08/01/2026
สรุปกลไกโรคกลุ่มภูมิไวเกิน จนเราซวย
(Hypersensitivity) ทั้ง 4 กลุ่ม
⚠️ ฉบับอัพเดตเพิ่มโรค
⚠️ ใน comment มี link ไว้อ่านเพิ่มเติมแยกแต่ละโรค (ตอนนี้ยังทำไม่ครบ จะทยอย) แชร์เก็บไว้อ่านได้เลย
โรคที่พูดๆ ในเพจนี้ ไม่ว่าจะเป็น SLE, รูมาตอยด์, ไทรอยด์, ภูมิแพ้ในจมูก/ภูมิแพ้รุนแรง จัดอยู่ในกลุ่มโรคใหญ่ที่เรียกว่า ภาวะภูมิไวเกิน (Hypersensitivity) หมดเลยฮะ
ซึ่งแบ่งเป็น 4 แบบ
วันจะสรุปพร้อมตัวอย่างโรคเลยค่ะ
ภูมิไวเกิน = กลุ่มโรคที่ภูมิคุ้มกันเล่นบางสิ่งแรงเกินนนนน
จนเกิดอาการต่างๆ มากมาย
ไอ้ ‘บางสิ่ง’ ที่ว่าอาจจะเป็น
เชื้อโรคจริงๆ ก็ได้
หรือของที่ไม่ใช้เชื้อโรค
หรือเป็นเนื้อเยื่อตัวเองก็ได้
ดังนั้นกลุ่มนี้มันจะมีตั้งแต่
กลุ่มภูมิแพ้, โรคภูมิทำลายเนื้อเยื่อตัวเอง, หมู่เลือดไม่ตรงกัน ฯลฯ
____________________
1️⃣ ภูมิไวเกินชนิด 1 (IgE-mediated)
“รู้ว่าไม่ใช่พยาธิ แต่ดันตบซะเหมือน!”
⚙️หลักการ: ภูมิคุ้มกันทีมตบพยาธิจำสารที่มักไม่ใช่เชื้อโรค ⮕ Plasma cell สร้างแอนติบอดี IgE + Th2 เกณฑ์ Mast cell, Eosinophil, Basophil ไปอาละวาด
🎯ตัวอย่างโรค
▪️ภูมิแพ้โพรงจมูก (Allergic rhinitis):
อาละวาดที่โพรงจมูก ⮕ ผนังบวมตีบ+มูก
▪️โรคหืด (Asthma):
อาละวาดที่ผนังหลอดลมจิ๋ว ⮕ หลอดลมหดตีบ+เมือกหนา
▪️โรคผื่นแพ้ผิวหนัง (Atopic dermatitis) ระยะเฉียบพลัน:
อาละวาดที่ผิวหนัง ⮕ ผื่นอักเสบ + คัน
▪️โรคแพ้อาหาร (Food allergy):
ของที่กิน ⮕ เข้าเลือด ⮕ อาละวาดที่ผิวหนัง ⮕ ผื่นอักเสบ + คัน
▪️โรคแพ้รุนแรง (Anaphylaxis):
อาละวาดที่ผิวหนัง ⮕ ผื่นลมพิษ + คัน
อาละวาดที่กระเพาะลำไส้ ⮕ บีบตัว ⮕ อาเจียน+ท้องเสีย
อาละวาดที่หลอดลม ⮕ หลอดลมหดตีบ+เมือกหนา
อาละวาดที่หลอดเลือด ⮕ ขยายตัว ⮕ ความดันต่ำ + shock
____________________
2️⃣ ภูมิไวเกินชนิด 2 (Antibody-mediated cytotoxic)
“จำผิดนิดเดียว ยิงยับทั้งเซลล์”
⚙️หลักการ: มีแอนติบอดี ที่จำเพาะกับสาร “บางชนิด” บนผิวเซลล์ ⮕ แอนติบอดีไปเกาะ ⮕ IgM กระตุ้นทุ่นระเบิ-ดเจาะรู (C5b), IgG กระตุ้นเม็ดเลือดขาวหลั่งพิษใส่ ⮕ เซลล์นั้นตา-ยทั้งเซลล์
🎯ตัวอย่างโรค
▪️โรคหัวใจรูมาติก (Rheumatic heart disease):
แอนติบอดีจำทั้งเชื้อและผิวหัวใจ ⮕ ทำลายหัวใจ ⮕ โดนเรื้อรังจนลิ้นตีบ
▪️โรคไทรอยด์เป็นพิษแบบเกรฟ (Graves’ disease):
แอนติบอดีจำ’ตัวรับฮอร์โมน TSH’ ⮕ วิ่งไปจับ ⮕ แต่ดันจับแล้วสวมร่องพอดี ⮕ กลายเป็นกระตุ้นต่อมไทรอยด์แทน ⮕ หลั่งฮอร์โมนไทรอยด์มาก
