01/05/2026
👨⚕️Đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐫𝐢̣ 𝐭𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐮̛̀𝐧𝐠 𝐭𝐢𝐦 𝐝𝐨 𝐭𝐡𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐭𝐚̆́𝐜 𝐩𝐡𝐨̂̉𝐢 𝐛𝐚̆̀𝐧𝐠 𝐭𝐢𝐞̂𝐮 𝐬𝐨̛̣𝐢 𝐡𝐮𝐲𝐞̂́𝐭 𝐯𝐚̀ 𝐤𝐢𝐞̂̉𝐦 𝐬𝐨𝐚́𝐭 𝐭𝐡𝐚̂𝐧 𝐧𝐡𝐢𝐞̣̂𝐭 𝐦𝐮̣𝐜 𝐭𝐢𝐞̂𝐮 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐚𝐢 𝐤𝐲̀🤰👇
𝐁𝐨̂́𝐢 𝐜𝐚̉𝐧𝐡: Liệu pháp tiêu sợi huyết trong điều trị thuyên tắc phổi và kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (targeted temperature management – TTM) trong ngừng tim là những phương pháp điều trị còn gây tranh cãi ở phụ nữ mang thai.
𝐂𝐚 𝐥𝐚̂𝐦 𝐬𝐚̀𝐧𝐠
◾Một phụ nữ 37 tuổi, thai 23 tuần, nhập viện vì khó thở kéo dài. Bệnh nhân xuất hiện ngừng tim ngay sau khi đến khoa cấp cứu. Siêu âm tim trong giai đoạn hồi phục tuần hoàn tự phát thoáng qua (ROSC) ghi nhận giãn thất phải mức độ nặng, gợi ý thuyên tắc phổi.
◾Chúng tôi đã sử dụng recombinant tissue plasminogen activator (rt-PA) do nghi ngờ thuyên tắc phổi, giúp hồi sức thành công trong bối cảnh ngừng tim kháng trị dù đã truyền heparin. Sau đó, bệnh nhân được dùng thêm một liều monteplase do tình trạng sốc kéo dài kèm giãn thất phải tồn tại trên siêu âm tim. Huyết động của mẹ cải thiện rõ rệt, tuy nhiên nhịp tim thai giảm thoáng qua.
◾Kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (targeted temperature management – TTM) được khởi động do chậm hồi phục ý thức. Bệnh nhân hồi phục hoàn toàn ý thức mà không có di chứng thần kinh. Tuy nhiên, thai nhi bị sẩy do tình trạng phù thai (fetal hydrops).
𝐊𝐞̂́𝐭 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐧
Liệu pháp và kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (targeted temperature management – ) nên được cân nhắc như các lựa chọn điều trị trong ngừng tim do thuyên tắc phổi xảy ra trong kỳ.
📕𝐌𝐨̛̉ đ𝐚̂̀𝐮
◾Thai kỳ là một yếu tố nguy cơ đã được biết đến của thuyên tắc phổi (pulmonary embolism – PE), phản ánh tình trạng tăng đông (hypercoagulable). Mặc dù liệu pháp tiêu sợi huyết được khuyến cáo trong thuyên tắc phổi mức độ nặng kèm sốc hoặc tụt huyết áp, các bằng chứng hiện có vẫn cho thấy đây là một phương pháp điều trị còn gây tranh cãi ở bệnh nhân mang thai.
◾Bên cạnh đó, tính an toàn và hiệu quả của kiểm soát thân nhiệt mục tiêu sau hồi sinh tim phổi (targeted temperature management – TTM) trong thai kỳ vẫn chưa được mô tả đầy đủ. Chúng tôi ghi nhận một trường hợp ngừng tim do thuyên tắc phổi trong thai kỳ được điều trị thành công bằng tiêu sợi huyết và TTM.
📕𝐂𝐚 𝐥𝐚̂𝐦 𝐬𝐚̀𝐧𝐠
🔹Một phụ nữ 37 tuổi, mang thai 23 tuần trong lần mang thai đầu tiên, có triệu chứng khó thở kéo dài 3 ngày trước khi nhập viện. Bệnh nhân không có tiền sử bệnh lý và không sử dụng thuốc.
🔹Tình trạng tăng thông khí (hyperventilation) và ngất (syncope) khiến bệnh nhân được đưa đến bệnh viện bằng xe cấp cứu. Khi nhập viện, bệnh nhân trong trạng thái kích thích (restlessness), huyết áp 142/97 mmHg, tần số thở 44 lần/phút; SpO₂ không đo được do tình trạng lạnh đầu chi.
