12/05/2024
GIẢI PHẪU ĐƯỜNG ĐI BÓ THÁP – BÓ GỐI
Dẫn truyền vận động của hệ thần kinh trung ương gồm có 2 bó: bó tháp và bó gối.
Bó tháp dẫn truyền vận động từ vỏ não (phần cao hồi trán lên) xuống tủy sống, tiếp khớp synap với neuron 2 ở sừng trước tủy sống, từ đó cho ra các rễ, dây thần kinh chi phối hoạt động của cơ thể từ cổ trở xuống.
Bó gối dẫn truyền vận động từ vùng vỏ não (vùng thấp hồi trán lên) xuống nhân dây TK sọ, chi phối hoạt động của 12 đôi dây TK sọ não.
I. BÓ THÁP (Bó vỏ-tủy: Corticospinal track)
Ở 1 mỗi bán cầu đại não, bó tháp xuất phát từ thân tế bào thần kinh nằm ở cùng cao ở hồi trán lên. Từ đây, các sợi trục tỏa tròn được tụm lại (giống hình tháp) đi xuống dưới, qua bao trong (phần cánh tay trước và cánh tay sau), đi xuống qua cuống não (mecencephalon), cầu não (pons), hành não (medulla oblongata). Tại 1/3 dưới hành não, 9/10 sợi bó tháp bắt chéo sang bên đối diện tạo thành bó tháp chéo đi xuống tủy sống , 1/10 bó tháp còn lại tạo thành bó tháp thẳng đi thẳng xuống tủy sống. Tại tủy sống, bó tháp chéo nằm trong cột trắng bên, bó tháp thẳng nằm trong cột trắng trước.
Ở mỗi khoanh tủy, bó tháp tách ra các sợi thần kinh, chúng tiếp khớp synap với thân neuron vận động thứ 2 tại sừng trước tủy sống, tạo thành nhân vận động sừng trước tủy sống. Như vậy, điểm tận hết của bó tháp là ngay trước nhân vận động ở sừng trước tủy sống. Vị trí này là chỗ tiếp nối của bó tháp hay bó vận động trung ương với cấu trúc thần kinh vận động ngoại biên gồm nhận vận động sừng trước tủy, rễ TK và các dây TK.
Như vậy, bó gối xuất phát từ mỗi bán cầu đại não sẽ chi phối hoạt động của nửa người đối bên.
2. BÓ GỐI (bó vỏ – nhân: Corticonucleus track)
Xuất phát của bó gối là các thân tế bào nằm ở phần thấp của hồi trán lên, tập hợp lại thành 1 bó đi xuống qua phần gối bao trong (nên có tên “bó gối’), đi xuống dưới thân não, lần lượt cho ra từng sợi thần kinh bắt chéo sang bên thân não đối bên, tận hết tại nhân vận động của dây TK sọ ở thân não:
Ở cuống não (mesencephalon): nhân dây III, IV
Ở cầu não (pons): nhân dây V, VI, VII, VIII
Ở hành não (Medulla oblongata) : Nhân dây IX, X, XI, XII
Từ các nhân này, tế bào TK ngoại biên đi ra tạ thành dây TK sọ ngoại biên, chi phối vận động cho vùng mặt cổ.
Như vậy, ở mỗi bán cầu đại não, bó gối sẽ chi phối vận động cho vùng mặt cổ đối bên. Còn cấu trúc vận động ngoại biên là các dây TK sọ sẽ chi phối hoạt động cùng bên.
VD: Liệt VII trung ương sẽ có biểu hiện liệt 1/4 dưới mặt đối bên
Liệt VII ngoại biên sẽ có biểu hiện liệt 1/2 mặt cùng bên.
Bao trong (Internal capsule)
Bao trong là vùng chất trắng, nằm giữa đồi thì (ở bên trong) và nhân bèo (ở bên ngoài), là nơi có các sợi trục của bó tháp và bó gối đi qua.
Bao trong gồm 3 phần:
Cánh tay trước
Gối
Cánh tay sau
Bó tháp đi qua phần cánh tay trước và cánh tay sau bao trong.
Bó gối đi qua phần gối bao trong.
# CTH
