Y Khoa Tây Nguyên, Lê Duẩn, Buon Ma Thuot (2026)

19/05/2026

🏃‍♀️ Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, vận động không chỉ mang lại niềm vui — mà còn rất cần thiết cho sức khỏe thể chất và tinh thần.

Chính vì vậy, WHO và Ủy ban Olympic Quốc gia, cùng các đối tác như PATH và Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, đang phối hợp thúc đẩy hoạt động thể chất cho trẻ em và thanh thiếu niên thông qua Sáng kiến Hợp tác Thể thao và Sức khỏe Cộng đồng.

Tại sự kiện ở Nghệ An, sáng kiến hỗ trợ học sinh chủ động dẫn dắt các hoạt động vận động cùng bạn bè — từ đại sứ thể thao học đường đến các thử thách và cuộc thi sáng tạo — giúp các em duy trì thói quen vận động tích cực.

📌 Cha mẹ và thầy cô đóng vai trò rất quan trọng — hãy khuyến khích trẻ vận động mỗi ngày và biến việc vận động trở thành một phần vui vẻ trong sinh hoạt hằng ngày của các em.

Ảnh: Báo Dân Trí

----------
🏃‍♀️ For children and teenagers, being active is not just fun — it’s essential for their physical and mental health.

That’s why WHO and the National Olympic Committee, together with partners including PATH and the Sports Authority of Viet Nam, are working to promote physical activity among children and adolescents through the Community Sports and Health Cooperation Initiative.

The Initiative, recently showcased at an event in Nghe An, helps empower students to lead activities among their peers — from being school sports ambassadors and organizing dance activities, to online challenges and creative competitions — helping students to stay active and develop positive habits through school and community activities.

📌 Parents and teachers can play a key role — encourage children to be active every day and make movement a fun part of their routine.

Photo credit: Bao Dan Tri.
Nguồn tin: WHO Việt Nam

17/05/2026

🍎 Khi cắn vào một miếng trái cây, chúng ta dễ dàng biết mình đang ăn gì.

🧃 Nhưng với thực phẩm đóng gói, thì sao? Nhiều sản phẩm có thể chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, đường hoặc muối.

Hôm nay tại Hà Nội, WHO Việt Nam, cùng các đối tác Global Health Advocacy Incubator (GHAI), Campaign for Tobacco-Free Kids và HealthBridge Việt Nam, đã tổ chức một cuộc họp kỹ thuật về nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì và tiếp thị thực phẩm đối với trẻ em.

👀 Nhãn dinh dưỡng diễn giải ở mặt trước bao bì giúp cung cấp thông tin rõ ràng, hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn — đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp cải thiện chất lượng sản phẩm.

👶 Tất cả mọi người, đặc biệt là trẻ em cần được bảo vệ khỏi các hình thức tiếp thị mang tính lôi kéo đối với thực phẩm không lành mạnh. Phần lớn cha mẹ đều hiểu rằng việc khuyến khích trẻ ăn uống lành mạnh không hề dễ dàng, vì vậy các biện pháp pháp lý mạnh mẽ hơn để bảo vệ trẻ em trước những hình thức tiếp thị này sẽ mang lại lợi ích cho trẻ em, gia đình và cộng đồng.

🤝 Cùng với các chính sách và hướng dẫn mạnh mẽ, lành mạnh hơn, chúng ta có thể góp phần xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh hơn.

🎯 Những chính sách đúng đắn hôm nay sẽ giúp xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh hơn cho các thế hệ mai sau.

- - - - - - - - - -
🍎 When we bite into a piece of fruit, it’s easy to know what we are eating.

🧃 But what exactly is in packaged food? It can be high in saturated fats, trans-fats, sugars or salt.

Today, WHO Viet Nam, with partners Global Health Advocacy Incubator (GHAI), Campaign for Tobacco-Free Kids and Health Bridge Viet Nam, ran a technical workshop in Ha Noi on front of package nutrition labels and marketing to children.

👀 Interpretative front-of-package nutrition labels are powerful because they provide clear information and can help people make healthier choices - and encourage companies to make healthier products.

👶 Everybody, especially children, deserves to be protected from the aggressive marketing of unhealthy foods. Most parents understand how difficult it can be to encourage children to eat healthy food, so having stronger legal protections for children from this marketing is a win for children, families, and communities.

🎯 Together, with stronger and healthier policies and guidance, we can help build a healthier Viet Nam.

🙏 Yếu tố nguy cơ & Bệnh không lây.
Nguồn tin: WHO Việt Nam

17/05/2026

🌊 THỨ TRƯỞNG TRẦN VĂN THUẤN: SỰ CỐNG HIẾN CỦA CÁN BỘ Y TẾ Ở TRƯỜNG SA LÀ NGUỒN NỘI LỰC MẠNH MẼ ĐỂ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG Y TẾ BIỂN ĐẢO

Trong chuyến công tác tại huyện đảo Trường Sa, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn đã thăm, động viên đội ngũ cán bộ y tế đang công tác tại các đảo và làm việc với các lực lượng thực hiện nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe quân và dân trên quần đảo Trường Sa.

Thứ trưởng ghi nhận và biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh thầm lặng cùng ý chí vượt khó của đội ngũ y, bác sĩ nơi biển đảo. Trong điều kiện xa đất liền, cơ sở vật chất và điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn, cán bộ y tế tại Trường Sa vẫn luôn nỗ lực duy trì công tác khám chữa bệnh, cấp cứu ngư dân, chăm sóc sức khỏe cho quân và dân trên đảo, góp phần giữ vững chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, sự cống hiến của đội ngũ cán bộ y tế ở Trường Sa chính là nguồn nội lực mạnh mẽ để tiếp tục phát triển hệ thống y tế biển đảo trong thời gian tới. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm chính trị, thể hiện tinh thần vì Nhân dân phục vụ của ngành y tế.

