25/10/2022
TRẺ CẦN BIẾT ... CHƠI TRƯỚC KHI BIẾT NÓI.
==
🔎Thông thường, khi các cha mẹ thấy con mình chậm nói hơn so với các bạn cùng lứa tuổi là có tâm lý "cuống cuồng" tìm thuốc, tìm phương pháp, tìm trường, tìm lớp, tìm GV là đều đặt ra mục đích, yêu cầu : 𝗟𝗮̀𝗺 𝘀𝗮𝗼 𝗰𝗼𝗻 𝘁𝗼̂𝗶 𝗻𝗼́𝗶 đ𝘂̛𝗼̛̣𝗰.
🔎 Nhưng các cha mẹ chưa hiểu rõ gốc rễ của vấn đề:
Trẻ bị chậm nói được phân ra các trường hợp sau:
- Chậm nói do bệnh lý: Dính phanh lưỡi, có vấn đề thính lực...Đối với những bạn như thế này sau khi xử lý các vấn đề trên thì rất dễ để các bạn ấy bật âm
- Chậm nói do: Chậm phát triển, do rối loạn phổ tự kỷ...
Như vậy, để phân biệt các cha mẹ cần cho trẻ đi đến cơ sở y tế, trung tâm có chức năng thăm khám rối loạn phổ tự kỷ.
🔎 Đối với các trẻ tự kỷ hay còn gọi là trẻ đặc biệt, trẻ VIP, thường có những khó khăn về ngôn ngữ, hay đúng hơn là hạn chế về lời nói, vì các em vẫn có thể giao tiếp bằng cử chỉ.
🔎Chính vì quá chú ý đến lời nói, nên chúng ta lại quá tập trung vào các kỹ thuật “ bật âm” để làm sao cho trẻ mau biết nói, và đầu tư thời gian tiền bạc vào các phương pháp tập nói, kết quả thường là trẻ chỉ có thể lặp lại, nhại lời hay cùng lắm là hỏi gì đáp nấy bằng những từ đơn hay từ đôi cụt lủn chứ không tự chủ nói ra một câu hoàn chỉnh.
☝️Hãy thử nghe một mẩu đối thoại :
- Con nhìn đây, cái gì đây ? …cái nhà ! Yeah, giỏi lắm, con gì đây ? Con vịt… Yeah giỏi lắm …..Con muốn ăn gì ? …con muốn ăn gì ? … Không, cô hỏi : Con muốn ăn gì ? con phải nói : ...Con ăn bánh . lặp lại ..con muốn ăn gì – con muốn ăn gì … Không, con chỉ trả lời, không nhắc lại câu hỏi của cô , lặp lại …. Nghe có quen không ?
👉Thực ra, trước khi tập nói, các em cần được phát triển những kỹ năng không lời hay còn gọi là kỹ năng “tiền lời nói”. Những kỹ năng không lời này bao gồm :
🎯• Biết sử dụng đồ vật, Hình thành khả năng bắt chước, Kỹ năng nhìn vào đồ vật người khác chỉ, sau đó chỉ vào đồ vật để làm người khác chú ý.
🎯• Giai đoạn người dạy làm mẫu và khuyến khích trẻ nhìn và làm theo.
🎯• Giai đoạn trẻ và người dạy cùng làm (đây là giai đoạn dài nhất)
🎯• Giai đoạn trẻ có thể tự làm, người dạy khuyến khích.
🔎Đối với trẻ chưa biết bắt chước, Người dạy : ND (Giáo viên/ cha mẹ) có thể tập khả năng bắt chước qua những hành động tay chân trước, như nhảy lên nhảy xuống hoặc vỗ tay; khi trẻ thích bắt chước hành động, ND có thể giúp trẻ bắt chước lè lưỡi ra, đưa đầu lưỡi lên, cười, phồng hai má ra, v.v… Đây là một cách tập phối hợp bắp cơ miệng để sau này tập nói. Đồng thời có thể khuyến khích trẻ tập bắt chước tiếng nói đơn giản như là “a a, ba ba”.
