Kognitif Psikoloji

10/01/2026

Sevgi Diye Sunulan Bir Yıkım

Sorunun kendinde olduğunu asla düşünmeni istemezler. Yaşadıklarının sorumluluğunu sana yüklerken, kendi yaptıklarını ustalıkla gizlerler.
Seni, yaşananların asıl kaynağı gibi gösterirler.
Seni çileden çıkarana kadar uğraşırlar.
En zayıf noktalarını sabırla gözlemler,
oradan vururlar. Bazen bir sözle, bazen bir sessizlikle, bazen de tehditlerle. "Bana zarar verdi ama hâlâ beni sevdiğine inanmamı bekliyor…” Eğer bu cümleler sana tanıdık geliyorsa, bir manipülasyon döngüsünün içindesin demektir. Sessizce yok edenler bağırmaz. Kırmaz gibi yapar, ama içten içe çürütür. Gücünü, özgüvenini, kendine olan inancını yavaş yavaş alır senden. Ve sen bir noktada kendinden şüphe etmeye başlarsın: Hislerinden, düşüncelerinden, hatta neyi hak ettiğinden bile. Bir noktada şu gerçekle yüzleşirsin: Herkes herkese kıyardı da,
sen bana kıyamazdın sanırdım. Sandığımla sınandım. Cemal Süreya’nın dediği gibi:
“Seni severken kendimi çok üzdüm.”Ama bu farkındalık bir son değil, bir başlangıçtır. Bazı insanlar kalbine değil, yarana dokunur.
Amaçları iyileştirmek değil; bağımlılık yaratmak, kontrol etmek, yönlendirmektir. Nietzsche’nin ifadesiyle: "İnsan, en çok güvendiği yerden yara alır.” Bu noktada sevgi, şefkatten uzaklaşıp
bir baskı aracına dönüşür. İncitilirsin, sonra da Sen gerçek sevgiyi bilmiyorsun denilerek susturulursun.

Gerçek sevgi can yakmaz.
Gerçek sevgi tehdit etmez.
Gerçek sevgi seni kendinden şüphe ettirmez.

Ve artık biliyorsun
hangi insanlardan uzak durman gerektiğini,
hangi sevgilerin seni küçülttüğünü,
hangi sessizliklerin seni koruduğunu.

09/01/2026

Hayatın en muhteşem dönemidir çocukluk, En büyük suçu acıkmak ve kirletmek, en büyük görevi yemek ve uyumaktır.
Henüz tanımamıştır. Yalanı, dolanı, azdır hüzünleri çocukluğun, çoktur sevinçleri, ağlamasının hemen yanındadır kıkırdak gülüşleri çocukların, büyüyüp geliştikçe farkında bile olmadan uçurur birer birer yüreğindeki masum kuşları, çoğunlukla da hiçler uğruna!.. Ne varlık ne darlık umurundadır, kin ve kederin kaf dağının ardında dahi olmadığı, en büyük acılarının öpülünce geçenler olduğu, şahane dönemidir insanoğlunun hayatında çocukluk...

09/01/2026

İnsan bazen kendi içinden sürgün edilir. Ne bir bavul vardır elinde, ne de gideceği yerin adı. Sadece içinden kopup gelen bir boşluk…
Ve o boşluğun içinde yankılanan, artık tanımadığı bir kalp sesi. Duygusal yabancılaşma, insanın kendine karşı işlediği en sessiz suçtur. Ne kan akar, ne çığlık yükselir. Ama bir şeyler eksilir. Önce heyecan gider. Sonra özlem. En son da hissetmenin kendisi. Eskiden bir bakışla ısınan kalp, şimdi soğuk bir cam gibi. Dokunursun ama geçmez. Hissetmeye çalışırsın ama ulaşamazsın. Çünkü artık duygular, insanın içinde değil; ona uzaktan bakan bir gölge gibidir. Psikoloji buna duygusal kopukluk der. Ben ise buna ruhun yorgunluğu diyorum. Çünkü insan, her şeyden önce hissetmekten yorulur. Sürekli güçlü olmaktan. Sürekli anlam vermeye çalışmaktan. Sürekli kırılmamaya çalışmaktan. Araştırmalar gösterir ki, uzun süreli stres, bastırılmış duygular ve travmatik deneyimler beynin amigdala ve prefrontal korteks arasındaki bağını zayıflatır. Yani insan, hissettiğini fark eder ama ona ulaşamaz. Duygu vardır, ama temas yoktur. Duygusal yabancılaşma, insanın başkalarından değil, kendi iç sesinden uzaklaşmasıdır. Kendi acısına bile mesafe koyması… Çünkü acı, artık taşınamayacak kadar ağırdır. insan her ne kadar duygularından uzaklaşsa da, onları tamamen kaybetmez. Sadece derinlere gömer.