Thứ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư cho y tế biển đảo; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật, đẩy mạnh chuyển đổi số, khám chữa bệnh từ xa và nâng cao năng lực cấp cứu, điều trị cho các cơ sở y tế tại Trường Sa.

💙 Những người thầy thuốc nơi đầu sóng ngọn gió đang ngày đêm âm thầm cống hiến, không chỉ chăm sóc sức khỏe quân và dân mà còn góp phần khẳng định ý chí, bản lĩnh và chủ quyền biển đảo Việt Nam..
Nguồn tin: Bộ Y tế

17/05/2026

**PHÂN LOẠI XẸP PHỔI: NGUYÊN NHÂN, CƠ CHẾ VÀ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG **

**1/ Lời mở đầu**

Xẹp phổi là tình trạng một phần hoặc toàn bộ nhu mô phổi bị mất khí do phế nang không còn duy trì được sự giãn nở bình thường, dẫn đến giảm thể tích phổi chức năng và suy giảm trao đổi khí.

Trong điều kiện sinh lý bình thường, phế nang được duy trì mở nhờ áp lực âm màng phổi, tính đàn hồi của nhu mô phổi và chất hoạt diện phế nang (surfactant). Khi các yếu tố này bị rối loạn, phế nang mất khả năng giãn nở do khí bị hấp thu, chèn ép hoặc co kéo, từ đó hình thành xẹp phổi.

Dựa trên cơ chế bệnh sinh, xẹp phổi thường được chia thành ba nhóm chính: Xẹp phổi do chèn ép - Xẹp phổi do tắc nghẽn đường thở - Xẹp phổi do co kéo hoặc xơ hóa. Cách phân loại này giúp giải thích nguyên nhân hình thành bệnh, đồng thời hỗ trợ định hướng chẩn đoán và điều trị. Ngoài ra, một số tài liệu còn mô tả xẹp phổi do rối loạn hoặc thiếu hụt chất hoạt diện phế nang, thường gặp trong ARDS, trẻ sinh non hoặc tổn thương phổi lan tỏa. Tuy nhiên, ba cơ chế trên vẫn là nhóm thường gặp nhất trong thực hành lâm sàng.

**2/ Xẹp phổi do chèn ép từ bên ngoài**

Xẹp phổi do chèn ép xảy ra khi một lực cơ học từ bên ngoài tác động lên nhu mô phổi, thường liên quan đến bệnh lý khoang màng phổi, trung thất hoặc các cấu trúc lân cận

*Nguyên nhân:* nguyên nhân thường gặp gồm tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, tràn ma:u' màng phổi, khối u hoặc hạch trung thất. Ngoài ra, béo phì nặng, liệt cơ hoành, chướng bụng, cổ trướng hoặc giảm thông khí sau phẫu thuật cũng có thể gây xẹp phổi kiểu chèn ép

*Cơ chế bệnh sinh:* Trong điều kiện bình thường, phổi được duy trì ở trạng thái giãn nở nhờ áp lực âm trong khoang màng phổi. Khi có sự tích tụ bất thường của dịch, khí, ma:u' hoặc khối choán chỗ trong khoang màng phổi hay trung thất, áp lực trong các khoang này tăng lên và làm mất cân bằng áp lực sinh lý.

Kết quả là nhu mô phổi bị đẩy ép từ ngoài vào trong, làm giảm khả năng giãn nở của phổi trong thì hít vào. Khi thể tích phổi giảm, các phế nang bị nén lại, diện tích trao đổi khí giảm và vùng phổi tổn thương dần mất khí, dẫn đến xẹp phổi. Nếu tình trạng chèn ép kéo dài, sự giảm thông khí tại vùng phổi bị tổn thương có thể gây mất cân bằng thông khí–tưới ma:u', giảm oxy ma:u' và tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.

*Biểu hiện trên lâm sàng:* bệnh nhân thường khó thở, đau ngực kiểu màng phổi, thở nhanh hoặc cảm giác tức ngực. Khám lâm sàng có thể thấy giảm di động lồng ngực, rung thanh giảm; gõ đục trong tràn dịch hoặc tràn ma:u', gõ vang trong tràn khí màng phổi; rì rào phế nang giảm hoặc mất tại vùng tổn thương. Trường hợp nặng có thể xuất hiện giảm SpO₂ và suy hô hấp.

**3/ Xẹp phổi do tắc nghẽn đường thở**

Đây là kiểu xẹp phổi thường gặp nhất trong thực hành lâm sàng, đặc biệt ở bệnh nhân hậu phẫu, nằm lâu hoặc điều trị tại khoa hồi sức tích cực. Tình trạng này xảy ra khi lòng phế quản bị bít tắc hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn, khiến không khí không thể đến các phế nang phía xa và dẫn đến xẹp phổi

*Nguyên nhân:* Nguyên nhân thường gặp gồm nút nhầy, đờm đặc, dị vật đường thở, khối u phế quản, cục ma:u' đông hoặc co thắt phế quản nặng. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân sau phẫu thuật, nằm lâu, giảm ý thức, thở máy, hen phế quản, COPD hoặc giãn phế quản.