▪️โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (Myasthenia gravis):
แอนติบอดีจำ’ตัวรับสารสื่อ Ach’ ⮕ วิ่งไปจับที่กล้ามเนื้อ ⮕ ทำลาย + ลดจำนวนตัวรับ Ach ⮕ เซลล์ประสาทหลั่ง Ach แล้วสั่งกล้ามเนื้อไม่ได้ ⮕ กล้ามเนื้ออ่อนแรง
▪️หมู่เลือดไม่ตรงกัน (ABO/Rh incompatibity)
แอนติบอดีจับแอนติเจนหมู่เลือดผิด ⮕ เม็ดเลือดแดงแตก
▪️โรคผื่นพุพองแบบเพมฟิกัส (Pemphigus vulgaris)
แอนติบอดีเล็งโปรตีนกาว desmosome ที่ยึดระหว่างเซลล์หนังกำพร้า
⮕ ทำลายเซลล์หนังกำพร้าจนแยกตัวกัน ⮕ ภายในชั้นหนังกำพร้าแยกตัวกันโป่งเป็นผื่นพุพอง ⮕ แตกง่าย เป็นแผลสด
▪️โรคผื่นพุพองแบบเพมฟิกอยด์ (Bullous pemphigoid)
แอนติบอดีเล็งโปรตีนกาว hemidesmosome ที่ยึดเซลล์หนังกำพร้ากับฐาน
⮕ ทำลายจนชั้นหนังกำพร้าหลุดจากฐาน ⮕ หนังกำพร้าแยกตัวจากหนังแท้โป่งขึ้นมาเป็นตุ่มน้ำพองตึง ⮕ แตกยาก คันมาก
▪️โรคภูมิทำเม็ดเลือดแดงแตก (Autoimmune hemolytic anemia: AIHA)
แอนติบอดีเล็งสารบนเม็ดเลือดแดง
⮕ macrophage ที่ม้ามคิดว่านั่นคือเชื้อโรคเลยจับเม็ดเลือดแดงกิน (warm type) หรือทุ่นระเบิ-ด complement เปิดใช้งานเอง ทำลายเม็ดเลือดแดง (cold type)
⮕ เม็ดเลือดแดงถูกทำลายจนโลหิตจาง สารเหลืองสูงขึ้นจนตัวเหลือง ตาเหลือง
▪️โรคภูมิทำลายเกล็ดเลือด (Immune thrombocytopenia: ITP)
แอนติบอดีเล็งโปรตีนบนผิวเกล็ดเลือด เช่น โปรตีนกาวที่ยึดระหว่างเกล็ดเลือด (GPIIb/IIIa)
⮕ macrophage ที่ม้ามคิดว่านั่นคือเชื้อโรคเลยจับเกล็ดเลือดกิน
⮕ เกล็ดเลือดต่ำ จุดเลือดออก เลือดออกง่าย
____________________
3️⃣ ภูมิไวเกินชนิด 3 (Immune Complex-Mediated)
“จับเป็นก้อน แล้วไปติดอวัยวะ”
⚙️หลักการ: มีแอนติบอดี ที่จำเพาะกับสาร “บางชนิด” ที่ลอยในเลือดอย่างอิสระ ⮕ จับเชื่อมไปมาหลายๆ อัน ⮕ จนก้อนใหญ่ขึ้น (immune complex) ⮕ หลุดไปติดตามผนังหลอดเลือด อวัยวะต่างๆ
🎯ตัวอย่างโรค
▪️SLE:
จับ DNA ที่รั่วออกมา ⮕ ก้อนวิ่งสะสมทั่วร่าง ⮕ หลอดเลือดอักเสบหลายอวัยวะ
▪️โรคไตอักเสบหลังติดเชื้อ (Post-streptococcal glomerulonephritis):
จับโปรตีนแบคทีเรีย ⮕ ก้อนไปติดที่ไต ⮕ ไตอักเสบ
▪️โรคไตอักเสบจากแอนติบอดี IgA (IgA nephropathy):
ร่างกายสร้างแอนติบอดีชนิด IgA ผิดปกติ (ไม่มีหมู่ galactose) ⮕ ภูมิคุ้มกันเข้าใจผิดคิดว่าเป็นเชื้อโรคสร้างแอนติบอดีอีกตัวมาจับ ⮕ เกิดพวง IgA กับแอนติบอดีที่เล็งมันลอยไปติดที่ไต ⮕ ไตอักเสบ
