04/11/2025
THOÁI HOÁ KHỚP GỐI - NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ HAY BỊ BỎ QUÊN😰
🩺 I. CƠ CHẾ BỆNH THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI (YHHĐ)
🍾1. Quá trình thoái hóa khớp gối không chỉ nằm ở sụn
Thoái hóa khớp gối (OA – Osteoarthritis) không chỉ là tổn thương sụn khớp, mà là bệnh lý toàn bộ cấu trúc quanh khớp, gồm:
• Sụn khớp
• Xương dưới sụn
• Màng hoạt dịch
• Dây chằng, bao khớp và các điểm bám gân cơ.
Do đó, viêm điểm bám dây chằng (enthesitis hoặc enthesopathy) là một phần trong chuỗi thoái hóa – viêm mạn tính của khớp gối.
⸻
2. Cơ chế hình thành viêm điểm bám dây chằng quanh gối
🔹 a. Căng kéo và vi chấn thương lặp lại
• Ở khớp gối, các dây chằng (như dây chằng bên trong, bên ngoài, chéo, gân bánh chè…) đều bám vào xương ở những điểm chịu lực rất lớn.
• Khi khớp thoái hóa, trục gối thay đổi, sụn mòn, khe khớp hẹp, làm tăng áp lực lên dây chằng và gân bám.
• Các vi chấn thương lặp lại gây viêm vi thể – phù nề – xơ hóa vùng bám gân.
🔹 b. Mất cân bằng cơ quanh gối
• Cơ tứ đầu đùi yếu, cơ đùi trong – ngoài mất cân bằng → lệch trục kéo của bánh chè, dẫn đến viêm điểm bám gân bánh chè, gân cơ tứ đầu.
• Căng cơ dải chậu chày, cơ mông yếu → viêm điểm bám dải chậu chày ở lồi cầu ngoài xương chày (đau mặt ngoài gối).
🔹 c. Phản ứng viêm – thoái hóa lan tỏa
• Quá trình viêm mạn tính giải phóng cytokine (IL-1, TNF-α), gây phá hủy collagen, canxi hóa và xơ cứng điểm bám.
• Lâu dài hình thành chồi xương (osteophyte) và đau cơ học mãn tính quanh khớp gối.
⸻
3. Biểu hiện lâm sàng
• Đau khu trú ở vùng bám dây chằng (mặt trong, mặt ngoài, dưới xương bánh chè).
• Đau tăng khi đứng lâu, ngồi xổm, leo cầu thang.
• Có thể sờ thấy cục xơ nhỏ, đau khi ấn, không sưng nhiều.
• X-quang đôi khi chỉ thấy g*i xương nhẹ hoặc bình thường.
⸻
🌿 II. CƠ CHẾ THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN (YHCT)
Theo YHCT, thoái hóa khớp gối thuộc phạm trù “Tý chứng”, “Hạc tất phong” – do tà khí xâm nhập, khí huyết ứ trệ, cân mạch không nuôi dưỡng được khớp.
⸻
1. Nguyên nhân – bệnh cơ
Yếu tố Cơ chế gây bệnh
Phong – Hàn – Thấp Xâm nhập vào kinh cân vùng tất (gối), làm khí huyết không thông, cân cơ co rút, khớp tê mỏi, đau nhức.
Khí huyết hư, Can Thận hư Can chủ cân, Thận chủ cốt. Khi Can Thận hư → cân cốt không được nuôi dưỡng → khớp yếu, dây chằng dễ tổn thương.
Huyết ứ, ứ trệ lâu ngày Viêm – phù nề quanh điểm bám tương ứng với huyết ứ tại cân mạch, gây đau cố định, cứng khớp, vận động hạn chế
⸻
2. Biểu hiện theo YHCT
• Đau vùng gối âm ỉ, nặng nề, có điểm đau cố định.
• Khi thời tiết thay đổi đau tăng, lạnh ẩm nặng hơn.
• Sờ vùng khớp gối thấy co cứng dây gân, có điểm đau chói (ứng với viêm điểm bám).
• Gối yếu, duỗi khó, mỏi khi vận động nhiều.
⸻
3. Phép trị và định hướng điều trị
Mục tiêu Phép trị Biện pháp hỗ trợ
Khu phong tán hàn, trừ thấp Ôn kinh hoạt lạc, châm cứu – cứu ngải Dương lăng tuyền, Túc tam lý, Hạc tất, Huyết hải
Hoạt huyết thông lạc, giảm đau Hành khí hoạt huyết Giác hơi, xoa bóp vùng quanh khớp gối
Bổ Can Thận, cường gân cốt Dưỡng âm ích tủy Uống thuốc thang hoặc hoàn tán theo thể hư
Phục hồi cơ quanh gối Thư cân kiện cốt Bài tập phục hồi, ngâm thuốc thảo dược ấm
🔍 III. MỐI LIÊN QUAN GIỮA HAI GÓC NHÌN
YHHĐ YHCT
Viêm điểm bám dây chằng, phù nề xơ hóa quanh gối Huyết ứ, thấp trệ tại kinh Đởm – Vị – Tỳ
Mất cân bằng cơ, trục khớp thay đổi Can khí uất, Can Thận hư, cân mạch mất nuôi dưỡng
Giảm đàn hồi mô quanh khớp, hạn chế vận động Cân cơ co cứng, khí huyết không thông
⸻
💡 IV. ĐIỀU TRỊ THEO HƯỚNG KẾT HỢP
1. Y học hiện đại:
• Giải phóng căng cơ và dải chậu chày (vật lý trị liệu, châm cứu điểm kích thích).
• Điều chỉnh lệch trục, phục hồi cơ tứ đầu và cơ mông.
• Giảm viêm điểm bám (siêu âm trị liệu, sóng xung kích, PRP…).
2. Y học cổ truyền:
• Châm cứu – cứu ngải: Dương lăng tuyền, Hạc tất, Huyết hải, Túc tam lý, Âm lăng tuyền.
• Dán cao, xoa bóp thuốc ngâm, chườm ngải vùng quanh khớp.
• Uống thuốc bổ Can Thận, hoạt huyết thông lạc.
⸻
🔹 TÓM LẠI
Thoái hóa khớp gối không chỉ là sụn mòn, mà là bệnh của toàn hệ thống cân – cơ – dây chằng quanh khớp.
Khi viêm điểm bám dây chằng không được xử lý, đau sẽ kéo dài và dễ chẩn đoán nhầm là “viêm khớp gối”.
Điều trị cần phối hợp YHCT và YHHĐ, vừa thư cân hoạt lạc, vừa điều chỉnh cơ sinh học – đó mới là cách chữa từ gốc và ngăn tái phát.