท่านใดติดงานตามชมย้อนหลังได้เลย เดี๋ยวจะทำเอกสารเอกใน Database ของห้อง พท. ด้วย
ท่านใดต้องการสมัครห้อง พท. ติดต่อทางไลน์ได้เลย Line ID : revthai