*Cơ chế bệnh sinh:* Nói một cách đơn giản, khi lòng phế quản bị bít tắc, không khí từ bên ngoài không thể đi đến các phế nang ở phía sau vị trí tắc. Tuy nhiên, lượng khí đang có sẵn trong các phế nang vẫn tiếp tục được hấp thu qua màng phế nang–mao mạch vào ma:u' như bình thường. Vì không có khí mới được bổ sung, thể tích khí trong phế nang sẽ giảm dần theo thời gian, làm các phế nang co nhỏ lại và cuối cùng bị xẹp.

Khi một vùng phổi bị xẹp, khu vực đó gần như không còn tham gia vào quá trình thông khí nhưng vẫn có ma:u' đi qua, dẫn đến mất cân bằng thông khí–tưới ma:u' (V/Q) và gây giảm oxy ma:u'. Đồng thời, dịch tiết không được tống ra ngoài sẽ dễ ứ đọng phía sau chỗ tắc, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ viêm phổi hoặc bội nhiễm phổi nếu không được xử trí kịp thời.

*Biểu hiện lâm sàng:* Bệnh nhân có thể khó thở, thở nhanh, tức ngực, ho yếu hoặc giảm khả năng khạc đờm. Trường hợp nặng có thể giảm SpO₂, tím môi đầu chi hoặc suy hô hấp. Khám lâm sàng thường ghi nhận giảm di động lồng ngực, rung thanh giảm, rì rào phế nang giảm hoặc mất tại vùng tổn thương; có thể kèm ran ẩm hoặc ran nổ nếu có ứ đọng dịch tiết hoặc bội nhiễm.

**4/ Xẹp phổi do co kéo hoặc xơ hóa**

Khác với xẹp phổi do chèn ép hoặc tắc nghẽn đường thở, xẹp phổi do co kéo xuất phát từ tổn thương cấu trúc bên trong nhu mô phổi, thường tiến triển chậm và mang tính mạn tính. Quá trình này diễn ra âm thầm nên triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ sót.

*Nguyên nhân:* Nguyên nhân thường gặp gồm xơ phổi, đặc biệt trong các bệnh phổi mô kẽ mạn tính; di chứng lao phổi; sẹo xơ sau viêm phổi nặng hoặc áp xe phổi. Ngoài ra, tổn thương sau xạ trị vùng ngực, phơi nhiễm asbestos, silica hoặc các hóa chất độc hại kéo dài cũng có thể dẫn đến xơ hóa nhu mô phổi

*Cơ chế bệnh sinh:* Khi nhu mô phổi bị tổn thương kéo dài do viêm, nhiễm trùng hoặc các tác nhân độc hại, mô phổi bình thường sẽ dần bị thay thế bằng mô xơ hoặc mô sẹo. Khác với mô phổi khỏe mạnh có tính đàn hồi tốt, mô xơ thường cứng và có xu hướng co rút theo thời gian. Sự co kéo liên tục này làm nhu mô phổi bị thu nhỏ lại, giảm khả năng giãn nở trong thì hít vào, đồng thời kéo các phế nang xung quanh xẹp xuống. Kết quả là thể tích phổi giảm dần, diện tích trao đổi khí bị thu hẹp và hình thành xẹp phổi, có thể khu trú ở một vùng hoặc lan rộng ra nhiều vùng của phổi.

*Biểu hiện lâm sàng:* Bệnh nhân thường khó thở mạn tính, ban đầu khi gắng sức rồi tiến triển cả khi nghỉ, kèm mệt nhanh và ho khan kéo dài. Khám lâm sàng có thể ghi nhận giảm di động lồng ngực, ran nổ mịn cuối thì hít vào; trường hợp nặng có thể xuất hiện giảm oxy ma:u' mạn tính, tím đầu chi, ngón tay dùi trống và suy hô hấp tiến triển. Khác với các thể xẹp phổi khác, xẹp phổi do xơ hóa thường hồi phục kém và điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát bệnh nền và hỗ trợ hô hấp lâu dài.

**5/ Kết luận**

Xẹp phổi là tình trạng bệnh lý thường gặp, có thể làm giảm thông khí, giảm trao đổi khí và ảnh hưởng chức năng hô hấp. Bệnh chủ yếu hình thành qua ba cơ chế chính gồm chèn ép, tắc nghẽn đường thở và co kéo do xơ hóa nhu mô phổi. Việc hiểu rõ từng cơ chế có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán nguyên nhân, can thiệp kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị, từ đó cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

----------------------------

🎧 Y khoa Remix – Hô hấp Remix

(Nội dung mang tính giáo dục, không thay thế tư vấn y tế)...
Kính mời quý đồng nghiệp tham khảo bài gốc tại group Diễn đàn Y khoa

17/05/2026

Giải mã cơ chế thực phẩm gây viêm và chiến lược kiểm soát mụn tận gốc
**1. Lời mở đầu**

Mụn trứng cá không đơn thuần là một vấn đề thẩm mỹ ngoài da mà còn là biểu hiện của sự mất cân bằng nội tiết và chuyển hóa bên trong cơ thể. Trong đó, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò tiên quyết, có khả năng thúc đẩy hoặc kìm hãm các phản ứng viêm – tác nhân chính gây ra tổn thương da. Việc hiểu rõ những thực phẩm gây hại sẽ giúp bạn xây dựng một "lá chắn" bảo vệ da vững chắc từ bên trong.

**2. Khái niệm**

Mụn trứng cá (*Acne vulgaris*) là tình trạng viêm mạn tính của đơn vị nang lông - tuyến bã, đặc trưng bởi các thương tổn đa dạng như mụn đầu đen, mụn sẩn, mụn mủ hoặc nang cục. Chế độ ăn có chỉ số đường huyết cao và sữa động vật được xác định là những yếu tố dinh dưỡng chính làm trầm trọng thêm tình trạng này [1].

