21/02/2026
Khám sức khỏe tổng quát:
Theo PGS - TS Nguyễn Lân Liếu.
Theo luật, người lao động thông thường phải khám sức khỏe ít nhất 1 lần/năm. Lao động làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm ... ít nhất 6 tháng/lần.
Hầu hết các công ty, nhà máy… đều giao cho công đoàn tổ chức khám. Điều đáng tiếc là do không có chuyên môn và vì tiết kiệm chi phí khiến khám sức khỏe cơ quan trở nên hình thức. Các đơn vị y tế lại cạnh tranh quyết liệt, giảm giá tối đa, có khi chỉ vài trăm nghìn/một người, nên hiệu quả thế nào chắc không cần phải phân tích.
Chính vì vậy tôi xin chia sẻ những điều cơ bản khi tổ chức và thực hiện khám sức khỏe tổng quát định kỳ cho người khỏe mạnh trong độ tuổi lao động (xin nhấn mạnh không phải khám cho người bị bệnh, trẻ em và người cao tuổi).
Thứ nhất, cần làm gì trước khi đi khám sức khỏe.
Nhịn ăn 8–12 giờ để làm xét nghiệm máu – chính vì vậy thường khám buổi sáng để ngủ dậy đến khám luôn. Cần tránh rượu, cà phê… ngày hôm trước và mang theo hồ sơ bệnh án cũ của mình. Điều này cực kỳ quan trọng để các bác sĩ và bản thân mình so sánh kết quả. Với hệ thống lưu trữ điện tử, nếu khám ở một cơ sở sẽ rất thuận lợi. Thậm chí chúng ta có thể có các cảnh báo sớm khi có biến đổi dù là nhỏ nhất giữa 2 lần khám gần nhau. Ngoài ra nên lưu ý mặc quần áo thoải mái để dễ dàng lấy máu và đo huyết áp. Uống đủ nước để đảm bảo kết quả đo huyết áp/mạch chính xác.
Thứ hai, các "mục" chính của khám sức khỏe tổng quát bao gồm:
1. Khám lâm sàng: Đo huyết áp, chỉ số chiều cao, cân nặng. Hỏi bệnh, nghe tim phổi, khám bụng, hạch… là những việc bắt buộc phải thực hiện bởi bác sĩ. Rất nhiều gói tổng quát bỏ qua khâu này.
2. Các xét nghiệm máu (công thức máu toàn phần, chức năng gan, thận, glucose, cholesterol…), phân tích nước tiểu… thường luôn có nhưng cần lưu ý các thành phần phải đầy đủ. Nhiều khi “bộ” mỡ máu để tiết kiệm đã bị cắt từ 4 xuống còn 1–2 chỉ số.
3. Các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh rất quan trọng: điện tâm đồ, X-quang tim phổi, siêu âm ổ bụng… để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên đây là các xét nghiệm khá mang tính chủ quan của người đọc nên dễ bị bỏ sót chẩn đoán. Cần lưu hình ảnh trên hệ thống PACS hoặc tốt nhất là có QR code để nếu cần kiểm tra lại và so sánh với kết quả những lần khác.
Thứ ba, khám các chuyên khoa “lẻ” như tai mũi họng, răng hàm mặt, da liễu, phụ khoa, nam học… thường rất “qua loa”, có khi vừa há miệng ra đã kết luận bình thường. Đừng ngần ngại hỏi và chất vấn các bác sĩ về những vấn đề mình mắc phải hay thắc mắc “thầm kín” chưa biết chia sẻ cùng ai. Đây mới là hiệu quả của khám sức khỏe tổng quát, còn nếu không bạn chỉ cần gọi về nhà tự yêu cầu lấy máu xét nghiệm!
Thứ tư, sàng lọc theo độ tuổi/giới tính rất quan trọng nhưng đa phần để tiết kiệm nên các chủ doanh nghiệp đều cắt bớt trong gói khám sức khỏe.
Xét nghiệm soi phết tế bào âm đạo (PAP) hoặc chụp nhũ ảnh ở nữ giới. Kiểm tra tuyến tiền liệt (siêu âm và xét nghiệm PSA) ở nam giới được khuyến cáo định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, dù kết quả trước đó là bình thường.
Ngoài ra, nếu trong điều kiện kinh tế cho phép, nên bổ sung vào gói tầm soát ung thư phổi bằng CT scanner liều thấp ở những người có yếu tố nguy cơ (nam giới hút thuốc lá, tiền sử gia đình mắc ung thư phổi…). Xét nghiệm này đã được nhiều hiệp hội y khoa khuyến cáo sử dụng. Ngược lại, các marker ung thư hay CT scanner, MRI toàn thân không được khuyến cáo; do đó bản thân tôi cũng không đề nghị làm cho mình mỗi khi khám sức khỏe tổng quát.
Cuối cùng, sau khi khám tổng quát đừng quên gặp lại bác sĩ để nghe kết luận, hiểu rõ “điều gì là bình thường, điều gì cần theo dõi và các bước tiếp theo cụ thể sẽ thế nào”. Đây là việc hết sức quan trọng vì từ những bất thường rất nhỏ hoặc một thay đổi giữa 2 lần khám, có thể chúng ta đã bắt đầu bước vào giai đoạn một của bệnh lý nguy hiểm. Đây chính là giá trị của khám sức khỏe tổng quát.
Ở chiều ngược lại, những chỗ “in đậm” trong kết quả xét nghiệm không có nghĩa là bạn đã mắc bệnh mà là cần tìm cách để năm sau không tiến triển hơn. Đại đa phần các rối loạn chuyển hóa đều sẽ xuất hiện theo độ tuổi và cường độ hoạt động. Hãy lấy đó làm mốc để phấn đấu cho lần khám tổng quát tiếp theo.
Kết thúc bài viết, tôi xin đưa ra một khuyến nghị về thời gian khám tổng quát mà bệnh viện chúng tôi đang thực hiện cho nhân viên của chính mình. Đó là khám sức khỏe hàng năm cho người lớn từ 18–50 tuổi và sáu tháng một lần cho người trên 50 tuổi hoặc làm nghề nặng nhọc trong môi trường độc hại.
