28/11/2025
Khoa học và triết lý nhân sinh
✍️Khi nỗi sợ biến thành nguy cơ: Phân tích lý trí về niềm tin và y học
Là người đồng hành cùng bệnh nhân ung thư, tôi hiểu rõ nỗi sợ bị “thí nghiệm”, bị lợi dụng khi yếu đuối. Nhưng khi thông tin như “y học hiện đại là âm mưu Big Pharma, đừng tin bác sĩ” lan truyền, tôi thấy buồn hơn là giận, vì nó biến nỗi sợ chính đáng thành nguy cơ thực sự.
👉Bằng chứng không nói dối
Đầu thế kỷ 20, trước khi y học hiện đại được chuẩn hóa – tuổi thọ toàn cầu chỉ 30-50 tuổi, 10% trẻ sơ sinh không qua khỏi năm đầu đời, hàng triệu người chết vì nhiễm trùng, lao, bại liệt. Ngày nay, tuổi thọ tăng gấp đôi lên 70-80 tuổi, tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh giảm hơn 90%, bại liệt gần như bị xóa sổ, tỷ lệ sống sót ung thư 5 năm tăng từ 49% (thập niên 1970s) lên 68% (2012-2018).
Nếu y học hiện đại là “âm mưu kiếm tiền”, đó là âm mưu kỳ lạ nhất, một âm mưu khiến con người sống lâu hơn gấp đôi và tỷ lệ chết giảm một nửa. Logic đơn giản: để bệnh nhân chết sớm hoặc bỏ mặc họ sẽ sinh lời hơn nhiều so với đầu tư hàng tỷ đô nghiên cứu để kéo dài sự sống.
👉 Ba sai lầm logic chết người
Sai lầm thứ nhất: Đánh đồng bộ phận với toàn bộ. “Có công ty dược gian lận nghĩ toàn bộ y học là lừa đảo.” Đây là lỗi suy luận cơ bản. Một số giáo viên tồi không chứng minh giáo dục vô dụng; một số cảnh sát tham nhũng không chứng minh luật pháp là âm mưu. Thực tế, chính cộng đồng y khoa đã phát hiện và phanh phui Vioxx, OxyContin dẫn đến luật kiểm soát chặt chẽ hơn.
Sai lầm thứ hai: Phủ nhận bằng chứng bằng động cơ.“Nghiên cứu do dược phẩm tài trợ sẽ không đáng tin.” Nhưng nguồn gốc không tự động xóa giá trị của dữ liệu. Nghiên cứu phải đăng ký công khai, dữ liệu thô được kiểm tra độc lập, phản biện bởi các chuyên gia không liên quan, và lặp lại bởi hàng trăm nhóm trên toàn cầu. Vắc-xin COVID-19 được nghiên cứu độc lập ở Mỹ, EU, Trung Quốc, Nga, Cuba, Israel – các quốc gia không có lý do gì bảo vệ “Big Pharma” của nhau.
Sai lầm thứ ba: Đơn giản hóa hệ thống phức tạp. “Một nhóm người kiểm soát toàn bộ.” Y học hiện đại là sản phẩm của hàng triệu người từ 190+ quốc gia với hệ thống chính trị đối lập nhau.
Câu hỏi đơn giản: Nếu là âm mưu, tại sao Mỹ-Trung-Nga-Iran – các nước đối đầu về mọi thứ – lại đồng thuận về kháng sinh, vắc-xin, phẫu thuật, và hóa trị?
👉 Chi phí bằng mạng người
Tôi đã chứng kiến bệnh nhân ung thư vú giai đoạn 2A – tỷ lệ chữa khỏi trên 90% – bỏ điều trị để uống nước ép cần tây. 18 tháng sau: di căn gan-phổi-xương, không còn cứu được, để lại con 8 tuổi mồ côi. Trẻ 3 tuổi viêm phổi nặng cần kháng sinh trong 48 giờ, nhưng gia đình tin “kháng sinh phá hủy miễn dịch” – kết quả là thở máy 2 tuần, suýt chết, tổn thương phổi vĩnh viễn.
Ngay cả khi nghi ngờ hệ thống, việc từ chối điều trị chứng minh vẫn nguy hiểm hơn, trừ khi bạn có bằng chứng y học hoàn toàn vô dụng. Nhưng số liệu đã bác bỏ điều đó.
👉Hoài nghi đúng nghĩa
Hoài nghi lành mạnh là hỏi: “Tỷ lệ thành công bao nhiêu? Tác dụng phụ ra sao? Có phương án khác không?” Rồi tìm ý kiến từ 2-3 bác sĩ khác nhau, tra cứu nguồn uy tín (Bộ Y tế, WHO, các hội chuyên khoa), và quyết định dựa trên đồng thuận của chuyên gia.
Hoài nghi phá hoại là tin “tất cả bác sĩ đều làm cho Big Pharma” dựa trên video TikTok, hội nhóm kín, và những bức ảnh không nguồn gốc.
👉Những câu hỏi đơn giản phơi bày mọi thứ
Khi bị tai nạn giao thông nghiêm trọng, bạn sẽ gọi xe cấp cứu hay người bán thảo dược?
Khi con bạn sốt co giật, bạn đưa đến bệnh viện hay hội nhóm Facebook?
Khi cần phẫu thuật tim cấp cứu, bạn tin bác sĩ phẫu thuật hay video tiktok?
Câu trả lời cho thấy: ngay cả người hoài nghi nhất vẫn tin y học khi tính mạng bị đe dọa trực tiếp. Vậy tại sao lại không tin khi đối mặt ung thư, tiểu đường, hay bệnh tim, những thứ cũng đe dọa tính mạng, chỉ là chậm hơn?
👍 Y học cần cải thiện về minh bạch, nhân văn, khả năng tiếp cận. Nhưng cải thiện không có nghĩa là đạp đổ. Hãy đặt câu hỏi, yêu cầu giải thích, tìm ý kiến thứ hai. Nhưng đừng thay niềm tin dựa trên bằng chứng bằng niềm tin vào thuyết âm mưu.
Bởi khi bạn hoặc người thân ốm nặng, điều cần không phải là một lý thuyết âm mưu hợp lý, mà là một phương pháp điều trị đã cứu sống hàng triệu người khác giống bạn.
Y học hiện đại, với tất cả khiếm khuyết, vẫn là lựa chọn tốt nhất dựa trên bằng chứng mà nhân loại có được.