08/04/2026
โรคต้อหินคืออะไร เป็นแล้วตาบอดจริงหรือเปล่า?
วันนี้หมอจะเล่าให้ฟังครับ
(ยาวหน่อยนะครับ แต่ถ้าเป็นคนไข้หรือญาติของคนไข้ที่เป็นโรคต้อหิน อยากให้อ่านจนจบจริงๆ)
------------------------------------------------------------------
(รูปที่1)
ถ้าเราเปรียบดวงตาเราเหมือนกล้องถ่ายรูปและมีสายไฟเชื่อมต่อไปที่คอมพิวเตอร์ (สมอง)
โรคต้อหิน (Glaucoma) เป็นโรคของ "เส้นประสาทตา" กล่าวคือ โรคนี้มันไปกระทบส่วนของสายไฟที่เชื่อมระหว่างดวงตากับสมองนั่นเองครับ
ปัจจัยเสี่ยงของโรคนี้ที่สำคัญคือ ความดันลูกตาที่สูง และอายุที่เพิ่มขึ้นครับ
------------------------------------------------------------------
(รูปที่2)
โรคต้อหินจะทำให้เส้นใยประสาทตามีการบางตัวลง ส่งผลให้การมองเห็นของคนไข้ลดลง
โดยความเสียหายมักจะเริ่มจากการมองเห็นบริเวณ "ขอบลานสายตา" ก่อน
จากรูปจะเห็นว่าเวลาที่เราตรวจลานสายตาเหมือนว่าจะเห็นเป็นส่วนที่มืดขึ้นมา (สีดำด้านล่าง) ใช่ไหมครับ
แต่ในความเป็นจริงนั้น คนไข้ต้อหิน ไม่ได้เห็นเป็นสีดำหรือมืดไปในบางส่วนหรอกนะครับ
สมองเราฉลาดมากครับ สามารถเติมหรือปรับส่วนที่เราเสียการมองเห็นให้ใกล้เคียงกับส่วนที่ปกติให้มากที่สุด
(fill in the blank effect) ฟังดูดีนะครับ เพราะมันทำให้คนไข้ที่เสียลานสายตาบางส่วนยังสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติ
แต่ข้อเสียก็คือ คนไข้ก็ไม่รู้ครับ ว่ามีความผิดปกติเกิดขึ้นกับดวงตานั้นๆ แล้ว
ความน่ากลัวของโรคนี้จริงๆ มีสองประเด็นครับ
1. โรคนี้มักจะไม่แสดงอาการ ถ้ามีอาการเช่นรู้สึกตามัว คนไข้มักจะเหลือแบตเตอรี่น้อยมากๆ แล้ว (คือเส้นประสาทตาเสียหายไปมากแล้ว)
(เค้าชอบเรียกกันว่าโรคต้อหินคือ โจรที่ค่อยๆ แอบขโมยการมองเห็นของเราครับ)
2. ในปัจจุบันเรายังไม่สามารถเพิ่มแบตเตอรี่ก้อนนี้ได้ครับ เสียแล้วเสียเลย
------------------------------------------------------------------
(รูปที่3)
จากการศึกษาของ คุณ Quigley et al., BJO., 2006 และคุณ Tham et al., Ophthalmology., 2014
คาดว่าในปี 2020 มีผู้ป่วยต้อหินประมาณ 100 ล้านคนทั่วโลก จากตัวเลขนี้พบว่ามีเพียงประมาณ 10% เท่านั้นที่เข้าสู่ภาวะตาบอด
ตัวเลขนี้สำคัญมากนะครับ สำหรับผม มันบอกเราว่า ผู้ป่วยส่วนใหญ่ "ตาไม่บอด" ครับ
ในทางกลับกัน "โอกาสที่ตาจะไม่บอด" สูงถึง 90%
หมายความว่า ถ้าอิงจากข้อมูลนี้ ผมกับคนไข้ต้อหิน มีโอกาส "ชนะโรคนี้ได้ประมาณ 90%"
และถ้าดูแลคนไข้กลุ่มนี้อย่างเข้มข้น ผมเชื่ออย่างสุดหัวใจว่าตัวเลขนี้อาจสูงได้ถึงเกือบ 100% เลยครับ
แล้วทำไมคนถึงคิดว่าต้อหินเป็นแล้วตาบอด?