🔹Ngay sau khi nhập khoa cấp cứu, bệnh nhân xuất hiện ngừng tim (nhịp điện tâm đồ ban đầu: hoạt động điện vô mạch – pulseless electrical activity, PEA). Các biện pháp hồi sinh tim phổi tiêu chuẩn, bao gồm ép tim ngoài lồng ngực, sử dụng adrenaline và đặt nội khí quản, được tiến hành ngay lập tức. Tuần hoàn tự phát (ROSC) đạt được sau 4 phút kể từ khi bắt đầu hồi sinh tim phổi.
🔹Heparin (5.000 đơn vị) được sử dụng dựa trên phát hiện giãn thất phải mức độ nặng, gợi ý thuyên tắc phổi (PE), trên siêu âm tim tại giường do bác sĩ cấp cứu thực hiện (Hình 1A). Tuy nhiên, bệnh nhân xuất hiện ngừng tim lần thứ hai sau 22 phút kể từ biến cố ban đầu. Sau khi đạt lại ROSC nhờ tiêm adrenaline (1 mg), chúng tôi sử dụng recombinant tissue plasminogen activator (rtPA; monteplase, 800.000 đơn vị) do nghi ngờ mạnh thuyên tắc phổi.
🔹Một liều monteplase thứ hai (800.000 đơn vị) được bổ sung sau 30 phút kể từ liều rtPA đầu tiên do tình trạng sốc kháng trị kèm giãn thất phải tồn tại trên siêu âm tim. Huyết động của mẹ cải thiện rõ rệt khoảng 12 phút sau liều rtPA thứ hai; tuy nhiên, nhịp tim thai giảm xuống còn 60 lần/phút trên siêu âm thai.
🔹Chụp cắt lớp vi tính có tiêm thuốc cản quang cho thấy vẫn còn huyết khối lớn sau tiêu sợi huyết ở cả hai động mạch phổi và tĩnh mạch khoeo trái (Hình 1B). Trong khi đó, bệnh nhân vẫn hôn mê, không đáp ứng với lời nói hoặc kích thích đau trong hơn 60 phút sau lần ROSC thứ hai.
🔹Sau khi giải thích kỹ cho gia đình về nguy cơ của truyền heparin trong điều trị PE và kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (TTM) đối với tổn thương não sau ngừng tim trong thai kỳ, chúng tôi đã nhận được sự đồng thuận để triển khai cả hai phương pháp điều trị. Bệnh nhân được điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) với theo dõi chặt chẽ nhịp tim thai bên cạnh các thông số sinh lý tiêu chuẩn.
🔹Nhiệt độ mục tiêu 34°C đạt được khoảng 5 giờ sau ngừng tim. Bệnh nhân được làm ấm trở lại sau khi duy trì ở mức 34°C trong 24 giờ. Trong quá trình kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (TTM), bệnh nhân cần truyền dopamine trong 48 giờ nhằm duy trì huyết áp tâm thu của mẹ trên 100 mmHg và nhịp tim thai trên 100 lần/phút (Hình 2).
🔹Bệnh nhân được rút nội khí quản sau khi hồi phục ý thức vào ngày thứ 3. Tình trạng giãn thất phải cũng cải thiện trên siêu âm tim. Tuy nhiên, tình trạng phù thai (fetal hydrops) xuất hiện và thai bị sẩy vào ngày thứ 10.
🔹Dựa trên các xét nghiệm cận lâm sàng, sau khi loại trừ các rối loạn đông máu khác như thiếu protein S, thiếu protein C, thiếu antithrombin và hội chứng kháng phospholipid, chúng tôi chẩn đoán bệnh nhân bị thuyên tắc phổi liên quan đến thai kỳ.
🔹Bệnh nhân được xuất viện vào ngày thứ 23 mà không có di chứng thần kinh.
📕𝐁𝐚̀𝐧 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐧
🔹Theo hiểu biết của chúng tôi, đây là ca đầu tiên được báo cáo về ngừng tim do thuyên tắc phổi (PE) trong thai kỳ được điều trị phối hợp cả tiêu sợi huyết và kiểm soát thân nhiệt mục tiêu (targeted temperature management – TTM). Trường hợp này cho thấy hiệu quả của recombinant tissue plasminogen activator (rtPA) trong PE nặng gây ngừng tim, cũng như tính khả thi của TTM trong xử trí tổn thương não sau ngừng tim ở bệnh nhân mang thai.
