30/11/2025
YÊU THƯƠNG PHẢI ĐI CÙNG CHUYÊN MÔN
HỌC BÀI BẢN ĐỂ CAN THIỆP ĐÚNG
Đây mới là cách chữa lành đúng nghĩa.
Trong hơn hai thập kỷ đồng hành với trẻ rối loạn phổ tự kỷ và gia đình, tôi đã chứng kiến một điều giản dị nhưng sâu sắc: tình thương của cha mẹ, thầy cô chính là nguồn lực vô giá giúp trẻ phát triển. Nhưng tình thương, nếu thiếu đi tri thức khoa học và kỹ năng can thiệp đúng, đôi khi lại vô tình trở thành rào cản trên hành trình trưởng thành của trẻ.
Nhiều cha mẹ chia sẻ rằng họ đã thử mọi cách từ kinh nghiệm truyền miệng, thậm chí từ những “phương pháp thần kỳ” lan truyền trên mạng. Kết quả là trẻ không những không tiến bộ mà còn xuất hiện những hành vi khó khăn hơn, mất đi quãng thời gian vàng để can thiệp. Đây không phải lỗi của cha mẹ, đó là hậu quả tất yếu khi tình thương không được dẫn đường bởi chuyên môn.
Một người làm can thiệp vững chuyên môn không chỉ cần một trái tim biết yêu thương, mà còn phải được trang bị và rèn luyện những năng lực cốt lõi sau:
1️⃣ Kiến thức khoa học nền tảng về sự phát triển của trẻ tự kỷ:
Người làm nghề phải hiểu rõ cơ chế phát triển nhận thức, ngôn ngữ, cảm giác – vận động, hành vi và cảm xúc xã hội của trẻ. Không chỉ dừng lại ở việc “biết trẻ có khó khăn gì”, mà còn cần nắm vững các mô hình can thiệp đã được chứng minh hiệu quả trên thế giới, biết cách đọc, phân tích nghiên cứu để lựa chọn phương pháp phù hợp với từng trẻ. Đây chính là nền tảng giúp tình thương không bị dẫn dắt bởi cảm tính, mà được soi sáng bởi khoa học.
2️⃣ Kỹ năng can thiệp: Đây là sự khác biệt giữa người có kiến thức và người thực sự tạo được thay đổi cho trẻ. Người làm can thiệp cần có khả năng chuyển hóa kiến thức thành hành động cụ thể: xác định mục tiêu rõ ràng, thiết kế hoạt động phù hợp, tổ chức tiến trình dạy học -trị liệu và xử lý kịp thời những hành vi khó khăn. Một buổi can thiệp hiệu quả không phải ngẫu nhiên có được, mà là kết quả của kỹ năng vững vàng, sự kiên nhẫn và sáng tạo trong từng tình huống.
3️⃣ Khả năng hợp tác và đồng hành cùng gia đình, nhà trường và cộng đồng: Can thiệp trẻ tự kỷ không thể thành công nếu chỉ diễn ra trong một căn phòng trị liệu. Người làm nghề phải biết kết nối, huấn luyện và đồng hành với cha mẹ, chia sẻ cùng giáo viên mầm non, tiểu học và vận động cộng đồng tạo môi trường bao dung. Sức mạnh tập thể chính là yếu tố giúp trẻ duy trì và ứng dụng các kỹ năng vào đời sống thực.
4️⃣ Thái độ nhân văn, tôn trọng sự khác biệt: Đây là phẩm chất sâu xa nhất và cũng là thước đo đạo đức nghề nghiệp. Trẻ tự kỷ không chỉ là “đối tượng can thiệp” mà trước hết là những cá nhân có giá trị, có quyền được yêu thương và phát triển theo cách riêng của mình. Người làm nghề cần học cách nhìn thấy tiềm năng bên trong mỗi trẻ, kiên nhẫn trao cho trẻ cơ hội và luôn giữ sự tôn trọng trong từng lời nói, hành động.
Chính sự kết hợp hài hòa giữa tri thức khoa học – kỹ năng nghề nghiệp – tinh thần hợp tác và thái độ nhân văn mới tạo nên một người làm can thiệp thực sự chuyên nghiệp. Khi ấy, tình thương không chỉ là cảm xúc, mà trở thành một sức mạnh có định hướng, dẫn dắt trẻ từng bước vượt qua rào cản để vươn tới sự phát triển tốt nhất có thể.
Đó chính là năng lực nghề nghiệp mà bất kỳ giáo viên, cha mẹ hay nhà chuyên môn nào cũng cần học tập, rèn luyện một cách bài bản.
Tôi luôn nhấn mạnh với đồng nghiệp và cha mẹ: tình thương là động lực, nhưng chuyên môn mới là chiếc la bàn. Chỉ khi yêu thương được soi sáng bởi tri thức, chúng ta mới có thể giúp trẻ tự kỷ mở rộng thế giới của mình, học được cách giao tiếp, chơi đùa, học tập…
Vì thế, giáo viên và cha mẹ:
👉 Hãy đầu tư cho chính mình bằng việc tham gia các khóa đào tạo bài bản, cập nhật những phương pháp khoa học được kiểm chứng.
👉 Hãy để tình thương của chúng ta không dừng ở cảm xúc, mà trở thành sức mạnh thay đổi cuộc đời trẻ.
Mỗi trẻ tự kỷ đều có quyền được lớn lên trong tình thương đi cùng chuyên môn. Và đó cũng chính là trách nhiệm nghề nghiệp và nhân văn của tất cả chúng ta.
Tối 13/09/2025
TS Đỗ Thị Thảo