เพราะส่วนมากเคสที่ตาบอด มักเป็นคนไข้ที่ตรวจพบในระยะที่โรครุนแรงแล้ว (เจอช้าไปครับ) เช่น เหลือแบตเตอรี่ของดวงตาแค่ 10–20%
ลองคิดง่ายๆ เหลือแบตเตอรี่แค่ 20% จะสู้กับโรคได้อย่างไร จริงไหมครับ
ในเคสที่แย่ที่สุดเลย เราอาจจะเจอคนไข้ต้อหินในช่วงที่แบตเตอรี่หมดไปแล้วครับ
ซึ่งในปัจจุบันนั้น แบตเตอรี่ที่เสียไปแล้ว ยังไม่มีวิธีฟื้นฟูให้มันเพิ่มขึ้นมาได้ครับ
"ถ้าเราตรวจพบโรคต้อหินได้เร็ว และให้การรักษาได้เร็ว ตาไม่บอดหรอกครับ"
ส่วนตัว ผมคิดว่าคำถามที่สำคัญกว่าคือ
"แล้วเราจะเจอคนไข้ต้อหินตอนที่ยังเป็นไม่มากได้ยังไง?"
คำตอบคือต้องตรวจคัดกรองครับ
กลุ่มที่ควรเข้ารับการตรวจคัดกรอง มีดังนี้ครับ
1. อายุ > 40–45 ปี
2. มีค่าสายตาผิดปกติมาก เช่น สายตาสั้นหรือยาวมาก (>400)
3. ใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์เป็นประจำ
4. มีญาติสายตรงเป็นต้อหิน
5. เคยมีอุบัติเหตุบริเวณดวงตา
6. เคยได้รับการผ่าตัดดวงตา
ถ้ามีประวัติแบบนี้มาตรวจนะครับ ตรวจไม่เจอไม่เป็นไร แต่ถ้าตรวจพบว่าเป็นจะได้รักษาแบตเตอรี่ก้อนนี้ให้อยู่กับเราไปนานๆ
------------------------------------------------------------------
(รูป 4)
ปัจจุบันทั่วโลกก็พยายามรณรงค์โดยการจัดกิจกรรม "สัปดาห์ต้อหินโลก" (World Glaucoma Week) ซึ่งมักจะจัดในสัปดาห์ที่ 2 ของเดือนมีนาคมของทุกปี เพื่อให้ทุกๆ คน (ทั้งแพทย์และประชาชน) ตระหนักถึงความสำคัญของการตรวจคัดกรองโรคต้อหิน โดยเฉพาะในคนไข้ที่มีความเสี่ยงครับ
ที่รพ. วชิรพยาบาล ก็พึ่งจัดงานไปครับ ในงานเราก็มีเครื่องมือในการตรวจคัดกรองคนไข้ต้อหิน ตรวจเจอเคสต้อหินใหม่หลายรายครับ ส่วนตัวผมก็ได้เจอเคสต้อหินใหม่ 1 เคสจากงานนี้ ได้เริ่มรักษาไปแล้วครับ
------------------------------------------------------------------
จริงๆ จุดเริ่มต้นของโพสต์นี้
มาจากที่วันนี้ ผมตรวจคนไข้ต้อหินในตา 1 ข้าง และอีกข้างยังไม่เป็นต้อหิน
"ตาจะไม่บอดใช่ไหมหมอ?"
จริงๆ ผมถูกสอนมาโดยตลอดว่า การเป็นแพทย์
"ให้ over deliver แต่ under promise"
แต่ด้วยข้อมูลปัจจุบันของคนไข้ แล้วจากการที่เราตรวจติดตามคนไข้อย่างละเอียด ผมตอบคนไข้ไปว่า
"ไม่บอดหรอกครับ ไม่ต้องห่วง"
"พยายามอย่างเต็มที่ที่จะเก็บแบตเตอรี่สองก้อนนี้ของคนไข้ให้ได้"
------------------------------------------------------------------
ส่วนตัว ผมว่าด้วยเทคโนโลยีปัจจุบัน การรักษาด้วยยา เลเซอร์ หรือการผ่าตัด ความสามารถในการตรวจติดตามคนไข้ต้อหินด้วยเครื่องมือที่ล้ำสมัย การพัฒนารูปแบบของเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการผ่าตัด มันทำให้ประสิทธิผลของการรักษาและความปลอดภัยของการรักษา สูงขึ้น
ผมว่าผมไม่ได้ overpromise แต่เป็นสิ่งที่ผมเชื่อจริงๆ ว่าสามารถทำให้เกิดขึ้นได้กับคนไข้ของตัวเอง
เพราะฉะนั้น โดยสรุป
โรคต้อหินไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดนะครับ ไม่อยากให้คนไข้ที่เป็นโรคนี้กังวลจนเกินไป ปัจจุบันมีการรักษาเยอะมากที่สามารถทำให้เกิดการหยุดหรือชะลอการสูญเสียการมองเห็นได้ในระยะยาว แน่นอนครับความยากคือถ้าแบตเตอรี่มันเสียหายไปแล้ว เราเอากลับมาไม่ได้ แต่หากได้รับการตรวจคัดกรองอย่างรวดเร็ว เจอโรคนี้อย่างรวดเร็ว ตาไม่บอดหรอกครับ
------------------------------------------------------------------