Ve bir gün,
küçük bir an,
bir şarkı,
bir bakış,
ya da bir cümle…

O gömülü duygulara dokunur.

İşte o an, insan yeniden kendine döner.

07/01/2026

Ergenlik, yetişkinliğin mantığıyla kavranabilecek bir dönem değildir. Çünkü ergenlik, henüz tamamlanmamış bir benliğin, kendini dünyaya fırlatırken çıkardığı sestir. Bu ses bazen öfke olur, bazen suskunluk, bazen aşırı neşe, bazen de sebepsiz görünen bir hüzün. Biz bu sesi “abartı” diye etiketleriz. Oysa felsefede bilinir: İnsan, en çok kendini ararken gürültülüdür. Ergenliği çoğu zaman bir “geçiş dönemi” olarak tanımlarız. Oysa bu tanım fazla düzenlidir. Ergenlik, daha çok bir boşluk hâlidir. Ne çocuk olmanın güvenli saflığında, ne de yetişkinliğin yerleşmiş kimliğinde… Arada. Askıda. Belirsiz.

Felsefe bize şunu söyler: İnsan, belirsizlikle karşılaştığında kaygı duyar. Ergenlik tam olarak budur. Kimliğin henüz oturmadığı, anlamın sürekli yer değiştirdiği bir alan. Ergen, bu boşlukta tutunacak bir şey arar. Biz ise ondan netlik, tutarlılık ve mantık bekleriz. İşte ilk kopuş burada yaşanır. Ergenin davranışına odaklanırız. Oysa felsefi bir bakış bize şunu fısıldar: Davranış, görünen yüzdür; asıl mesele varoluşsal sorudur. Ergen “neden böyle davranıyor?” değil, “nasıl bir dünyada var olmaya çalışıyor?” sorusuyla anlaşılabilir.

Ergen, kendini dünyaya kabul ettirmeye çalışırken aynı anda dünyaya itiraz eder. Bu bir çelişki gibi görünür ama insan olmak zaten çelişkilerle var olmaktır. Yetişkinler bu çelişkiyi çoktan bastırmıştır. Ergen ise henüz bastıramaz; çünkü henüz vazgeçmemiştir. Ergeni anlamak, bizi rahatsız eden bir şeyle yüzleşmeyi gerektirir: Kendi bastırdığımız ergenliğimizle. Ergenin soruları, yetişkinin çoktan cevapladığını sandığı ama aslında üstünü örttüğü soruları yeniden açar.
“Ben kimim?”
“Hayat neden böyle?”
“Bu dünyada yerim var mı?” Biz “abartıyorsun” diyoruz.
O ise “ben var mıyım?” diye soruyor.

Belki de ergenlik anlaşılmak istemiyor.
Sadece yargılanmadan, düzeltilmeden,
orada birinin durmasını istiyor.