**3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh**

Cơ chế thực phẩm tác động đến mụn tập trung vào ba trục chính:
* **Tăng Insulin và IGF-1:** Các thực phẩm nhiều đường kích thích tụy tiết Insulin, làm tăng nồng độ yếu tố tăng trưởng giống Insulin-1 (IGF-1). Điều này kích thích tuyến bã nhờn hoạt động quá mức và tăng sừng hóa cổ nang lông [2].
* **Phản ứng viêm:** Axit béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans-fat) kích hoạt các cytokine gây viêm, làm các nốt mụn đỏ và sưng tấy hơn.
* **Kích thích Hormone:** Sữa và các chế phẩm từ sữa chứa các tiền chất hormone androgen, trực tiếp thúc đẩy sản xuất dầu trên da.

**4. Đối tượng bệnh và triệu chứng lâm sàng**
* **Đối tượng:** Phổ biến nhất ở tuổi dậy thì do biến động hormone, nhưng ngày càng gia tăng ở người trưởng thành (đặc biệt là phụ nữ) do áp lực cuộc sống và chế độ ăn công nghiệp.
* **Triệu chứng:** Xuất hiện các tổn thương tại vùng giàu tuyến bã nhờn (mặt, lưng, ngực). Khi ăn nhiều thực phẩm không tốt, da thường bóng dầu hơn, các nốt mụn sẩn đỏ tăng số lượng và có xu hướng chuyển thành mụn mủ hoặc bọc sâu.

**5. Cận lâm sàng**

Trong điều trị chuyên khoa, bác sĩ có thể chỉ định:
* Định lượng Glucose huyết: Đánh giá khả năng dung nạp đường.
* **Xét nghiệm nội tiết:** Kiểm tra nồng độ Testosteron, Progesterone nếu nghi ngờ mụn do rối loạn hormone.
* **Soi tươi/Nuôi cấy vi khuẩn:** Xác định sự hiện diện của vi khuẩn *C. acnes* hoặc nấm men để có phác đồ kháng sinh phù hợp.

**6. Những thực phẩm cần tránh**

Dựa trên các nghiên cứu da liễu hiện đại, bạn cần hạn chế tối đa các nhóm sau:
1. **Thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) cao:** Bánh mì trắng, bánh ngọt, nước ngọt có gas, kẹo.
2. **Sữa động vật:** Đặc biệt là sữa gầy (skim milk) có liên quan chặt chẽ đến việc bùng phát mụn [3].
3. **Chất béo bão hòa:** Đồ chiên rán, thức ăn nhanh, mỡ động vật.
4. **Thực phẩm chứa nhiều Whey Protein:** Thường có trong thực phẩm bổ sung cho người tập gym, có thể gây bít tắc nang lông mạnh mẽ.

**7. Hướng điều trị**
* **Dinh dưỡng:** Chuyển sang chế độ ăn Low-GI (nhiều rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá giàu Omega-3).
* **Thuốc tại chỗ:** Sử dụng Retinoids, Benzoyl Peroxide hoặc Axit Salicylic theo chỉ định.
* **Thuốc toàn thân:** Kháng sinh, Isotretinoin hoặc liệu pháp hormone cho các trường hợp nặng.
* **Chăm sóc da:** Làm sạch dịu nhẹ và chống nắng kỹ lưỡng.

**8. Kết luận**

Một làn da đẹp bắt đầu từ một cơ thể khỏe mạnh. Thay vì chỉ phụ thuộc vào các loại kem bôi ngoài da, việc điều chỉnh chế độ ăn – loại bỏ đường, sữa và chất béo xấu – chính là liệu pháp bền vững nhất để kiểm soát mụn. Hãy lắng nghe làn da của mình qua từng bữa ăn mỗi ngày.

**Tài liệu tham khảo**
1. **Hướng dẫn quản lý mụn trứng cá** – 2024 – Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
2. **Dinh dưỡng và bệnh Da liễu: Mối liên hệ giữa chế độ ăn và mụn trứng cá** – 2022 – Pappas A.
3. **Vai trò của sữa và chỉ số đường huyết trong sinh bệnh học mụn trứng cá** – 2023 – Melnik B. C....
Kính mời quý đồng nghiệp tham khảo bài gốc tại group Diễn đàn Y khoa

17/05/2026

Thách thức trong chẩn đoán và chiến lược xử trí viêm ruột thừa cấp ở phụ nữ mang th:ai
Viêm ruột thừa cấp là một trong những tình trạng cấp cứu bụng phổ biến nhất trong th:ai kỳ, với tỷ lệ gặp phải dao động từ 1 trên 1500 đến 1 trên 2000 ca sinh [1]. Đây là một bài toán lâm sàng phức tạp do sự thay đổi về mặt giải phẫu và sinh lý của người phụ nữ khi mang th:ai thường làm mờ nhạt các triệu chứng điển hình [4]. Việc tiếp cận bệnh cảnh này đòi hỏi một chiến lược phối hợp chặt chẽ nhằm đưa ra quyết định can thiệp kịp thời, giải quyết triệt để tổn thương viêm nhưng vẫn đảm bảo an toàn tối đa cho sự phát triển của th:ai nhi [4].

1. Sự thay đổi giải phẫu và khó khăn trong định vị lâm sàng:

Khi th:ai kỳ tiến triển, tử cung mở rộng dần và đẩy manh tràng cùng ruột thừa lên phía trên, ra ngoài [1]. Sự dịch chuyển vị trí này làm thay đổi điểm đau khu trú kinh điển:

• Sự dịch chuyển của điểm đau: Thay vì đau ở hố chậu phải như thông thường, sản phụ ở tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba thường có biểu hiện đau ở vùng hông phải hoặc hạ sườn phải [1].

