18/12/2019
"KỸ THUẬT GHI ĐA KÝ GIẤC NGỦ" dùng để chẩn đoán, theo dõi, điều trị cho bệnh nhân bị rối loạn giấc ngủ.
I. ĐẠI CƯƠNG
Đa ký giấc ngủ (Polysomnography) là kỹ thuật thăm dò hết sức quan trọng cho phép chẩn đoán các rối loạn liên quan đến giấc ngủ. Nghiên cứu về giấc ngủ và rối loạn giấc ngủ đã được đề cập đến từ rất xa xưa khoảng 1000 năm trước công nguyên trong các tác phẩm y văn cổ điển.
Năm 1875, Caton đã ghi được điện não đồ ở chó và năm 1992 Hans Berger ghi được hoạt động điện não đầu tiên ở người khởi đầu cho nghiên cứu về giấc ngủ. Năm 1935 Bremer là người đầu tiên nhận thấy có sự thay đổi điện não trong khi ngủ. Năm 1937 là năm vàng của nghiên cứu giấc ngủ, Loomis và cộng sự nhận thấy hoạt động điện não thay đổi khi ngủ và chia giấc ngủ làm năm giai đoạn. Việc sử dụng điện não đồ kéo dài để thăm dò về giấc ngủ được Kleitman sử dụng đầu tiên năm 1953 và ông đã phát hiện ra giai đoạn động mắt nhanh của giấc ngủ. Năm 1968, phương pháp ghi điện não đồ giấc ngủ của Rechtschaffen và Kales được Ủy ban nghiên cứu về giấc ngủ công bố. Cho đến nay phương pháp này vẫn được sử dụng và ghi nhận là phương pháp chuẩn.
Nghiên cứu về rối loạn giấc ngủ thực sự khởi sắc vào những năm 1970 ở trường Đại học Standford (Hoa Kỳ) khi mà cảm biến về hô hấp, tim mạch, điện não, điện nhãn cầu đồ, và điện cơ được ghi hàng đêm và được Holland cùng cộng sự đặt tên là đa ký giấc ngủ (PSG – Polysomnography).
Các thăm dò về giấc ngủ và rối loạn giấc ngủ là một lĩnh vực mới trong y học và bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ năm 1980. Năm 1983, Hiệp hội Quốc tế về điện não đồ và thần kinh sinh lý công bố hệ thống 10-20 là hệ thống chuẩn được dùng để đo điện não đồ.
Năm 1996, Ramos Platon đo đa ký giấc ngủ kèm theo ghi băng hình đồng bộ (video PSG). Điện não đồ có ghi băng hình giúp cho công tác chuẩn đoán được thuận lợi hơn nhiều nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa hình ảnh lâm sàng và hình ảnh điện não.
Ở Việt Nam cho tới nay vấn đề rối loạn giấc ngủ bắt đầu được quan tâm nhiều hơn. Năm 2009, Nguyễn Xuân Bích Huyên và cộng sự lần đầu tiên tiến hành nghiên cứu tỷ lệ hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ trên bệnh nhân Việt Nam có ngáy và rối loạn giấc ngủ tại Khoa Hô hấp Bệnh viện Chợ Rẫy, các bệnh nhân được chẩn đoán xác định qua kết quả của đa ký hô hấp hoặc đa ký giấc ngủ. Tháng 5 năm 2011, Khoa Hô hấp bệnh viện Bạch Mai bắt đầu triển khai kỹ thuật ghi đa ký hô hấp để theo dõi bệnh nhân có bất thường hô hấp trong khi ngủ. Phòng thăm dò giấc ngủ của bệnh viện Lão khoa Trung ương được trang bị máy ghi đa ký giấc ngủ đi vào hoạt động từ năm 2008. Năm 2019 Phòng đa ký giấc ngủ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội được trang bị đầy đủ các kênh theo dõi cấu trúc giấc ngủ và bất thường hô hấp đã đi vào hoạt động.
II. CHỈ ĐỊNH
1. Chẩn đoán
Nghi ngờ hội chứng ngừng thở khi ngủ:
Ngáy to khi ngủ
Có cơn ngừng thở khi ngủ do người nhà bệnh nhân kể lại.
Thức giấc nhiều lần trong đêm.
Buồn ngủ ban ngày.
Thở hổn hển trong khi ngủ.
Đau đầu, mệt mỏi khi thức dậy vào buổi sáng
Người bệnh COPD, hen phế quản, suy hô hấp mạn tính, có biến chứng tâm phế mạn, nghi ngờ có giảm oxy máu khi ngủ, cơn ngừng thở hoặc giảm thở khi ngủ.
Người bệnh bị suy tim, tăng huyết áp, béo phì, viêm amidan mạn tính quá phát, bất thường hàm mặt.
Người bệnh có rối loạn hô hấp khi ngủ kết hợp với rối loạn cơ hô hấp, cơ thành ngực, bệnh lý thần kinh- cơ.
``Rối loạn hô hấp khi ngủ ở người bệnh ngủ ngáy có chỉ định phẫu thuật.
