07/02/2026
KARBONDİOKSİT (CO2) ABSORBANLARI:
1915 yılında Dennis E. Jackson (1879-1980), karbondioksit absorbanlı kapalı bir halka sistemi ile volatil anestezi, azotprotoksit ve oksijen karışımı kullanarak hayvanlarda uzun süreli anestezi uygulaması yapmıştır.
Kapalı ve yarı-kapalı devrelerde CO2 absorbsiyonu gerekir. Absorban granülleri, bir tavan ve bir taban kısmından oluşan metal parçalar arasına sıkıca yerleşen bir veya iki adet kanisterin içine yerleştirilir. Çift kanisterin kullanımı, CO2 absorbsiyonunun iyi olmasını, absorbanın daha seyrek değiştirilmesini ve gaz direncinin daha az olmasını sağlar. Klinik uygulamada sodalaymdan yararlanma süresi taze gaz akımına bağımlı olarak değişmektedir. Kullanılan absorbanın her iş günü bitiminde atılması, ekolojik ve ekonomik nedenler sebebi ile terk edilmelidir. İnspire ve ekspire edilen karbondioksit konsantrasyonlarını izlemek koşulu ile, 1 litrelik absorban kanisteri kullanıldığında bile hasta güvenliği etkilenmeden absorbsiyon kapasitesinden sonuna kadar yararlanılır. CO2 izlemi yapılamıyorsa çift kanister yada büyük kanister kullanımı şarttır.
En sık kullanılan CO2 absorbanları sodalaym ve baralaymdır. Sodalayma silika eklenmesi ile sertliği artar, sodyum hidroksit tuzlarının inhalasyonu azalır. Baralaym, yapısında kristalizasyon suyu içerdiğinden silika eklenmeden de serttir. Her iki absorbana karbonik asit oluşumunda ideal şartları sağlamak için fazladan su eklenir. CO2, kimyasal olarak su ile birleşerek karbonik asit oluşturur. CO2 absorbanları (örn: sodalaym veya baralaym) karbonik asidi nötralize edebilen hidroksit tuzları içerir. Hidroksit tuzları cildi ve mukozayı tahriş eder. Reaksiyonun son ürünleri su ve kalsiyum karbonattır.
H+ konsantrasyonunun artması ile pH boya indikatörünün renginin değişmesi absorbanın etkisini kaybettiğini gösterir. Boya indikatörünün rengi kanisterlerin şeffaf çeperlerinden izlenebilir. Absorbanın %50-70’inin rengi değiştiğinde yenisi ile değiştirilmelidir.
Bekletildiklerinde orjinal renklerini yeniden kazansalar da, absorbsiyon kapasitelerinde düzelme olmaz. İndikatördeki renk değişikliği sodalaym tükeniminin çok güvenilir ölçütü değildir. İndikatör maddenin, yoğun ultraviyole ışığı ile etkinliğini kaybetme olasılığı vardır.
Yeni doldurulmuş kanisterdeki absorbanın, doldurulduğu tarih bir etikete yazılıp kanistere yapıştırılmalıdır. En geç haftada bir değiştirilmelidir.
Etil viyole, trifenilmetan boyasıdır. Kritik pH:10.3’tür. Sodalaym ve Baralaym ile etkileşince renksiz halden mor renge döner. Renk değişimi, CO2 emilimi ile pH’da azalmaya bağlıdır.
Alveoler gazın tekrar solunması ısı ve nemi korur. Hiperkapninin önlenmesi için ekshale edilen gazdaki CO2 elimine edilmelidir. Bu sebeple, absorbanın etkinliği renk değişimi dışında, hastada CO2 birikim bulguları ile de yakından izlenilmelidir. Hipertansiyon yada ardından gelişen hipotansiyon, taşikardi, pCO2’de artış, terleme ve yara yerinden sızıntı tarzında kanamalar uyarıcı olmalıdır.