• Sự giảm nhạy cảm của thành bụng: Tử cung lớn làm giãn cơ bụng, dẫn đến việc các dấu hiệu phản ứng thành bụng hoặc cảm ứng phúc mạc trở nên rất khó phát hiện khi thăm khám [4].

Chính những thay đổi hình thái này khiến quá trình nhận diện dễ bị trì hoãn, làm tăng tỷ lệ thủng ruột thừa dẫn đến biến chứng viêm phúc mạc nguy hiểm [1].

2. Chiến lược tiếp cận hình ảnh học và chẩn đoán phân biệt:

Chiến lược chẩn đoán hiện đại ưu tiên các phương pháp không sử dụng tia xạ để bảo vệ th:ai nhi [4]. Việc phân tầng và lựa chọn cận lâm sàng cần được thực hiện một cách có trình tự:

• Siêu âm Doppler vùng bụng: Đây luôn là lựa chọn đầu tay nhờ tính sẵn có và độ an toàn cao [4]. Hình ảnh ruột thừa viêm biểu hiện qua cấu trúc hình bia bắn không đè ép được, với đường kính ngoài lớn hơn 6mm [2].

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Khi kết quả siêu âm không rõ ràng, MRI vùng chậu không thuốc tương phản là công cụ chẩn đoán xác định tiếp theo nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội [4].

• Phân biệt với các bệnh cảnh đặc thù: Triệu chứng đau bụng cấp tính cần được phân biệt chặt chẽ với tình trạng nhau b**g non, xoắn phần phụ, nang hoàng thể xuất huyết hoặc các cơn co tử cung trong chuyển dạ non [1], [3].

3. Ý nghĩa của việc chẩn đoán sớm trong quyết định can thiệp:

Đối với viêm ruột thừa cấp trong th:ai kỳ, quan điểm điều trị đồng thuận hiện nay là can thiệp phẫu thuật sớm, vì việc trì hoãn hoặc lạm dụng kháng sinh đơn thuần làm tăng tỷ lệ t:u vo:ng của th:ai nhi lên gấp nhiều lần [4]. Việc lựa chọn phương pháp can thiệp phụ thuộc vào tuổi th:ai và mức độ tiến triển của thương tổn:

• Phẫu thuật nội soi: Phương pháp này được chứng minh là an toàn và mang lại nhiều lợi ích trong cả ba tam cá nguyệt [4]. Ưu điểm của nội soi là ít xâm lấn, giảm đau sau mổ, giúp sản phụ sớm vận động trở lại và hạn chế tối đa việc chạm xơ dính vào tử cung [4].

• Kỹ thuật đặt Trocar an toàn: Khi tiến hành can thiệp, vị trí đặt trocar cần được điều chỉnh cao hơn dựa theo kích thước tử cung để tránh gây tổn thương buồng tử cung [4]. Đồng thời, áp lực bơm khí CO2 trong ổ bụng phải được kiểm soát chặt chẽ ở mức thấp, duy trì từ 10 – 12 mmHg nhằm đảm bảo tưới ma:u' nhau th:ai ổn định [4].

4. Quản lý hậu phẫu và phối hợp bảo vệ th:ai kỳ:

Giai đoạn sau mổ đòi hỏi một quy trình chăm sóc đặc biệt và theo dõi liên tục nhằm ngăn ngừa các biến chứng sản khoa thứ phát [1]:

• Theo dõi cơn co tử cung: Sử dụng monitor sản khoa để phát hiện sớm các cơn co tử cung kích thích do quá trình can thiệp [1]. Thuốc giảm co có thể được chỉ định phù hợp nếu xuất hiện các dấu hiệu dọa sảy th:ai hoặc dọa sinh non [1].

• Liệu pháp kháng sinh hậu phẫu: Sử dụng các nhóm kháng sinh an toàn cho th:ai kỳ, điển hình là nhóm Beta-lactam, để kiểm soát tình trạng nhiễm trùng hệ thống và ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng ối [1].

5. Kết luận:

Viêm ruột thừa cấp ở phụ nữ mang th:ai là một thách thức lâm sàng lớn, đòi hỏi một tư duy tiếp cận toàn diện và nhạy bén [4]. Việc nhận diện sớm sự thay đổi giải phẫu, ứng dụng đúng chuỗi chẩn đoán hình ảnh và quyết đoán trong chỉ định phẫu thuật nội soi an toàn chính là chìa khóa vàng giúp bảo vệ vẹn toàn cho cả người mẹ và bé yêu [4].

--------------------------
Tài liệu tham khảo:
[1] Cunningham, F. G., Leveno, K. J., Bloom, S. L., Dashe, J. S., Hoffman, B. L., Casey, B. M., & Spong, C. Y. (2022). Williams Obstetrics (26th ed.). McGraw Hill Professional.
[2] Di Saverio, S., Podda, M., De Simone, B., Ielpo, B., Atanasov, G., Birindelli, A., … & Catena, F. (2020). Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World Journal of Emergency Surgery, 15(1), 1-42.
[3] Huchon, C., & Fauconnier, A. (2010). Adnexal torsion: a predictive score for pre-operative diagnosis. Human Reproduction, 25(9), 2276-2280.
[4] Pearl, J. P., Price, R. R., Richardson, W. S., & Fanelli, R. D. (2017). SAGES guideline for laparoscopy in pregnancy. Surgical Endoscopy, 31(10), 3767-3782.