2. Theo dõi hiệu quả điều trị
Đánh giá hiệu quả của phương pháp thở CPAP trong điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Đối chiếu kết quả đo đa ký với diễn biến lâm sàng định kỳ cho những người bệnh hội chứng ngưng thở khi ngủ.
3. Chỉ định khác
Ngoài những chỉ định đã nêu ở trên, kỹ thuật đo đa ký giấc ngủ còn có thêm một số chỉ định sau:
Trường hợp đo đa ký hô hấp hoàn toàn bình thường nhưng triệu chứng lâm sàng vẫn nghi ngờ hội chứng ngừng thở khi ngủ. Trường hợp này cần chỉ định đo đa ký giấc ngủ để hoặc khẳng định loại trừ chẩn đoán.
Rối loạn vận động và hành vi khi ngủ:
Hội chứng chân không nghỉ và cử động chi có chu kì.
Rối loạn hành vi trong giai đoạn cử động mắt nhanh
Rối loạn hành vi trong giai đoạn Non - REM như mộng du, cơn hoảng sợ ban đêm, nói mê khi ngủ…
Chứng ngủ nhiều ban ngày không do rối loạn hô hấp:
Cơn ngủ rũ.
Chứng ngủ nhiều ban ngày khác.
Chỉ định trong một số trường hợp mất ngủ kéo dài, đặc biệt muốn đánh giá đầy đủ về bản chất của mất ngủ.
III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Đa ký giấc ngủ là kỹ thuật không xâm lấn, có thể thực hiện trên tất cả các đối tượng người bệnh. Tuy nhiên cần hết sức thận trọng đối với những người bệnh có tình trạng hô hấp và huyết động không ổn định.
IV. CHUẨN BỊ
1. Phòng đo
Phòng đo đa ký được bố trí khu vực riêng biệt với khu điều trị nội trú, đảm bảo yên tĩnh. Phòng được trang bị các đồ dùng nội thất tương đương với tiêu chuẩn của khách sạn ba sao. Bao gồm giường nằm, tủ cá nhân, bàn ghế uống nước, kệ đọc sách, bàn làm việc, đèn làm việc, đèn ngủ, tivi, tủ lạnh, máy điều hòa, bồn rửa mặt và vệ sinh cá nhân. Phòng càng gần gũi với phòng ngủ của bệnh nhân càng tốt để tạo cho bệnh nhân có một giấc ngủ tự nhiên như thường ngày.
2. Bệnh nhân
Giải thích kỹ cho người bệnh và gia đình hiểu về phương pháp đo đa ký giấc ngủ để có sự hợp tác tốt nhất.
Bệnh nhân đến phòng ghi đa ký giấc ngủ trước khi bắt đầu ghi 1h
Bệnh nhân nghỉ ngơi thư giãn trong ngày ghi cũng như tránh các giấc ngủ ngắn.
Bệnh nhân tắm gội và ăn no trước khi đến phòng ghi.
Bệnh nhân mặc áo phông đến phòng đa ký và mang theo một bộ quần áo để hôm sau có thể tắm.
Bệnh nhân không mang theo đồ có giá trị khi đến phòng ghi đa ký giấc ngủ.
Bệnh nhân không sử dụng cafe vào buổi chiều và buổi tối ngày ghi đa ký giấc ngủ.
Bệnh nhân không sử dụng rượu cũng như các chất kích thích trong ngày ghi đa ký giấc ngủ.
Bệnh nhân tránh tập thể dục cũng như làm việc nặng trong ngày ghi đa ký giấc ngủ.
Bệnh nhân tiếp tục sử dụng thuốc cũng như các biện pháp hỗ trợ y học trong quá trình chuẩn bị cũng như ghi đa ký giấc ngủ.
V. TIẾN HÀNH
Bệnh nhân được lắp các thiết bị và cảm biến theo thứ tự sau
Lắp điện cực điện não
Lắp điện cực điện não
Lắp điện cực điện nhãn cầu đồ
Lắp điện cực điện cơ cằm
Lắp điện cực ghi điện tâm đồ
Lắp điện cực ghi lại sự chuyển động chân
Lắp cảm biến hô hấp ngực và bụng
Lắp cảm biến áp lực đường thở, cảm biến ngáy và nhiệt độ đường thở
Lắp cảm biến SpO2
VI. KẾT QUẢ
Trong đêm khi bệnh nhân lưu tại phòng thăm dò các hoạt động điện não, thông số nhịp tim, hô hấp, nồng độ bão hòa oxy trong máu, các cử động chi, tư thế của cơ thể sẽ được máy tự động ghi lại. Bên cạnh đó KTV theo dõi bệnh nhân qua Camera và ghi lại diễn biến của bệnh nhân trong đêm. KTV và các thiết bị khác được để ở khu vực ngăn cách phía ngoài để hạn chế tối đa ảnh hưởng tới giấc ngủ của bệnh nhân. Tất cả các chỉ số này được dùng để chẩn đoán, điều trị và theo dõi các rối loạn liên quan đến rối loạn giấc ngủ.