🖇Một cách khác giúp trẻ bắt chước là ND bắt chước các hành động của trẻ trước. Nếu trẻ nói a a, thì ND nói theo a a. Nếu trẻ lên xuống giọng nói, cha mẹ lặp lại y chang như vậy. Có thể soi gương cùng với trẻ để giúp trẻ chú ý và thích thú bắt chước. Sau khi đã bắt chước trẻ và tạo sự chú ý cho bé, ta có thể chủ động lặp lại những hành động đó để trẻ làm theo.
🖇Chỉ đến khi trẻ đã làm theo một cách vui vẻ, chúng ta mới bắt đầu đưa vào những hoạt động can thiệp tiếp theo mà chúng ta muốn trẻ làm một cách đơn giản và phải nhắc lại nhiều lần để trở thành một thói quen.
🖇Như vậy thông qua món đồ chơi làm vật trung gian, chúng ta giúp cho trẻ tạo mối quan hệ tương tác giữa con và bố mẹ. Đó gọi là “tam giác giao tiếp” cần thiết cho chương trình can thiệp sớm cho trẻ. TRẺ - ĐỒ CHƠI – NGƯỜI DẠY.
🔎Để tập nhận biết, lưu hình ảnh của vật vào trí nhớ, dùng làm vốn từ để cho giai đoạn nói ra sau này, Trẻ cần tập kỷ năng nhìn vào đồ vật mà người dạy chỉ vào và biết chỉ tay vào đồ vật để phát triển ngôn ngữ. Thông thường, khi trẻ có nhu cầu muốn lấy một vật gì, thường là nắm lấy cánh tay của bố mẹ, kéo đến gần vật muốn lấy và bố mẹ phải đoán được nhu cầu của trẻ.
👉Vì vậy, khi trẻ tỏ ra có nhu cầu và phụ huynh hay giáo viên “đoán được” thì thay vì đợi trẻ kéo tay đến gần vật muốn lấy, ta sẽ dùng tay để chỉ vào vật đó và hỏi trẻ bằng một từ ngắn gọn: Bánh? Sữa? ly? chén? ( nói ra tên vật mà trẻ chỉ vào) Khi trẻ chấp nhận và nhìn vào vật muốn lấy, ta sẽ lấy cho bé và nhắc lại : con uống sữa, sữa nè… để trẻ dần dần nhớ được từ mà mình muốn dạy cho trẻ nhớ.
👉Trong trường hợp trẻ nắm tay ND để kéo đến vật muốn lấy (mà trẻ không tự lấy được) thì ND sẽ khéo léo chuyển cánh tay để dùng bàn tay nắm lấy cánh tay của trẻ và kéo tay trẻ chỉ vào vật mà trẻ muốn lấy, đồng thời nói to tên của vật đó (lặp lại nhiều lần) để sau vài lần chỉ như vậy thì trẻ sẽ nhận ra tên của vật đó. Khi đã biết tên, và biết chỉ tay thì lúc đó mới yêu cầu trẻ nói lên tên của vật (sau khi đã nghe ND nói nhiều lần)
👉Như vậy kỹ năng nhìn vào đồ vật mà người khác đang chỉ và chỉ vào đồ vật để làm người khác chú ý. Sẽ là cơ sở để trẻ hình thành nhu cầu giao tiếp và sau đó là kỹ năng ngôn ngữ.
🔎Những trẻ hiểu được ý nghĩ của người khác sẽ giao tiếp dễ dàng hơn. Nói một cách khác, nên tạo ra “tam giác giao tiếp” một đầu là người nói, đầu thứ hai là trẻ và đầu thứ ba là đồ vật. Những “tam giác giao tiếp” thông qua các trò chơi tương tác là cách tốt nhất cho trẻ học ngôn ngữ. Khi giao tiếp với trẻ, nên tạo ra nhiều cơ hội có “tam giác giao tiếp,” nghĩa là cha mẹ và con tập trung vào một việc. Những lúc tập trung với nhau như vậy không cần lâu, đôi lúc chỉ là 1-2 phút nhưng càng nhiều lần như vậy, trẻ càng tiếp thu nhiều hơn.