🔹Mặc dù heparin có thể sử dụng an toàn trong điều trị PE ở phụ nữ mang thai, việc dùng thuốc tiêu sợi huyết trong bối cảnh PE có sốc hoặc tụt huyết áp vẫn còn nhiều tranh cãi do nguy cơ chảy máu và sẩy thai. Các báo cáo gần đây ghi nhận 19 trường hợp điều trị thành công cho mẹ bằng rtPA, với một trường hợp tử vong thai và một trường hợp chảy máu nhẹ. Trong ca bệnh này, bệnh nhân cần thêm một liều monteplase do sốc kháng trị và giãn thất phải tồn tại sau 30 phút kể từ liều đầu. Mặc dù nguy cơ xuất huyết có thể tăng khi dùng thêm liều, chúng tôi không ghi nhận biến chứng chảy máu. Khoảng thời gian 30 phút cũng được xem là đủ để đánh giá đáp ứng điều trị nhằm quyết định có cần bổ sung liều hay không. Dù chẩn đoán dựa trên dữ liệu hạn chế, việc duy trì mạch sau liều rtPA đầu tiên gợi ý hiệu quả lâm sàng của liệu pháp này.
🔹Kiểm soát thân nhiệt mục tiêu hiện chưa được xem là điều trị chuẩn cho tổn thương não sau ngừng tim trong thai kỳ. Dù không bị chống chỉ định sau hồi sinh, phương pháp này hiếm khi được áp dụng, với chỉ một số ít ca được báo cáo. Trong các ca đó, TTM được thực hiện mà không có biến chứng ở mẹ, tuy nhiên có ghi nhận một trường hợp tử vong thai. Mối liên quan nhân quả giữa TTM và tử vong thai chưa được làm rõ; nhiều yếu tố khác như giảm tưới máu trong giai đoạn ngừng tim và rối loạn chức năng tim có thể đóng vai trò. Trong trường hợp của chúng tôi, nhiệt độ mục tiêu được đặt ở 34°C; tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đặt ra nghi vấn về lợi ích của hạ thân nhiệt sâu (33°C), do đó chiến lược duy trì normothermia có thể là xu hướng trong tương lai.
🔹Trong ca này, thai nhi xuất hiện dấu hiệu phù thai (fetal hydrops) mặc dù đã được theo dõi và kiểm soát chặt chẽ nhằm duy trì nhịp tim thai trong quá trình TTM. Chúng tôi không tiến hành chấm dứt thai kỳ ngay do tuổi thai còn sớm và nguy cơ chảy máu sau tiêu sợi huyết. Không thể loại trừ khả năng tiêu sợi huyết hoặc TTM góp phần gây phù thai; tuy nhiên, các báo cáo hiện có cho thấy tiêu sợi huyết hiếm khi gây biến chứng cho thai, và TTM đã được sử dụng an toàn trong bệnh não thiếu oxy–thiếu máu cục bộ ở trẻ sơ sinh. Ngoài ra, chúng tôi không ghi nhận biến chứng chảy máu sau tiêu sợi huyết cũng như suy giảm huyết động đáng kể trong quá trình TTM. Do đó, tác động bất lợi của chính biến cố ngừng tim nhiều khả năng là nguyên nhân chính dẫn đến phù thai trong trường hợp này; vai trò của tiêu sợi huyết và TTM cần được nghiên cứu thêm trong tương lai.
📕𝐊𝐞̂́𝐭 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐧
🔹Trong các tình huống nguy kịch, dù có nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi, tiêu sợi huyết và kiểm soát thân nhiệt mục tiêu nên được cân nhắc nhằm ưu tiên cứu sống người mẹ trong ngừng tim do thuyên tắc phổi xảy ra trong thai kỳ.
📜📃Oami T, Oshima T, Oku R, Nakanishi K. Successful treatment of pulmonary embolism-induced cardiac arrest by thrombolysis and targeted temperature management during pregnancy. Acute Med Surg. 2018 May 25;5(3):292-295.
📣Kết nối cùng cộng đồng TTM Việt Nam
👉Theo dõi fanpage để cập nhật case thực hành và ứng dụng TTM trong ICU.
🌐Cùng nhau chia sẻ, học hỏi và nâng tầm thực hành lâm sàng hồi sức tại Việt Nam.
𝐅𝐨𝐥𝐥𝐨𝐰 𝐨𝐮𝐫 𝐅𝐚𝐧𝐩𝐚𝐠𝐞𝐬/ 𝐓𝐡𝐞𝐨 𝐝𝐨̃𝐢 𝐜𝐚́𝐜 𝐅𝐚𝐧𝐩𝐚𝐠𝐞 𝐜𝐮̉𝐚 𝐜𝐡𝐮́𝐧𝐠 𝐭𝐨̂𝐢:
➢ Truong Thuy Co., Ltd.: http://bit.ly/truongthuy
➢ Theo Dõi Huyết Động PICCO: http://bit.ly/getingepicco
➢ Hạ thân nhiệt chỉ huy: https://bit.ly/arcticsun
➢ Đo Áp Lực Nội Sọ - ICP Sophysa: https://bit.ly/sophysa