02/04/2025
ในทางการแพทย์แผนไทย
ฉกาลวาโยธาตุ: ธาตุลม ๖ ประการ
ธาตุลม มีลักษณะเคร่งตึง เคลื่อนไหวได้ มองไม่เห็น แต่แสดงสัมผัส เป็นสิ่งที่รู้ว่ามี สามารถเปลี่ยนแปลงปรับหรือแปรปรวนได้ง่ายในแต่ละเวลา เมื่อเรียกชื่อจึงมีคำว่า “กาล” อยู่ด้วยเหมือนธาตุไฟ ที่เรียกว่า “จตุกาลเตโชธาตุ” ส่วนธาตุดินกับธาตุน้ำมักจะไม่มีคำว่า “กาล”อยู่ด้วย ใช้คำว่า “วีสติปถวีธาตุ” กับ “ทวาทศอาโปธาตุ” การศึกษาธาตุลม ต้องเข้าใจความแตกต่างของคำว่า “ลม หรือ วาโย หรือ วายุ” คือ คุณสมบัติหรือคุณลักษณะของการเคลื่อนไหว การเคลื่อนที่ (Movement) ส่วนคำว่า “ธาตุลม หรือ วาโยธาตุ” คือ สิ่งที่เคลื่อนไหว/เคลื่อนที่ไปได้อย่างมีทิศทาง ส่วนคำว่า “วาตะ” คือ สิ่งที่กำกับหรือทำให้เกิดการเคลื่อนไหว เป็น ๑ ใน ๓ ของตรีธาตุ ซึ่งมักใช้หรือเข้าใจสับสนกันบ่อยๆ จนหลายคนคิดว่าเป็นสิ่งเดียวกัน จริงๆแล้วแตกต่างกัน วาโยธาตุ ๖ ประการ ประกอบด้วย
๑. อุทธังคมาวาตา(ลมพัดขึ้นเบื้องบน): เทียบได้กับระบบประสาทรับความรู้สึก (Sensorysystem)
๒. อโธคมาวาตา(ลมพัดลงเบื้องล่าง): เทียบได้กับระบบประสาทสั่งการ (Motorsystem)
๓. กุจฉิสยาวาตา (ลมที่อยู่ในช่องท้องนอกลาไส้): เทียบได้กับการเคลื่อนไหวจากการหดคลายตัวของกล้ามเนื้อเรียบผนังอวัยวะท่อกลวง (Smooth muscle contraction)
๔. โกฏฐาสยาวาตา (ลมที่อยู่ในลาไส้): การเคลื่อนไหวของก๊าซในทางเดินอาหาร (Bowel gas)
๕. อังคมังคานุสารีวตา (ลมที่อยู่ทั่วร่างกาย):👉 เป็นลมกองใหญ่ที่สุด เทียบได้กับการเคลื่อนไหวจากการหดคลายตัวของกล้ามเนื้อเรียบผนังหลอดเลือด/หลอดน้ำเหลือง (Vessels) และการเคลื่อนไหวจากการหดคลายตัวของกล้ามเนื้อลายหรือกล้ามเนื้อโครงร่าง (Skeleton Muscle contraction)
๖. อัสสาสะปัสสาสะวาตา(ลมหายใจเข้า/ออก): เป็นลมกองสำคัญที่ทำให้เกิดกองลมอื่นๆ เกิดจากการหายใจ (Respiration) ที่มีการหายใจเข้า (Inspiration) และการหายใจออก (Expiration) ลมกองนี้ช่วยพัดให้ปิตตะทำงานในกระบวนการอัคนีกรรม (Metabolism) ได้พลังงานความร้อน (กำเดา) เกิดเป็นสันตัปปัคคีขึ้นในร่างกาย
ขอขอบคุณที่มา:จากเพจสมาคมเวชกรรมไทย ผู้เขียนอาจารย์พิเชฐ บัญญัติ, พ.บ.,พท.บ., ส.บ.
#แพทย์แผนไทยขอนแก่น #โรคผิวหนังขอนแก่น #สะเก็ดเงินขอนแก่น
