Uzm. Dr. Sevgi Çiçek

15/04/2026

13/04/2026

Birçok ebeveyn motive etmek isterken farkında olmadan kaygı baskısı oluşturur.
“Başarılı olmalısın”, “daha iyisi mümkün”, “herkes senden bunu bekliyor” gibi cümleler çocukta:

• kaygı artışı
• mükemmeliyetçilik
• hata yapma korkusu
• kendini yetersiz hissetme
• derslerden soğuma
• performans kaygısı

gibi olumsuz sonuçlar doğurur.

Motivasyon içten gelir;
baskı dıştan gelir ve anlık bir itiş sağlar ama uzun vadede tükenmişlik yaratır.

Gerçek motivasyon:
• çocuğun merak duygusunu desteklemek
• başarısını değil, çabasını övmek
• hata yapmasına izin vermek
• süreci takdir etmek
ile oluşur.

Başarı baskısı üretmez; kaygı üretir.

10/04/2026

Çocukların zor davranışlarının önemli bir kısmı
anlaşılmadıklarını, duyulmadıklarını veya önemsenmediklerini hissettikleri anda ortaya çıkar.

Bir çocuk “beni duy” mesajını nasıl verir?
• ağlayarak
• öfkelenerek
• inat ederek
• konuşmayı reddederek
• kaçarak
• dikkat dağıtarak

Çocuk dinlenildiğini hissettiğinde:
• savunması düşer
• davranış sertliği azalır
• problem çözmeye daha açık olur
• iletişim kurmaya istekli hâle gelir
• öfke davranışa dönüşmeden söze dönüşür

Çocuklar davranışlarıyla savaşmayı değil, kendilerini anlaşılır kılmayı isterler.
Anlaşıldığını hisseden çocuk ise daha kolay işbirliği yapar.

06/04/2026

Çocuklar doğuştan duygularını düzenleme becerisine sahip değildir.
Sinir sistemi olgunlaşmadığı için, yoğun duygular geldiğinde kendi kendine sakinleşemez.

Bu noktada yetişkinin sinir sistemi “duygusal düzenleyici” rolündedir.

• Yetişkin sakin → çocuk da sakinleşir
• Yetişkin kaygılı → çocuk daha da yükselir
• Yetişkin bağırır → çocukta tehdit algısı oluşur
• Yetişkin temas sağlar → çocuk güven hisseder

Çocuk sinir sistemini, yetişkinin ritmini kopyalayarak düzenler.
Bu nedenle öfke krizlerinde en etkili strateji “kontrol” değil;
yetişkinin kendi sakinliğidir.

Bir çocuğun düzene ihtiyacı olduğu kadar,
bir yetişkinin regüle olmuş sinir sistemine de ihtiyacı vardır.

30/03/2026

Çocuk “istemiyor” diye değil, odaklanamadığı için başarısızlığa düşebilir.
Dikkat sistemi; uyku, duygu durumu, kaygı, beslenme, ekran süresi ve nörolojik süreçlerin etkisi altındadır.

Dikkat dağınıklığı yaşayan çocuk:

• Derste çabuk kopar
• Ödev başında uzun süre oturamaz
• Detayları kaçırır
• Sınavlarda zaman yönetimi zorlanır
• Başladığını bitirmekte güçlük yaşar

Bu durum DEHB, kaygı bozukluğu, öğrenme güçlüğü ya da çevresel faktörlerden kaynaklanabilir.

Önemli olan “çalışsın” demek değil,
neden odaklanamadığını anlamaktır.

Doğru müdahale → motivasyon + başarı artışı sağlar.

23/03/2026

Bir çocuk duygusal veya davranışsal zorluk yaşadığında,
“Büyüyünce geçer” düşüncesi çoğu zaman sorunu büyütür.

Erken müdahale:

✔ Duygusal düzenlemeyi güçlendirir
✔ Öğrenme kapasitesini artırır
✔ Davranış sorunlarının kronikleşmesini önler
✔ Özgüveni kuvvetlendirir
✔ İlişki kurma becerilerini geliştirir
✔ İleride ruhsal hastalık risklerini azaltır

Çocukluk dönemi beynin en esnek olduğu dönemdir.
Bu yüzden erken dönemde verilen her destek,
geleceğin ruhsal sağlığını koruyan güçlü bir yatırımdır.

20/03/2026

Çocuklar duygularını yetişkinler gibi sözel olarak ifade edemez.
Bu yüzden kaygı çoğunlukla bedensel belirtiler üzerinden kendini gösterir:

• Mide ağrısı
• Baş ağrısı
• Bulantı
• Çarpıntı
• Göğüste sıkışma
• Uykuda bölünme
• Okula gitmek istememe

Bu belirtiler “numara yapmak” değildir;
çocuğun bedeninin verdiği gerçek kaygı sinyalleridir.

Kaygının kökeninde:

✔ Ayrılık kaygısı
✔ Sosyal kaygı
✔ Performans baskısı
✔ Aile içi stres
✔ Travmatik deneyimler

olabilir.

Çocuğun bedenini dinlemek, kaygıyı fark etmenin ilk adımıdır.
Erken destek → hem duygusal hem akademik gelişimi güçlendirir.