Lưu ý: Thông tin mang tính chất chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Tác giả: Trần An
Hiệu đính: BS. Nguyễn Hữu Tài, BS. Lê Thị Thảo Hiền...
Kính mời quý đồng nghiệp tham khảo bài gốc tại group Diễn đàn Y khoa

17/05/2026

Giá trị của dấu hiệu “trăng khuyết” trong nhận diện vỡ th:ai ngoài tử cung
Thai ngoài tử cung vỡ là một trong những cấp cứu ngoại sản khoa nguy hiểm nhất, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa chẩn đoán hình ảnh và quyết định can thiệp tức thì [1]. Trong quy trình tiếp cận lâm sàng, việc nhận diện dấu hiệu “trăng khuyết” (Crescent sign) trên siêu âm đóng vai trò là một chỉ dấu hình thái học phản ánh tình trạng tụ ma:u' khu trú hoặc diện vỡ của khối th:ai [1]. Điều này giúp bác sĩ tiên lượng chính xác mức độ nguy kịch và lập kế hoạch can thiệp ngoại khoa phù hợp cho bệnh nhân [3].

1. Cơ chế hình thành và đặc điểm hình thái học:

Dấu hiệu trăng khuyết thường xuất hiện khi có sự tụ ma:u' rỉ rả hoặc vỡ thực sự từ vòi trứng, tạo nên một dải dịch giảm âm bao quanh một phần khối th:ai ngoài tử cung [1]. Hình ảnh này có đặc điểm cong nhọn ở hai đầu, ôm lấy cấu trúc túi th:ai tương tự như một vầng trăng khuyết [3].

Sự xuất hiện của dấu hiệu này minh chứng cho quá trình phá hủy cấu trúc vòi trứng do sự xâm lấn của các tế bào nuôi [1]. Khi áp lực trong vòi trứng vượt quá khả năng co giãn, ma:u' và các sản phẩm thụ th:ai bắt đầu thoát ra ngoài, tạo nên hình ảnh dải dịch đặc thù này trên siêu âm [1].

2. Tiếp cận lâm sàng và chiến lược chẩn đoán phân biệt:

Chiến lược chẩn đoán hiện đại nhấn mạnh vào việc phối hợp chặt chẽ giữa hình ảnh học và bệnh cảnh lâm sàng để tránh những sai sót trong can thiệp ngoại khoa [4]. Dấu hiệu trăng khuyết cần được đặt trong mối tương quan với các tình trạng cấp cứu bụng khác:

• Nang hoàng thể xuất huyết: Đây là tình trạng dễ gây nhầm lẫn nhất do cũng có thể tạo ra dải dịch bao quanh nang buồng trứng [1]. Tuy nhiên, nang hoàng thể thường có thành mỏng hơn và không đi kèm với tình trạng nồng độ beta-hCG tăng cao bất thường [1].

• Viêm ruột thừa cấp hoặc xoắn mạc nối: Trong ngoại khoa tổng quát, dải dịch khu trú vùng hố chậu có thể xuất hiện do phản ứng viêm của ruột thừa hoặc mạc nối bị xoắn [2]. Tuy nhiên, các tình trạng này thường không liên quan đến cấu trúc phần phụ [2].

• Xoắn phần phụ: Mặc dù dấu hiệu “xoáy nước” là tiêu chuẩn vàng, nhưng trong giai đoạn muộn có hoại tử, dịch tự do quanh buồng trứng có thể tạo hình ảnh dải dịch cong [3].

3. Ý nghĩa trong chiến lược quyết định can thiệp ngoại khoa:

Việc xác nhận dấu hiệu trăng khuyết kết hợp với sự hiện diện của dịch tự do trong ổ bụng là một bằng chứng quan trọng để bác sĩ thiết lập kế hoạch can thiệp [3]:

• Chỉ định mổ cấp cứu: Khi lâm sàng có tình trạng đau bụng dữ dội, trễ kinh và thấy dấu hiệu trăng khuyết trên siêu âm, chỉ định phẫu thuật cần được đưa ra ngay lập tức nhằm kiểm soát chảy ma:u' [3].

• Phân loại mức độ mất ma:u': Kích thước của dải dịch giúp phẫu thuật viên tiên lượng được lượng ma:u' đã thoát ra ngoài màng bụng, từ đó chuẩn bị các phương án hồi sức và truyền ma:u' phù hợp ngay trong mổ [1].

4. Nguyên tắc xử trí và bảo tồn chức năng sinh sản:

Mục tiêu cốt lõi của can thiệp ngoại sản khoa là loại bỏ khối th:ai vỡ đồng thời nỗ lực bảo tồn tối đa các cơ quan lân cận [4]:

• Phẫu thuật nội soi: Đây là tiêu chuẩn vàng nhờ ưu điểm ít xâm lấn, giúp hút sạch ma:u' cục và đánh giá tình trạng vòi trứng [4]. Nếu vòi trứng chưa tổn thương quá nặng, phẫu thuật viên có thể cân nhắc thủ thuật bảo tồn thay vì cắt bỏ [4].

• Quản lý hậu phẫu: Sau khi can thiệp, việc theo dõi nồng độ beta-hCG là bắt buộc để đảm bảo không còn tế bào nuôi tồn dư [1].

5. Kết luận:

Dấu hiệu “trăng khuyết” là một mảnh ghép chuyên sâu nhưng vô cùng giá trị trong chẩn đoán cấp cứu ngoại sản. Việc tập trung làm rõ chỉ dấu này giúp bác sĩ lâm sàng quyết đoán hơn trong việc đưa ra chỉ định mổ, từ đó tối ưu hóa cơ hội cứu sống và giữ gìn khả năng sinh sản cho bệnh nhân [4].

