28/11/2025
Vì sao một hiện tượng khí hậu lại khiến cả họng, ruột, khớp, và tinh thần đều bị ảnh hưởng?
Trời mưa gió, ẩm thấp, âm khí thịnh là “mùa của Thấp tà” hoành hành.
Từ góc nhìn Y học cổ truyền, đây là giai đoạn đàm ẩm, thấp trệ dễ sinh bệnh nhất trong năm, đặc biệt với người có nền tỳ vị yếu, khí huyết trì trệ hay dương khí hư.
Ta cùng nhìn sâu hơn một chút để thấy vì sao một hiện tượng khí hậu lại khiến cả họng, ruột, khớp, và tinh thần đều bị ảnh hưởng.
---
🌧️ 1. Thấp tà thịnh – nguyên nhân gốc từ thiên khí
Khi trời mưa nhiều, độ ẩm không khí tăng, mặt đất ướt, dương khí bị ức chế → Thổ (Tỳ Vị) trong cơ thể yếu đi.
Tỳ chủ vận hóa thủy thấp, mà thấp lại nặng, trệ, nên sinh ra vòng luẩn quẩn:
Ngoại thấp (khí hậu) → Tỳ hư → Nội thấp → Đàm sinh → Bệnh phát.
---
🫁 2. Đàm ẩm ở hầu họng – khí cơ không thông
Khi thấp tà nhập vào, tỳ vận hóa kém → thủy dịch không tán, tụ ở vùng thượng tiêu → sinh đàm ẩm quấn quanh hầu họng.
Biểu hiện: cảm giác vướng họng, ho có đờm, khò khè, nặng đầu, nặng cổ gáy, tiếng nói đục.
Đông y gọi là “đàm thấp phạm Phế” hay “Tỳ sinh đàm, Phế chứa đàm”.
Phép trị cần dụng để hóa ẩm bằng hỏa → nghĩa là ôn dương, kiện Tỳ, hóa thấp.
---
🍽️ 3. Rối loạn tiêu hóa – Tỳ Vị bị tổn thương bởi thấp
Khi khí hậu ẩm thấp, Tỳ Vị bị “bức” bởi Thấp tà, làm giảm khả năng tiêu hóa.
Biểu hiện: ăn chậm tiêu, đầy bụng, chướng hơi, đại tiện nát, mệt mỏi sau ăn.
Nếu kéo dài → sinh đàm ẩm nội sinh, người nặng nề, mặt phù, tứ chi mỏi.
Ngũ hành lý giải:
Tỳ Vị thuộc Thổ, mà Thấp cũng từ Thổ sinh ra. Khi Thổ bị thấp khống chế, nó không sinh được Kim (Phế), cũng khắc không nổi Thủy (Thận) → dẫn tới cả hệ hô hấp và bài tiết đều ảnh hưởng.
Điều trị:
Dùng phép kiện Tỳ, táo thấp, lý khí – các vị hay dùng: Thương truật, Bạch truật, Phục linh, Trần bì, Sa nhân, Cam thảo.
Nếu đàm rõ: Bán hạ, Trúc nhự, Nam tinh.
Nếu tiêu hóa yếu: Hoài sơn, Liên nhục, Ý dĩ.
---
🦴 4. Xương khớp “được mùa” đau nhức – Thấp tý phát
Thấp kết hợp với phong, hàn → Phong thấp tý chứng.
Khi trời mưa lạnh, thấp xâm vào kinh lạc, khiến khí huyết ứ trệ, cân cốt co rút → đau nhức, nặng mỏi, co cứng khớp, nhất là sáng sớm hoặc trời trở lạnh.
Muốn hóa giải, phải dẫn hỏa thông dương – nghĩa là ôn thông kinh lạc, hành khí hoạt huyết.
Phép trị:
Khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông lạc:
Nếu phong thấp nặng: Độc hoạt, Tang ký sinh, Phòng phong, Tần giao.
Nếu hàn thấp: Can khương, Quế chi, Phụ tử.
Nếu thấp nhiệt: Ý dĩ, Hoàng bá, Thương truật, Tần giao.
---
🌿 5. Dưỡng sinh trong mùa mưa ẩm
Ăn uống: tránh đồ lạnh, sống, nếp dẻo, sữa béo. Dùng thêm gừng, tía tô, trần bì để hành khí hóa thấp.
Sinh hoạt: không ngồi lâu chỗ ẩm, dầm mưa nước nhiều nên xông chân bằng các dược liệu sẵn có quanh vườn, nên tranh thủ ánh nắng hiếm hoi để phơi nắng buổi sáng để trợ dương.
Tập luyện: xoa bóp vùng bụng, vận động nhẹ giúp Tỳ dương thăng.
Tâm lý: Thấp khí khiến tinh thần uể oải → nên giữ tâm an, ít ưu tư (vì Tỳ chủ tư – lo nghĩ hại Tỳ).
---
Bs Đoàn Phước Hồng