16/03/2026

Ergenlik dönemi, beynin en hızlı geliştiği ve hormon dalgalanmalarının en yoğun yaşandığı dönemdir.
Bu yüzden duygu iniş–çıkışları tamamen gelişimsel olarak normaldir.

Ancak dikkat edilmesi gereken nokta:

➡ Dalgalanmaların süresi, şiddeti ve çocuğun günlük işlevselliğini ne kadar etkilediğidir.

Normal sayılabilecek durumlar:

• Hızlı duygu değişimleri
• Zaman zaman öfke, kırgınlık, içe kapanma
• Sosyal çevrede dalgalanmalar
• Kendi kimliğini bulmaya yönelik denemeler

Alarm durumları:

⚠ Uzun süren isteksizlik ve çökkünlük
⚠ Aşırı öfke patlamaları
⚠ Kendine zarar düşünceleri
⚠ Okul reddi
⚠ Sosyal izolasyon
⚠ Uyku ve iştahın bozulması

Ergenlik fırtınalıdır ama hiçbir duygu süresiz sürmez.
Uzayan dalgalanmalar profesyonel destek gerektirebilir.

13/03/2026

Çocuk, duygularını nasıl ifade edeceğini;
nasıl sakinleşeceğini, nasıl bağ kuracağını, nasıl seveceğini
aile içindeki iletişim tarzından öğrenir.

Sağlıklı iletişim:

✔ Dinlenildiğini hissettiren ortam
✔ Yargısız yaklaşım
✔ Açık ve dürüst konuşmalar
✔ Duygulara alan tanımak
✔ Sınırları net ve sevgiyle koymak

Sağlıksız iletişim:

❌ Sürekli eleştiri
❌ Bağırma–cezalandırma
❌ Sessizlik ve duygusal uzaklık
❌ Kıyaslama
❌ Duyguları küçümseme

Aile içindeki her cümle, her ton, her bakış
çocuğun içsel dünyasında bir “şablon” oluşturur.
Bu şablon, yetişkinlikteki ilişkilerinin temelidir.

En büyük iyileştirici:
Güven veren iletişim.

09/03/2026

Çocuklar kendilerini doğrudan başkalarıyla kıyaslamaz;
bunu onlara yetişkinler öğretir.

“Bak kardeşin nasıl yapıyor.”
“Arkadaşın senden daha düzenli.”
“Sen hep geç kalıyorsun.”

Bu tür cümleler zamanla çocuğun iç sesine dönüşür:

❌ “Ben yeterli değilim.”
❌ “Hep yanlış yapıyorum.”
❌ “Ne yapsam olmuyor.”

Özgüveni geliştiren ise kıyas değil, rehberliktir:

✔ Çabayı takdir etmek
✔ Küçük başarıları görmek
✔ Hata yapmasına izin vermek
✔ Bireysel farklılıkları kabul etmek
✔ Güvenli bağ kurmak

Özgüven bir övgü değil,
çocuğun kendini değerli hissettiği bir deneyimdir.

25/02/2026

Dikkat eksikliği yaşayan çocuklar genellikle “dalgın”, “umursamaz”, “isteksiz” olarak etiketlenir.
Oysa bu durum tembellik değildir; beynin dikkat ve filtreleme sistemlerinin farklı çalışmasıdır.

Dikkat eksikliğinin temel özellikleri:
• Zihin bir anda yüzlerce uyaranı aynı önem seviyesinde algılar.
• “Başlaması gereken işe başlamak” tahmin edilenden çok daha zordur (başlatma güçlüğü).
• Düşünceler hızlı akar; düzenlemek zor olabilir.
• Sıkılan beyin devre dışı kalır; ilgi duyduğu konuda ise aşırı odaklanabilir.
• Unutkanlık, dağınıklık, bitirememek sık görülür ama niyet eksikliği değildir.

Dikkat eksikliği olan çocuk “isteyemediği için” değil,
beyni başka bir ritimde çalıştığı için zorlanır.

Doğru destekle, yapılandırılmış rutinlerle, uygun öğrenme yöntemleriyle bu çocuklar inanılmaz potansiyele ulaşabilir.
Mesele tembellik değil; beyin ritmini anlamaktır.

18/02/2026

Ergenler çoğu zaman “düşünmeden hareket ediyor”, “çok fevri”, “gereksiz risk alıyor” diye etiketlenir.
Oysa bu davranışların arkasında beynin gelişimsel gerçekleri vardır.

Ergen beyninde neler olur?
• Prefrontal korteks (kontrol, planlama, fren mekanizması) geç olgunlaşır
Bu bölge yaklaşık 25 yaşına kadar gelişmeye devam eder.

• Dopamin sistemi çok aktiftir
Ergen yeni deneyimlere daha açıktır, ödüle daha duyarlıdır.

• Duygusal beyin (amigdala) daha hızlı tepki verir
Bu nedenle duygular büyür, tepkiler sertleşir.

• Merak ve sosyal bağlılık artar
Grup içinde kabul görme arzusu risk alma davranışlarını artırabilir.

Bu ne anlama gelir?
Ergen “kötü niyetli” değildir.
Sadece fren sistemi tam oturmamış, gaz pedalı ise fazla duyarlıdır.

Bu dönemi yönetmenin yolu:
✔ cezayla değil, rehberlikle;
✔ yasaklarla değil, sınır + açıklama ile;
✔ eleştiriyle değil, güvenli iletişimle.