25/01/2026
DẬY THÌ SỚM
Trẻ con ngày nay dậy thì sớm hơn trẻ con vài chục năm trước. Số liệu vào năm 1840s cho thấy tuổi bắt đầu kinh nguyệt của bé gái là khoảng 16-17, ngày nay bình thường vào khoảng 12-13 tuổi. Hàng ngày mình khám bệnh thỉnh thoảng vẫn thấy những bé gái 10 tuổi bắt đầu có kinh nguyệt. Bé trai vẫn có dậy thì sớm nhưng mức độ nhẹ hơn bé gái.
Chính vì xu hướng này, hội nội tiết phải thay đổi guideline tiếp cận và điều trị dậy thì sớm, dự là sẽ công bố trong năm 2026 này.
Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu lý do cho xu hướng này, đây là một vấn đề phức tạp và do nhiều yếu tố ảnh hưởng, nhưng đã thấy được vài yếu tố quan trọng nhất. Bài này không nói về dậy thì sớm bệnh lý do các bệnh như u não, bệnh lý nội tiết, đó là các trường hợp khác không nói trong bài này.
Dậy thì nói ngắn ngọn xảy ra khi vùng hạ đồi của não bộ phát tín hiệu cho tuyến yên, tuyến yên tiết horome kích thích các tuyến sinh dục tiết ra nhiều estrogen (nữ) và testosterone (nam), từ đó tạo ra các thay đổi của dậy thì trên cơ thể.
Dậy thì sớm sẽ làm con bạn lùn, ảnh hưởng đến tâm lý và tăng nguy cơ mắc một số ung thư của hệ sinh dục.
Như vậy phải có thứ gì đó tác động lên não và tuyến yên làm chúng phát ra tín hiệu sớm hơn và làm trẻ con bước vào dậy thì sớm hơn.
BÉO PHÌ VÀ DẬY THÌ SỚM
Tác nhân hàng đầu có liên quan tới dậy thì sớm là béo phì, mấy đứa béo phì có nhiều tế bào mỡ, tế bào mỡ tiết ra một hormone gọi là leptin. Leptin vào não, báo tín hiệu hiệu lên vùng hạ đồi để thông báo về mức độ chuyển hóa của cơ thể để điều chỉnh phù hợp, nhiều leptin là nhiều mỡ thì giảm cảm giác thèm ăn, tăng cảm giác no, tăng tiêu xài năng lượng, và ngược lại nếu leptin thấp, đây là cơ chế tự điều tiết để bảo vệ minh của cơ thể.
Tuy nhiên mấy đứa bị béo phì lâu ngày thì leptin tăng hoài tăng mãi nên não nó chán, nó không thèm nghe nữa (kháng leptin), nó coi như không có leptin từ đó nó cứ làm cơ thể có cảm giác thèm ăn hoài, càng ăn càng mập, càng mập càng thèm ăn.
Leptin còn có một chức năng khác là tạo tính hiệu “cho phép” dậy thì, cơ thể phát triển đủ rồi, mỡ đủ rồi, dậy thì đi thôi. Mấy đứa nhiều mỡ thì mức leptin trong máu cao ngất ngưởng, nên dễ “cho phép” dậy thì sớm hơn.
Tuy nhiên chuyện đời đâu phải đơn giản vậy thôi, leptin vẫn không thể giải thích hết các trường hợp dậy thì sớm, nhất là mấy đứa không béo phì nên chúng ta vẫn tiếp tục tìm hiểu.
TIẾP XÚC VỚI HÓA CHÁT TÁC ĐỘNG LÊN HORMONE (ESTROGEN)
Các nghiên cứu gợi ý tiếp xúc sớm với các hóa chất có tác động tương tự hay cản trở estrogen có liên quan tới dậy thi sớm, điển hình là:
Parabens (Methylparaben, propylparaben, butylparaben, ethylparaben): là chất bảo quản chống ẩm mốc, sự phát triển của vi khuẩn tìm thấy trong mỹ phẩm, kem dưỡng ẩm, kem cạo râu, dầu gội, một số thuốc và thức ăn
Phthalates (Plasticizers/Fragrance Carriers)
Đây là hóa chất được thêm vào nhựa giúp nhựa dẻo dai hơn, và thêm vào nước hoa, lotion giúp mùi thơm giữ lâu hơn và kết cấu của sản phẩm tốt hơn. Chất này tìm thấy trong nước hoa, lotion, keo xịt tóc, nước làm thơm không khí, các sản phẩm có chứa nhựa.
BPA and Phenols: có trong các túi nhựa, các hộp chứa thức ăn, một số vật dụng trong gia đình. Tui mỗi ngày đem thức ăn theo đều đựng bằng hộp thủy tinh và tránh hâm nóng trong hộp nhựa.
Các thuốc trừ sâu, diệt sâu bọ, cái này VN nhiều.
Ô nhiễm không khí cũng góp phần vào dậy thi sớm, cái này thì Sài Gòn và Hà Nội trong top 10 rồi.
STRESS VÀ DẬY THÌ SỚM
Trẻ con nếu bị stress lâu ngày thì cơ thể sẽ kích ứng cơ chế phản ứng với stress, từ đó làm kích hoạt dậy thì sớm hơn, coi như là đáp ứng phù hợp cho làm người lớn sớm:
LỐI SỐNG:
Ăn quá nhiều mỡ động vật, đường, thức ăn siêu chế biến, fast food sẽ làm tăng nguy cơ dậy thì sớm, cái nầy nếu coi kỹ sẽ liên quan với 2 yếu tố đầu tiên.
Lối sống thiếu vận động và quá nhiều screen time cũng góp phần, ánh sáng xanh từ màn hình vào ban đêm sẽ gây rối loạn tiết melatonin (hormone ngủ) là hormon có góp phần vào dậy thì.
DI TRUYỀN
Ba mẹ dậy thì sớm thì con sẽ dậy thì sớm.
Mấy ace thiện lành xin bớt ra rả là sữa bỏ hay mấy thứ khác làm dậy thì sớm. Hormone tăng trưởng của bò không có tác dụng lên tế bào người, và người ta bỏ nó ra vì lo cho con bò, không phải con người. Rồi cái gì sữa bò chỉ cho bò uống, mắc mệt à, không lẽ giờ tui đổi qua ăn thịt người.
Trên thực tế, hầu hết mấy đứa 8 tuổi phải mặc xú chiêng, 10 tuổi có kinh toàn là mấy đứa béo phì, lâu lâu mới có đứa ốm.
Thay gì đi ra rả mấy cái thuyết âm mưu thì coi con mình có thừa cân không, ăn uống có hóa chất không, có xài sản phẩm chứa hóa chất không, có vận động thường xuyên, ăn uống lành mạnh không, có hít khói ô nhiễm không, có stress vì ba mẹ ly dị không,…
Vậy đi nha, tui đi uống cà phê pha sữa bò, tuổi này còn sợ dậy thì sớm cm gì nữa.
Share tự nhiên
