22/10/2025
กินยา Cefdinir ทำไมอุจจาระเป็นสีแดง‑ส้ม? อันตรายไหม
บทคัดย่อ
อุจจาระสีแดง-ส้มที่พบระหว่างการใช้ cefdinir มักเกิดจากการเกิดสารประกอบ cefdinir–iron complex ที่ไม่ถูกดูดซึมในทางเดินอาหาร โดยมีสีคล้ายเลือดแต่ให้ผลลบต่อการตรวจ guaiac/occult blood และมักหายได้เองเมื่อหยุดยา อาการนี้ไม่ถือเป็นภาวะฉุกเฉินหากไม่มีสัญญาณอันตราย (red flags) ร่วม เช่น มีไข้ ปวดท้องรุนแรง ท้องเสียรุนแรง หรือมีเลือดออกทางทวารหนัก ควรสอบถามประวัติการได้รับยา iron, อาหารเสริมเด็ก หรือผลิตภัณฑ์ที่มี iron และแนะนำให้เว้นระยะการให้ยา cefdinir และ iron อย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพื่อหลีกเลี่ยงการลดการดูดซึมของยา และลดความวิตกกังวลของผู้ป่วยหรือผู้ปกครอง
พยาธิสรีรกลไก
ภาวะอุจจาระสีแดง‑ส้มที่พบระหว่างการใช้ cefdinir เกิดจากตัวยาหรือเมตาบอไลต์ของยาเกิดปฏิกิริยาจับกับ ferric ion (Fe³⁺) ในทางเดินอาหาร กลายเป็นสารประกอบที่ไม่ถูกดูดซึม (non-absorbable complex) และถูกขับออกทางอุจจาระ ทำให้อุจจาระเปลี่ยนสีโดยไม่ใช่เลือดจริง ภาวะนี้พบได้บ่อยในทารกหรือเด็กที่ได้รับนมผงเสริม iron (iron-containing infant formula) หรือในผู้ป่วยที่รับประทาน iron supplement หรือ multivitamin with iron ร่วมกับยา
ลักษณะทางคลินิกและระยะเวลา
ภาวะอุจจาระสีแดงจาก cefdinir มักเริ่มภายใน 24–48 ชั่วโมงหลังเริ่มยา และหายไปภายใน 24–48 ชั่วโมงหลังหยุดยา ผลการตรวจ guaiac/occult blood มักให้ผลลบ และโดยทั่วไปผู้ป่วยไม่มีอาการทางระบบทางเดินอาหารอื่นร่วม เช่น ปวดท้อง อาเจียน หรือท้องเสีย มีรายงานเคสที่สามารถกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้ซ้ำได้เมื่อให้ยา cefdinir อีกครั้ง
ความแตกต่างจากเลือดในอุจจาระ (Pseudo‑hematochezia vs True Bleeding)
ลักษณะที่สนับสนุนภาวะ pseudo‑hematochezia จาก cefdinir ได้แก่:
- มีประวัติได้รับ cefdinir ร่วมกับผลิตภัณฑ์ที่มี iron
- อุจจาระมีสีแดง‑ส้มสม่ำเสมอ ไม่พบลักษณะเป็นลิ่มเลือด
- ผลตรวจ guaiac/occult blood ให้ผลลบ
- ไม่มีอาการระบบ เช่น ไข้ ปวดท้องแบบบีบตัว (colicky pain) หรือ tenesmus
- สีของอุจจาระกลับเป็นปกติเมื่อหยุดยา หรือหลังจบคอร์สการรักษา
ในผู้ใหญ่ก็มีรายงานลักษณะ guaiac‑negative red stool ที่หายได้เองหลังหยุดยาเช่นกัน (PMC)
เมื่อใดควรสงสัยว่ามีเลือดจริงหรือภาวะรุนแรง ?
