28/04/2026
Ứng dụng AI trong tầm soát bệnh lý võng mạc
-------------------
Trước xu hướng gia tăng các bệnh lý về mắt, nhất là ở người cao tuổi và bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, Bệnh viện Lão khoa - Phục hồi chức năng (PHCN) tỉnh đã chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong chẩn đoán, điều trị. Qua đó, góp phần phát hiện sớm tổn thương, can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ suy giảm thị lực và mù lòa.
Những năm gần đây, bệnh viện đã đầu tư hệ thống trang thiết bị chẩn đoán chuyên sâu, trong đó nổi bật là máy chụp cắt lớp võng mạc mắt (OCT) tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này cho phép tái tạo hình ảnh võng mạc với độ phân giải cao, giúp bác sĩ đánh giá chính xác cấu trúc và vi mạch, đặc biệt là tình trạng lưu thông máu ở võng mạc và hắc mạc. Nhờ khả năng dựng bản đồ vi mạch và so sánh qua từng lần khám, bác sĩ có thể xác định mức độ tổn thương, theo dõi tiến triển bệnh, từ đó điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời, hiệu quả.
Các bệnh lý võng mạc như võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm tuổi già, tổn thương do tăng huyết áp… là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực. Tuy nhiên, phần lớn diễn tiến âm thầm, khó nhận biết ở giai đoạn sớm. Trong khi đó, đặc thù địa bàn Quảng Ninh rộng, dân cư phân tán, điều kiện tiếp cận dịch vụ chuyên khoa mắt giữa các khu vực còn chênh lệch; tuyến y tế cơ sở thiếu nhân lực và thiết bị, khiến công tác tầm soát sớm gặp nhiều khó khăn.
Theo bác sĩ CKII Trình Thị Vân Anh, Phó Giám đốc Bệnh viện Lão khoa - PHCN tỉnh, cho biết: Tầm soát sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các bệnh lý võng mạc, bởi nếu phát hiện muộn, hiệu quả điều trị sẽ giảm, chi phí điều trị tăng và nguy cơ mất thị lực cũng lớn hơn. Với người cao tuổi và những bệnh nhân mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, việc kiểm tra mắt định kỳ không chỉ giúp phát hiện bệnh sớm mà còn tạo cơ hội can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng nặng. Đặc biệt nhằm khai thác hiệu quả hệ thống máy OCT tích hợp AI đã được đầu tư, chúng tôi đã triển khai sáng kiến khoa học “Ứng dụng AI hỗ trợ phân tích ảnh học trong tầm soát các bệnh lý võng mạc tại tỉnh Quảng Ninh".
Giải pháp được xây dựng theo mô hình “Trung tâm - Vệ tinh”, kết nối giữa tuyến cơ sở và trung tâm chuyên sâu là Bệnh viện Lão khoa - PHCN tỉnh. Theo đó, hình ảnh đáy mắt được chụp tại trạm y tế, bệnh viện tuyến dưới, sau đó truyền về Bệnh viện Lão khoa - PHCN tỉnh để hệ thống AI phân tích, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như vi phình mạch, xuất huyết, phù hoàng điểm, tân mạch… Đồng thời, hệ thống đưa ra gợi ý xử trí, hỗ trợ bác sĩ trong quyết định theo dõi hoặc chuyển tuyến.
Kết quả triển khai bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Trên 830 bệnh nhân được sàng lọc, hệ thống AI đạt độ nhạy 91,2%, độ đặc hiệu 88,5%, thời gian phân tích dưới 10 giây mỗi ảnh, giúp tăng tỷ lệ phát hiện bệnh từ 14-18% so với phương pháp truyền thống. Gần 40% số mắt được phát hiện có tổn thương võng mạc, trong đó nhiều trường hợp nguy cơ cao đã được chuyển tuyến và can thiệp kịp thời, hạn chế tiến triển nặng.
Không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, hệ thống còn được tích hợp với hồ sơ sức khỏe điện tử, cho phép theo dõi lâu dài, quản lý hiệu quả các bệnh mạn tính. AI cũng có khả năng hoạt động ngoại tuyến, phù hợp với điều kiện tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa; đồng thời góp phần hình thành cơ sở dữ liệu ảnh học phục vụ nghiên cứu, đào tạo và phát triển y học số.
Không chỉ nâng cao chất lượng tầm soát, bệnh viện còn triển khai hiệu quả nhiều phương pháp điều trị chuyên sâu đối với các bệnh lý võng mạc đã được phát hiện. Tiêu biểu là kỹ thuật tiêm nội nhãn thuốc Ranibizumab trong điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường - một biến chứng võng mạc nguy hiểm, dễ gây suy giảm thị lực nếu không được can thiệp kịp thời. Kết quả điều trị cho thấy độ dày võng mạc trung tâm giảm rõ rệt, thị lực người bệnh được cải thiện, với trên 90% trường hợp đáp ứng tốt sau điều trị. Việc làm chủ kỹ thuật này giúp người bệnh được tiếp cận phương pháp điều trị tiên tiến ngay tại địa phương, giảm chi phí và hạn chế phải chuyển tuyến.
Cùng với việc nâng cao chất lượng chuyên môn, bệnh viện đặc biệt chú trọng công tác tư vấn, hướng dẫn người bệnh kiểm soát các yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa. Việc kết hợp giữa điều trị và dự phòng giúp người bệnh chủ động hơn trong bảo vệ thị lực, hạn chế biến chứng lâu dài.
Nguồn: Nguyễn Hoa - Báo Quảng Ninh