24/12/2025

Sessizlik bazen bir durum değil, bir iç iklimdir. İnsan sustuğu için yalnız hissetmez; yalnız hissettiği için susar. Ve bu susuş, zamanla bir dil hâline gelir. Kimseyle paylaşılmayan ama sürekli kendine konuşan bir dil. Yetersizlik duygusu çoğu zaman bir düşünce değil, bedensel bir histir. Göğüste ağırlık, midede kasılma, omuzlarda istemsiz bir çöküş… İnsan “yetersizim” diye düşünmeden önce, bunu zaten hisseder. Zihin sonra gelir ve bu hissi gerekçelendirecek kanıtlar arar. Sessizlik, bulunabilecek en kolay kanıttır. Değerlilik algısı, insanın kendine sorduğu bir soruyla başlar ama cevabını çoğunlukla başkalarından bekler: Ben önemli miyim? Cevap gelmediğinde soru değişir: Neyim eksik? İşte kırılma burada olur. Çünkü eksiklik duygusu bir kez yerleşti mi, insan her boşluğu kendi aleyhine yorumlar. Kimsenin yazmaması unutulmak olur, kimsenin sormaması gereksiz olmak. Sessizlik artık tarafsız değildir; suçlayıcıdır. Psikolojik olarak sessizlik, zihnin en savunmasız olduğu alandır. Dış uyaranlar azaldıkça iç sesler yükselir. Ve o sesler çoğu zaman şefkatli değildir. Çünkü yetersizlik duygusu eleştirel bir iç figürle birlikte gelir. Sürekli tetikte olan, kusur arayan, “daha iyi olmalıydın” diyen bir ses. Bu ses genellikle geçmişten mirastır. Bir zamanlar görülmeyen, duyulmayan, yeterince karşılık bulmayan benliğin içselleşmiş yankısıdır. Değersizlik hissi çoğu zaman pasiftir. İnsan isyan etmez; silinir. Daha az yer kaplar, daha az talep eder, daha az hisseder. Bu bir tür psikolojik küçülmedir. Görünmez olmanın, yeniden reddedilmekten daha az acıttığına inanılır.

24/12/2025

İnsan çoğu zaman istemez; hak sanır. İstemek kırılgandır, hak sanmak ise emindir. Bu yüzden benlik, arzunun taşıdığı belirsizliğe dayanamadığında onu ahlaki bir kesinliğe dönüştürür. “İstiyorum” demek yerine “olması gerekir” denir. İşte ilişki tam da burada, görünmez bir eşikten geçer: arzunun alanından, talebin iktidarına. Adı konmayan talepler bu eşikte doğar. Söylenmezler ama beklenirler. Dile gelmedikleri için masum görünürler; oysa en bağlayıcı olanlar da onlardır. Çünkü karşı taraf, bilmediği bir sınavdan geçmek zorunda kalır. Başarısızlık, ihmalden değil; davetin hiç yapılmamış olmasındandır. Hayal kırıklığı böylece bir iletişim sorunu olmaktan çıkar, varoluşsal bir suçlamaya dönüşür. Belki de en zor olan şudur: Kendi arzularımızla yüzleşmek. Onları hak sanmadan, talebe dönüştürmeden, olduğu hâliyle sahiplenebilmek. İstemek, karşı tarafın özgürlüğünü kabul etmeyi gerektirir. Hak sanmak ise o özgürlüğü tehdit eder. İlişkilerin çoğu sevilmediği için değil, özgür bırakılmadığı için çözülür.

02/12/2025

Gülümsemek bazen dudaklarda beliren bir kıvrımdan çok daha fazlasıdır; insanın içinden geçen fırtınalara rağmen hayata “Ben buradayım” deyişidir. Kırıldığımız, yorulduğumuz, sessizce kendimize gömüldüğümüz anlarda bile bir anlık gülümseme, ruhun karanlık odalarına sızan ince bir ışık gibi gelir. Belki her şeyi çözmez, belki acıları susturmaz, ama yürümeye değer bir yol olduğunu hatırlatır.