-------------------
Tài liệu tham khảo:
[1] Cunningham, F. G., Leveno, K. J., Bloom, S. L., Dashe, J. S., Hoffman, B. L., Casey, B. M., & Spong, C. Y. (2022). Williams Obstetrics (26th ed.). McGraw Hill Professional.
[2] Di Saverio, S., Podda, M., De Simone, B., Ielpo, B., Atanasov, G., Birindelli, A., … & Catena, F. (2020). Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World Journal of Emergency Surgery, 15(1), 1-42.
[3] Huchon, C., & Fauconnier, A. (2010). Adnexal torsion: a predictive score for pre-operative diagnosis. Human Reproduction, 25(9), 2276-2280.
[4] Pearl, J. P., Price, R. R., Richardson, W. S., & Fanelli, R. D. (2017). SAGES guideline for laparoscopy in pregnancy. Surgical Endoscopy, 31(10), 3767-3782.

Lưu ý: Thông tin mang tính chất chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Tác giả: Trần An
Hiệu đính: BS. Lê Thị Thảo Hiền, BS. Nguyễn Hữu Tài...
Kính mời quý đồng nghiệp tham khảo bài gốc tại group Diễn đàn Y khoa

12/05/2026

🔥 BỘ Y TẾ HƯỚNG DẪN CHI TIẾT DANH MỤC KHÁM SỨC KHỎE MIỄN PHÍ CHO TOÀN DÂN
Từ năm 2026, người dân cả nước sẽ được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất 1 lần/năm và được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Ngày 12.5, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chuyên môn triển khai khám sức khỏe định kỳ trên toàn quốc, quy định cụ thể nội dung khám đối với từng nhóm đối tượng.
📌 Trẻ em dưới 6 tuổi được khám theo hướng dẫn chuyên môn riêng của Bộ Y tế.
📌 Người từ 6 đến dưới 18 tuổi thực hiện khám sức khỏe theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh; các xét nghiệm cận lâm sàng được chỉ định khi cần thiết.
📌 Người từ 18 tuổi trở lên được khám lâm sàng kết hợp các xét nghiệm cơ bản như:
✔️ Công thức máu
✔️ Đường máu
✔️ Chức năng gan, thận
✔️ Xét nghiệm nước tiểu
✔️ Chụp X-quang tim phổi
Ngoài danh mục cơ bản, các xét nghiệm chuyên sâu khác sẽ được thực hiện tùy theo tình trạng sức khỏe, chỉ định chuyên môn hoặc nhu cầu của người dân.
📌 Các nhóm đặc thù như cán bộ, học sinh, lái xe, nhân viên hàng không, thuyền viên, người điều khiển phương tiện đường sắt... tiếp tục thực hiện theo quy định chuyên ngành riêng.
Bộ Y tế yêu cầu các địa phương và cơ sở y tế bố trí lịch khám phù hợp, tránh quá tải; đồng thời tăng cường phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm để điều trị kịp thời, giảm gánh nặng chi phí cho người dân.
.
Nguồn tin: Bộ Y tế

12/05/2026

Giá trị dấu hiệu "xoáy nước" trên siêu âm trong chiến lược phẫu thuật bảo tồn
𝐱𝐨𝐚̆́𝐧 𝐩𝐡𝐚̂̀𝐧 𝐩𝐡𝐮̣

Xoắn phần phụ là một tình trạng cấp cứu đòi hỏi sự quyết đoán để ngăn chặn diễn tiến hoại tử nhu mô. Trong bối cảnh lâm sàng thường mơ hồ, dấu hiệu “xoáy nước” (Whirlpool sign) xuất hiện trên siêu âm Doppler không chỉ là “chìa khóa” chẩn đoán mà còn là căn cứ quan trọng để thiết lập chiến lược phẫu thuật bảo tồn thay vì cắt bỏ tạng. Việc nhận diện chính xác dấu hiệu này giúp tối ưu hóa thời gian can thiệp và giữ gìn chức năng nội tiết, sinh sản cho người bệnh.

1. Cơ chế hình thái học của vòng xoắn cuống mạch:

Dấu hiệu xoáy nước phản ánh trực tiếp tình trạng xoắn vặn của cuống mạch nuôi dưỡng (bao gồm động mạch, tĩnh mạch buồng trứng và vòi trứng) quanh một trục cố định. Khi quan sát trên mặt cắt ngang qua trục xoắn, các cấu trúc mạch ma:u' cuộn lại thành các vòng đồng tâm, tạo nên hình ảnh tương tự như một cơn bão hoặc vòng xoáy trên siêu âm [1].

Dưới góc nhìn sinh lý bệnh, sự xuất hiện của dấu hiệu này minh chứng cho quá trình tắc nghẽn mạch ma:u' đang diễn tiến: bắt đầu từ sự đình trệ tĩnh mạch dẫn đến sưng nề nhu mô, và cuối cùng là tắc nghẽn động mạch gây hoại tử. Việc nhận diện sớm vòng xoắn này giúp tiên lượng được mức độ tổn thương và xác định hướng tháo xoắn phù hợp ngay khi tiếp cận [3].