หากผู้ป่วยมีอาการ เช่น อุจจาระเป็นน้ำหรือมีเลือดปน (watery/bloody diarrhea), ปวดท้องรุนแรงแบบบีบ (colicky abdominal pain), มีไข้ อ่อนเพลียมาก หรือมีภาวะช็อก ควรพิจารณาภาวะ Clostridioides difficile–associated diarrhea (CDAD) รวมถึงสาเหตุเลือดออกในทางเดินอาหารอื่น ๆ ตามคำเตือนในฉลากยา
ปัจจัยเสี่ยงและผลต่อเภสัชจลนศาสตร์
การได้รับ iron supplement ขนาด 60 มิลลิกรัมของ elemental iron อาจลดการดูดซึม cefdinir ได้ประมาณ 80% ขณะที่ multivitamin with iron ที่มี iron 10 มิลลิกรัม ลดการดูดซึมได้ประมาณ 31% ดังนั้นจึงแนะนำให้เว้นระยะอย่างน้อย 2 ชั่วโมงระหว่างการให้ cefdinir กับ iron supplement หรือ antacid ที่มี aluminum หรือ magnesium เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิกิริยาเชิงซ้อนและลดผลกระทบต่อเภสัชจลนศาสตร์ของยา
แม้ iron-fortified infant formula ที่ใช้ในปริมาณตามการศึกษาจะไม่ส่งผลต่อการดูดซึมของ cefdinir อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ยังสามารถพบภาวะอุจจาระสีแดงได้จากกลไกการเกิด cefdinir–iron complex ดังกล่าว
สำหรับผู้ป่วย/ผู้ปกครอง
อุจจาระสีแดง‑ส้มที่พบระหว่างการใช้ cefdinir โดยเฉพาะเมื่อรับประทานร่วมกับผลิตภัณฑ์ที่มี iron มักไม่ใช่เลือด และจะหายไปได้เองเมื่อหยุดยา หรือเมื่อจบคอร์สการรักษา อย่างไรก็ตาม หากมีอาการถ่ายเหลวรุนแรง ถ่ายมีเลือดปนจริง มีไข้ หรือปวดท้องมาก ควรพบแพทย์ทันทีเพื่อประเมินภาวะ C. difficile และหาสาเหตุอื่นที่รุนแรง
บทสรุป
ภาวะอุจจาระสีแดง‑ส้มจากการใช้ cefdinir มักเป็นภาวะไม่รุนแรง (benign) และไม่พบ heme (heme-negative discoloration) โดยมีสาเหตุจากการเกิด cefdinir–iron complex มากกว่าจะเป็นเลือดจริง พบได้บ่อยในทารกหรือเด็กที่ได้รับผลิตภัณฑ์เสริม iron การซักประวัติ การตรวจ occult blood และการประเมิน red flags มีบทบาทสำคัญในการหลีกเลี่ยงการตรวจที่ไม่จำเป็น และลดความวิตกกังวลของผู้ปกครองหรือผู้ป่วย พร้อมกันนี้ควรแนะนำให้เว้นระยะอย่างน้อย 2 ชั่วโมงระหว่างการให้ยา cefdinir กับผลิตภัณฑ์ที่มี iron เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิกิริยาเชิงซ้อน
เอกสารอ้างอิง
1. Lancaster J, Sylvia LM, Schainker E. Nonbloody, red stools from coadministration of cefdinir and iron-supplemented infant formulas. Pharmacotherapy. 2008;28(5):678–81.
2. Graves R, Weaver SP. Cefdinir-associated “bloody stools” in an infant. J Am Board Fam Med. 2008;21(3):246–8.
3. Roath MC, Di Palma JA. Correspondence: Cefdinir and red stool. Gastroenterol Hepatol (N Y). 2013;9(6):338.
4. Al Okla S, Prashanth GP, Kurbet S, Al Attraqchi Y, Asaad A. Emergent “bloody diarrhea” associated with the use of oral cefdinir in young children: a brief report and review of literature. J Emerg Med. 2023;64(2):220–3.
5. Shammout A, Pazderka P. Bloody stools in the emergency room: cefdinir-induced red stools in a 7-month-old male. Cureus. 2024;16(9)\:e68887.
6. U.S. National Library of Medicine. CEFDINIR capsule [prescribing information]. DailyMed [Internet]. Bethesda (MD): National Library of Medicine (US);