Hayata tutunmak çoğu zaman büyük sözlerle değil, küçük dirençlerle olur. Sabah uyanıp derin bir nefes almak, yorgun göğsümüzün içinden geçen sıkıntıya rağmen adım atmak, içimizde büyüyen bütün sorulara rağmen kendimize sessizce “Devam edeceğim” demektir. Yaşamak; düşmekle kalkmak arasında kurduğumuz o ince köprüde, her adımda kendimize yeniden varlık vermektir.

Ve bazen, hiç kimsenin fark etmediği bir gülümseme, o köprüyü ayakta tutan tek şeydir… Çünkü gülümsemek, içimizdeki en kırılgan yerden bile hayatın tekrar filizlenebilme ihtimaline inanmaktır.

01/12/2025

Duygusal açlık çoğu zaman ilk bakışta bir eksiklik duygusu gibi görünür; içimizde tanımlayamadığımız, adı konmamış bir boşluk. Fakat dikkatle bakıldığında, bu boşluğun yalnızca sevgiye veya onaya duyulan bir ihtiyaçtan değil, çok daha derin bir kırılmadan beslendiği anlaşılır: Kendimizi kimden ve nasıl öğrendiğimiz kırılması. Duygusal açlık çoğu zaman romantik ilişkilerde, dostluklarda, sosyal rollerde yinelenen bir kalıp olarak belirir. İnsan kendini sürekli doyurulmayı beklerken bulur: daha fazla ilgi, daha fazla değer, daha fazla görülme arzusu… Oysa bu açlık çoğu kez dışarıya değil, içeriye yöneliktir. Bireyin kimliği, kendisi hakkında kurduğu en büyük hikâyedir. Ancak bu hikâye çoğu zaman otantik bir anlatı değil, hayatta kalmak için düzenlenmiş bir senaryodur.
Örneğin:
• “Güçlü olmalıyım, yoksa incinirim.”
• “Hep verici olmalıyım, yoksa beni bırakırlar.”
• “Yeterince iyi değilsem sevilmem.” Bu cümleler çocukluk döneminde işlevsel olabilir; fakat yetişkinlikte ruhun hareket alanını daraltan görünmez duvarlara dönüşür.
Kimlik kurgusu, bireyin özünden uzaklaştıkça daha çok tamamlama ihtiyacı duyar; işte bu noktada duygusal açlık kronik bir hâl alır.

01/12/2025

28/11/2025

İnsan, başına gelenlerin cümlesi değildir; fakat çoğu zaman o cümlenin arkasına gizlenmeyi seçer. Travma bir yara olduğu kadar, bazen kusursuz bir bahaneye dönüşür. “Bunu yaşadığı için böyle” dediğimiz an, davranışın sorumluluğu yumuşar, sınırlar silikleşir, zarar görünmez kılınır. Ve işte orada tehlikeli bir romantizasyon başlar: Acıyı, karakter yerine koymak. Manipülasyon çoğu zaman saldırgan bir yüzle gelmez. Aksine, kırılganlık maskesi takar. Gözlerini kaçıran, sesi titreyen, geçmişindeki yaraları birer referans gibi masaya bırakan insanlar, en tehlikeli ikna biçimini kullanır: acı üzerinden bağ kurmak. Empatinizi, vicdanınızı, koruma içgüdünüzü hedef alırlar. Travmanın kişiyi bozduğu fikri doğru olabilir. Ancak bu, kişinin bozulmuşluğunu başkalarına taşıma hakkı verdiği anlamına gelmez. Birinin travması, onun bağırmasını mazur göstermez; susturmasını, küçümsemesini, yönlendirmesini haklı çıkarmaz. Çünkü travma bir açıklamadır ama bir aklama değildir. Aradaki farkı göremediğimiz her an, manipülasyon kendine yeni bir alan bulur.

26/11/2025

Farkındalık, Kabul ve Eylem Arasında Sıkışan İnsan: Terapi Neden Her Zaman Değiştirmez?

Terapi odasında sık sık şu cümle dolaşır:
“Artık farkındayım.”