2. Cận lâm sàng và chiến lược chẩn đoán hiện đại:

Chiến lược chẩn đoán hiện đại tập trung vào việc phân tầng nguy cơ để quyết định can thiệp:

• Siêu âm Doppler ma:u' tại giường: Đây là công cụ sàng lọc ưu tiên hàng đầu. Một lưu ý thực hành quan trọng là sự hiện diện của tín hiệu mạch ma:u' bên trong “xoáy nước” không loại trừ được tình trạng xoắn. Thực tế, sự tồn tại của dòng chảy Doppler cho thấy nhu mô buồng trứng vẫn đang được tưới ma:u' một phần, đây là dấu hiệu tích cực ủng hộ khả năng hồi phục cao nếu được giải phóng áp lực xoắn sớm [2].

• Phối hợp chẩn đoán phân biệt:

Trên thực hành lâm sàng, dấu hiệu “xoáy nước” có thể xuất hiện trong nhiều bệnh cảnh cấp cứu khác nhau. Việc chẩn đoán phân biệt chặt chẽ là bắt buộc để có hướng xử trí phù hợp:

- Xoắn tinh hoàn (Testicular torsion): Đây là cấp cứu ngoại khoa tương đương ở nam giới. Dấu hiệu xoáy nước xuất hiện tại thừng tinh (phía trên tinh hoàn). Việc nhận diện dấu hiệu này cùng với sự mất tín hiệu Doppler tại nhu mô tinh hoàn là chỉ định mổ khẩn cấp để bảo tồn tạng.

- Xoắn ruột (Midgut volvulus): Dấu hiệu xoáy nước thường nằm ở vùng giữa bụng, liên quan đến các mạch ma:u' mạc treo tràng trên. Bệnh nhân thường kèm theo triệu chứng tắc ruột rõ rệt như nôn vọt, bụng chướng và bí trung đại tiện [3].

- Xoắn mạc nối (Omental torsion): “Vòng xoáy” thường nằm nông, ngay dưới thành bụng, thường gây đau bụng cấp khu trú nhưng không liên quan trực tiếp đến phần phụ hay các tạng đặc vùng chậu.

- Các cấp cứu bụng khác: Cần phân biệt với viêm ruột thừa cấp hoặc cơn đau quặn thận dựa trên vị trí đau và các dấu hiệu thâm nhiễm xung quanh trên hình ảnh học [1].

3. Ý nghĩa của dấu hiệu xoáy nước trong quyết định can thiệp:

Sự xác nhận dấu hiệu xoáy nước trên siêu âm là bằng chứng then chốt để thiết lập kế hoạch xử trí:

• Chỉ định can thiệp cấp cứu: Khi lâm sàng có đau bụng dưới đột ngột kèm dấu hiệu xoáy nước, chỉ định phẫu thuật nội soi cấp cứu cần được đặt ra ngay lập tức nhằm tận dụng “giờ vàng” bảo tồn chức năng cơ quan [3].
• Định hướng kỹ thuật bảo tồn: Vị trí và cấu trúc của vòng xoắn mạch ma:u' giúp phẫu thuật viên tiên lượng độ khó, chuẩn bị phương án tháo xoắn và đánh giá khả năng bảo tồn nhu mô ngay trong mổ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những bệnh nhân trong độ tuổi sinh sản hoặc đang trong th:ai kỳ [4].

4. Chiến lược xử trí bảo tồn và hồi phục nhu mô:

Quan điểm xử trí hiện nay ưu tiên tối đa việc tháo xoắn bảo tồn, thay đổi hoàn toàn so với quan niệm cắt bỏ tạng khi thấy hình ảnh buồng trứng tím tái trước đây.

• Kỹ thuật tháo xoắn bảo tồn: Sau khi tháo xoắn, việc đánh giá sự tái lập dòng ma:u' qua màu sắc nhu mô là bước bắt buộc. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn nhu mô dù có dấu hiệu thiếu ma:u' tím vẫn có khả năng hồi phục chức năng bền vững sau khi được giải phóng áp lực xoắn [4].
• Xử lý bệnh lý nền: Nếu nguyên nhân xoắn do các khối u lành tính như u nang bì, việc bóc u (cystectomy) nên được thực hiện sau khi nhu mô đã ổn định tưới ma:u' để ngăn ngừa tái phát, đảm bảo an toàn lâu dài cho người bệnh [2].

5. Kết luận:

Dấu hiệu xoáy nước là một mảnh ghép chuyên sâu trong chẩn đoán hình ảnh, mang lại giá trị trực tiếp cho công tác xử trí lâm sàng. Việc thấu hiểu bản chất của dấu hiệu này giúp các bác sĩ có cái nhìn trực quan và quyết đoán, từ đó đưa ra quyết định can thiệp kịp thời, chính xác, nhằm thực hiện mục tiêu cao nhất là bảo tồn tạng và duy trì chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

----------------
Tài liệu tham khảo:
[1] Cunningham, F. G., et al. (2022). Williams Obstetrics (26th ed.). McGraw Hill Professional.
[2] Huchon, C., & Fauconnier, A. (2010). Adnexal torsion: a predictive score for pre-operative diagnosis. Human Reproduction, 25(9), 2276-2280.
[3] Moy, M. L., & Harrington, K. F. (2021). Acute gynecologic emergencies. American Family Physician, 103(10), 596-604.
[4] Pearl, J. P., et al. (2017). SAGES guideline for laparoscopy in pregnancy. Surgical Endoscopy, 31(10), 3767-3782.

Lưu ý: Thông tin mang tính chất chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Tác giả: Trần An
Hiệu đính: BS Nguyễn Hữu Tài, BS Lê Thị Thảo Hiền...
Kính mời quý đồng nghiệp tham khảo bài gốc tại group Diễn đàn Y khoa

Y Khoa Tây Nguyên

19/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

17/05/2026

12/05/2026

12/05/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category