04/29/2026
«ខ្មោចលងភិក្ខុ»
- មេត្តសូត្រ
៙មេត្តសូត្រ រៀបរាប់អំពី "ការផ្សាយមេត្តាធម៌" ដល់សព្វសត្វលោកដោយមិនមានដែនកំណត់។ ព្រះសូត្រនេះមានខ្លឹមសារអប់រំទាំងផ្នែកសីលធម៌បុគ្គល និងការផ្សព្វផ្សាយថាមពលវិជ្ជមានទៅកាន់អ្នកដទៃ និងពិភពលោកទាំងមូល។
ប្រវត្តិ
ភិក្ខុមួយក្រុមចំនួន ៥០០ អង្គ បានទទួលកម្មដ្ឋានពីព្រះពុទ្ធ បានធ្វើដំណើរចេញពីវត្តជេតពន ទៅរកកន្លែងស្ងប់ស្ងាត់ដើម្បីចម្រើនធម៌ក្នុងអំឡុងពេលចូលវស្សា។ លុះធ្វើដំណើរទៅដល់ ជើងភ្នំហិមពាន្ត ក៏បានរៀបចំចាំវស្សានៅក្នុងព្រៃធំមួយ។
ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងព្រៃនោះមានចិត្តរង្កៀសនឹងភិក្ខុសង្ឃ ព្រោះមិនអាចនៅលើវិមានរបស់ខ្លួនបាន (ដោយសារអានុភាពសីលរបស់ព្រះសង្ឃ)។ ទេវតាស្មានថាព្រះសង្ឃគង់នៅតែពីរបីថ្ងៃ រួចនិមន្តទៅវិញ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីដឹងថាព្រះសង្ឃនឹងគង់នៅអស់មួយវស្សា ទេវតាក៏ចាប់ផ្ដើមធ្វើបាតុភូតផ្សេងៗ (លងបន្លាច) ដើម្បីបណ្ដេញព្រះសង្ឃចេញពីទីនោះ ដូចជា បង្ហាញរូបរាងខ្មោចដាច់ក្បាលជាដើម ធ្វើឱ្យឮសម្លេងស្រែកថ្ងូរ បង្កើតជាក្លិនស្អុយអសោចជាដើម។
ភិក្ខុទាំង ៥០០អង្គ ភ័យខ្លាច រហូតធ្លាក់ខ្លួនឈឺ មិនអាចចម្រើនធម៌បាន ទើបសម្រេចចិត្តត្រឡប់ទៅវត្តជេតពនវិញ។ ក្រោយពីបានជ្រាបរឿងរ៉ាវនោះហើយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធឱ្យភិក្ខុត្រឡប់ទៅព្រៃនោះវិញ តែត្រូវយកអាវុធទៅជាមួយ។ ព្រះអង្គបានបង្រៀន”មេត្តសូត្រ" ឱ្យភិក្ខុសូត្រចម្រើនមេត្តាដល់សព្វសត្វ។ ពេលឮព្រះសង្ឃទាំង ៥០០អង្គ សូធ្យមេត្តសូត្រ ទេវតាបែជាមានចិត្តទន់ភ្លន់ គោរពស្រលាញ់ និងទំនុកបម្រុងបម្រើភិក្ខុសង្ឃវិញ។
ព្រះបរិត្ត
ករណីយមត្ថកុសលេន, យន្តសន្តំ បទំ អភិសមេច្ច,
សក្កោ ឧជូ ច សុហុជូ ច, សុវចោ ចស្ស មុទុ អនតិមានី។
សន្តុស្សកោ ច សុភរោ ច, អប្បកិច្ចោ ច សល្លហុកវុត្តិ,
សន្តិន្ទ្រិយោ ច និបកោ ច, អប្បគព្ភោ កុលេស្វននុគិទ្ធោ។
ន ច ខុទ្ទមាចរេ កិញ្ចិ, យេន វិញ្ញូ បរេ ឧបវទេយ្យុំ,
សុខិនោវ ខេមិនោ ហោន្តុ, សព្ពសត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា។
យេ កេចិ បាណភូតត្ថិ, តសា វា ថាវរា វនវសេសា,
ទីឃា វា យេវ មហន្តា , មជ្ឈិមា រស្សកា អណុកថូលា។
ទិដ្ឋា វា យេវ អទិដ្ឋា , យេ វ ទូរេ វសន្តិ អវិទូរេ,
ភូតា វា សម្ភវេសី វា , សព្ពសត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា។
ន បរោ បរំ និកុព្ពេថ, នាតិមញ្ញេថ កត្ថចិ ន កញ្ចិ ,
ព្យារោសនា បដិឃសញ្ញា, នាញ្ញមញ្ញស្ស ទុក្ខមិច្ឆេយ្យ។
មាតា យថា និយំ បុត្តមាយុសា ឯកបុត្តមនុរក្ខេ,
ឯវម្បិ សព្ពភូតេសុ, មានសំ ភាវយេ អបរិមាណំ។
មេត្តញ្ច សព្ពលោកស្មឹ, មានសម្ភាវយេ អបរិមាណំ,
ឧទ្ធំ អធោ ច តិរិយញ្ច, អសម្ពាធំ អវេរមសបត្តំ។
តិដ្ឋំ ចរំ និសិន្នោ វ , សយានោ យាវតាស្ស វិតមិទ្ធោ ,