▪️โรคหลอดเลือดอักเสบหลายชนิด (Vasculitis):
จับสารแปลกในเลือด ⮕ ก้อนไปสะสมในหลอดเลือดเฉพาะที่
**กลุ่มนี้มีโรคมากมาย ต่างกันตรงที่ว่า มันจำสารตัวไหน - EGPA, MPA, GPA
▪️โรคแพ้เซรุ่ม (Serum sickness)
แอนติบอดีจับสารจากยา/เซรุ่ม
⮕ ก้อนลอยไปสะสมตามผนังหลอดเลือด ข้อ จนอักเสบชั่วคราว
⮕ ไข้ ผื่น ปวดข้อ
____________________
4️⃣ ภูมิไวเกินชนิด 4 (Delayed, T-cell mediated)
“ไม่ใช้แอนติบอดีเลย ยิงตรงด้วย T cell”
**ใช้เวลานานสุด
⚙️หลักการ: T cell ทั้งชนิดวางแผน (Th cell) และชนิดนักฆ่-า (Cytotoxic T cell) จำสารบางชนิด แล้วไปรุมทำลายเซลล์ที่มีสารนั้น - วิธีนี้ไม่ใช้แอนติบอดีเลย
🎯ตัวอย่างโรค
▪️ผื่นแพ้ผิวหนังแบบสัมผัส (Allergic contact dermatitis):
T cell จำบางสาร เช่น นิกเกิล ⮕ อักเสบที่ผิวหนังที่สัมผัส
▪️แพ้ยาแบบรุนแรง Steven-Johnson
T cell จำยาผิดที่อยู่บนผิวหนัง ⮕ วิ่งไปลอกผิวหนังทั้งร่าง
▪️เบาหวานชนิดที่ 1 (Type 1 Diabetes)
T cell จำโปรตีน beta cell ⮕ ทำลายเซลล์สร้างอินซูลิน
▪️ไทรอยด์ต่ำแบบ Hashimoto’s thyroiditis
T cell จำเอนไซม์ที่ไว้สร้างฮอร์โมนไทรอยด์ ⮕ ตบต่อมไทรอยด์จนฝ่อ”
▪️โรคภูมิทำลายปลอกประสาท (Multiple sclerosis: MS)
T cell จำโปรตีนบนฉนวนไฟฟ้า myelin ⮕ ทำลายปลอกประสาทเป็นระลอกๆ ⮕ การนำกระแสประสาทช้า ⮕ ชา อ่อนแรง การมองเห็นผิดปกติ เป็นช่วงๆ ดีขึ้น แล้วเปลี่ยนที่ เป็นใหม่
▪️โรคลำไส้อักเสบแบบ (Crohn’s disease)
T cell เข้าโจมตีแบคทีเรียในลำไส้อย่างรุนแรง ⮕ ผนังลำไส้ถูกทำลาย ⮕ เชื้อยิ่งทะลักเข้าไปเจอ T cell ในผนัง ⮕ ผนังลึกทั้งผนัง และโจมตีเป็นช่วงๆ ตลอดทางเดินอาหาร ⮕ ลำไส้อักเสบเรื้อรัง ปวดท้อง ท้องเสีย น้ำหนักลด บางครั้งอักเสบจนลำไส้พัง ไส้เน่า
▪️วัณโรค (Tuberculosis)
T cell เข้าโจมตีเชื้อวัณโรค ⮕ แต่วัณโรคที่ถูก macrophage จับกิน หลบเลี่ยงการโดนย่อย ⮕ T cell และ macrophage เปิดโหมดสร้างค่ายกล granuloma ตีล้อมฝูงวัณโรค ⮕ เนื้อเยื่อปอดถูกทำลาย
____________________
สรุปสั้นๆ คือ
ชนิด 1: ทีมกำจัดปรสิตไปเล่นสารภายนอก กลุ่มนี้มักเป็นกลุ่มภูมิแพ้
ชนิด 2: แอนติบอดีเล็งสารบนผิวเซลล์ เซลล์นั้นถูกทำลาย
ชนิด 3: แอนติบอดีเล็งสารที่ลอยไปมาในเลือด จับเป็นก้อน ติดตามที่ต่างๆ
ชนิด 4: T cell และกลุ่มเม็ดเลือดขาว เข้าโจมตีเป้าหมายโดยตรง