Fakat o cümlenin içinde, çoğu zaman görünmeyen başka bir cümle daha vardır:
“Ve yine de kıpırdayamıyorum.”

İşte asıl sorunsal da tam burada başlamaz mı?

Farkındalık, modern psikolojinin en kutsallaştırılmış kavramlarından biri haline geldi. Sanki bir şeyin farkına varmak, onu dönüştürmek için yeterliymiş gibi… Oysa insan zihni, bilmek ve yapmak arasındaki o uçurumu acı bir ironiyle her gün yeniden üretir. Belki de en esrarengiz varlık özelliğimiz budur: Bizi inciten şeyi görebilir, hatta adlandırabiliriz ama yine de ona tutunuruz.Farkındalık, çoğu zaman savunmanın yeni bir biçimine dönüşür. Kişi artık kendini analiz eder, nedenlerini sıralar, çocukluğuna iner, ebeveyn ilişkilerini çözümlemeye başlar. Fakat bütün bu bilme hali, tuhaf bir biçimde onu hayattan uzaklaştıran yeni bir sığınak olabilir. Zihnin ince ve kurnaz savunması: “Gözlemliyorsam, değişmek zorunda değilim.”İnsan, acıya yalnızca katlanmaz — bazen onu tanıdığı için sever. Travma, paradoksal bir şekilde bir aidiyet yaratır. Kişi acısıyla özdeşleşir; o acı, kimliğinin bir parçası haline gelir. Bu nedenle kabul fikri romantize edildiği kadar masum değildir. Çünkü gerçekten kabul ettiğin an, eski bir benliğe veda etmek zorunda kalırsın. Ve her veda, küçük bir ölümdür. Bu noktada çoğu teori şunu söyler: “Artık eyleme geçme zamanı.”
Oysa kim, kendi içindeki mezarlıkta yürürken rahatça ilerleyebilir? Bir başka gerçek ise şudur: Bazı insanlar iyileşmek istemez, fakat acısız olmak ister. Ve bu ikisi, aynı şey değildir. İyileşmek sorumluluk gerektirir. Sınır çizmek, hayır demek, yalnız kalmak, yeniden doğmak… Bunların her biri bir bedel ister. Zihin ise bedeli değil, yalnızca kaybı görür.

19/11/2025

İnsanın ruhsal yaralanmaları, çoğu zaman dışarıdan fark edilmeyen fakat sinir sistemi düzeyinde güçlü etkiler bırakan deneyimlerdir. Kayıp, kırılma, travma ya da duygusal ihmal… Her biri beynin tehdit algı merkezlerini harekete geçirir ve organizmayı “korunma moduna” geçirir. Böyle dönemlerde bireyin duyduğu sözler değil, algıladığı güven iyileştiricidir.İnsanın iç dünyasında açılan yaralar, çoğu zaman dışarıdan görünmez. Kanamazlar, kabuk bağlamazlar; ama derinlerde sızlamaya devam ederler. Böyle anlarda söylenen teselli sözleri çoğu zaman birer “yara bandı” gibi yapıştırılır üzerimize: İnce, geçici, yüzeysel… Oysa içimizde kanayan yerler, sözle değil, eşlikle iyileşir. Psikolojide duygusal eşlik, acıyı çözmeyi değil; acı çekenin yanında durmayı ifade eder. İnsan, zor bir deneyimin içinden geçerken, en çok çözüm değil şahitlik ister. Birinin onu “duyması”, “görmesi”, “orada olması” bile iyileştirici bir güç taşır. Çünkü acı, paylaşıldığında azalmasa bile çekilebilir hâle gelir. Hayali yara bantları da tam burada devreye girer. Bazen bir bakış, bir omuz, bir sessizlik… Her biri görünmeyen yaraların üzerine konulan görünmez bandajlar gibidir. Konuşmak yerine yanında oturan biri, akıl vermek yerine sessizce dinleyen biri, “geçer” demek yerine “buradayım” diyen biri… İnsanın en çok ihtiyaç duyduğu şey tam da budur.