ឯតំ សតិំ អធិដ្ឋេយ្យ, ព្រហ្មមេតំ វិហារមិធមាហុ។
ទិដ្ឋិញ្ច អនុបគ្គម្ម, សីលវា ទស្សនេន សម្បន្នោ,
កាមេសុ វិនយ គេធំ, ន ហិ ជាតុគ្គព្ភសេយ្យ បុន រេតីតិ។
មេត្តសុត្តំ និដ្ឋិតំ។
កិច្ចណា (ដែលព្រះអរិយៈ) បានត្រាស់ដឹងនូវបទដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ គឺព្រះនិព្វាន (បានធ្វើហើយ) កិច្ចនោះកុលបុត្រអ្នកឈ្លាសក្នុងប្រយោជន៍គួរធ្វើ (កុលបុត្រនោះ)ជាអ្នកអាចហ៊ានផង ត្រង់ដោយកាយនិងវាចាផង ត្រង់ល្អដោយចិត្តផង គេប្រដៅងាយផង សុភាពទន់ភ្លន់ផង មិនមានមានះដ៏ក្រៃលែងផង សន្តោសផង គេចិញ្ចឹមងាយផង មានកិច្ចធុរៈតិចផង ប្រព្រឹត្តស្រាល (មានបរិក្ខារតិច) ផង មានឥន្ទ្រិយស្រគត់ស្រគំផង មានប្រាជ្ញាចាស់ផង មិនឃ្នើសឃ្នងផង មិនជាប់ជំពាក់ ក្នុងត្រកូលទាំងឡាយផង។ វិញ្ញូជនទាំងឡាយគួរតិះដៀលជនទាំងឡាយដទៃដោយកម្មណា មិនគួរប្រព្រឹត្តធ្វើនូវកម្មនោះ ដែលជាកម្មលាមកសូម្បីតិចតួច។ (ហើយគួរផ្សាយមេត្តាចិត្តចំពោះពពួកសត្វថា) សត្វទាំងឡាយទាំងពួង សូមឲ្យមានសេចក្តីសុខ ឲ្យមានសេចក្តីក្សេម ឲ្យមានខ្លួនដល់នូវសេចក្តីសុខចុះ។
សត្វមានជីវិតទាំងឡាយណាមួយ ឥតមានសេសសល់ ទោះសត្វមានសេចក្តីតក់ស្លុត គឺនៅមានតណ្ហាក្តី មាំមួនគឺឥតមានតណ្ហាក្តី សត្វទាំងឡាយណា មានកាយវែងក្តី ធំក្តី មានកាយយ៉ាងកណ្តាលក្តី ខ្លីក្តី មានកាយស្គម ឬធាត់ក្តី សត្វទាំងឡាយណាដែលយើងឃើញហើយក្តី មិនឃើញហើយក្តី សត្វទាំងឡាយណានៅក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី ដែលកើតរួចមកហើយក្តី ដែលកំពុងស្វែងរកទីកើតក្តី សត្វទាំងអស់ (នោះ) ចូរមានខ្លួនជាសុខ ចុះ។
សត្វដទៃមិនគួរកំហែងបៀតបៀននូវសត្វដទៃឡើយ មិនគួរមើលងាយគេតិចតួច ក្នុងទីណាមួយឡើយ មិនគួរប្រាថ្នានូវសេចក្តីទុក្ខ ដល់គ្នានឹងគ្នា ព្រោះសេចក្តីក្រេវក្រោធ និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្នុងចិត្តឡើយ។ មាតាថ្នមរក្សាបុត្រដែលកើតអំពីខ្លួនជាកូនតែមួយ ដោយអាយុ (ស្មើដោយជីវិត) យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលគួរចម្រើនមេត្តាចិត្ត មិនមានប្រមាណចំពោះសត្វទាំងឡាយទាំងពួង យ៉ាងនោះឯង។ បុគ្គលគួរចម្រើនមេត្តាចិត្ត មិនមានប្រមាណ ជាធម៌មិនចង្អៀត មិនមានពៀរ មិនមានសត្រូវ ទៅក្នុងលោកទាំងអស់ គឺក្នុងទី ខាងលើផង ខាងក្រោមផង ខាងទទឹង គឺត្រង់កណ្តាលផង។
(បុគ្គលអ្នកចម្រើនមេត្តាចិត្តនោះ) ទោះឈរក្តី ដើរក្តី អង្គុយក្តី ដេកក្តី ជាអ្នកមានសេចក្តីងោកងក់ ទៅប្រាសហើយ គឺជាអ្នក មិនដេកលក់អស់កាលត្រឹមណា គួរតម្កល់នូវសតិនោះអស់កាល ត្រឹមនោះ។ បណ្ឌិតទាំងឡាយពោលនូវកិរិយានុ៎ះថាជាព្រហ្មវិហារក្នុងសាសនានេះ ។ (បុគ្គលដែលមានមេត្តាព្រហ្មវិហារ) មិនងប់នឹងទិដ្ឋិ ជាអ្នកមានសីលប្រកបដោយទស្សនសម្បត្តិ គឺសោតាបត្តិមគ្គ (តទៅទៀត) បន្ទោបង់នូវសេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយហើយ រមែងមិនមកកាន់គព្ភសេយ្យាទៀតឡើយ ៕៚
(បិដកភាគ ៥២)៚
