10/10/2025
🌿 PHÒNG CHỐNG VÀ BẢO VỆ SỨC KHỎE SAU LŨ LỤT
Dưới góc nhìn Y học cổ truyền & Y học hiện đại
1. Bối cảnh và ý nghĩa
Sau mỗi đợt lũ, môi trường sống thay đổi đột ngột: độ ẩm tăng cao, nguồn nước ô nhiễm, thực phẩm khan hiếm, điều kiện sinh hoạt mất vệ sinh. Đây là giai đoạn cơ thể dễ bị xâm phạm bởi các tà khí như thấp – hàn – nhiệt độc, đồng thời vi khuẩn, virus, ký sinh trùng phát triển mạnh.
Nếu không biết cách phòng ngừa, cơ thể dễ sinh ra các chứng: đau nhức xương khớp, tiêu chảy, viêm da, viêm hô hấp, cảm lạnh, cảm cúm, và nhiễm trùng tiêu hóa.
Trong y học cổ truyền, lũ lụt thuộc loại thấp tà cực thịnh, làm tổn thương Tỳ, Phế, và Cân cốt, khiến “Tỳ chủ vận hóa, Phế chủ bì mao” đều bị ảnh hưởng.
Trong y học hiện đại, đây là giai đoạn cơ thể phải đối mặt với nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột, bệnh da liễu, viêm đường hô hấp, leptospirosis, bệnh từ côn trùng và nước bẩn.
2. Cơ chế bệnh sinh theo Y học cổ truyền và y học hiện đại
Biểu hiện/Cơ chế theo Đông y/Giải thích theo y học hiện đại
- Đau nhức, nặng nề toàn thân/Thấp tà xâm nhập kinh lạc, trở trệ khí huyết/Ẩm ướt, lạnh khiến cơ khớp viêm nhẹ, tuần hoàn kém
- Rối loạn tiêu hoá (tiêu chảy, nôn mửa)/Tỳ vị hư yếu, thấp nhiệt nội sinh/Nhiễm khuẩn, nước ăn uống ô nhiễm, thiếu men tiêu hóa
- Viêm da, ngứa, lở loét/Thấp độc uất ở bì phu/Vi khuẩn, nấm, hoặc nước bẩn gây viêm da tiếp xúc
- Ho, cảm lạnh, sốt Phế bị phong hàn phong thấp phạm/Thay đổi nhiệt độ, nhiễm lạnh, viêm đường hô hấp trên
- Viêm kết mạc, đau mắt đỏ/Phong nhiệt hoặc thấp nhiệt phạm mục/Virus adenovirus, nước bẩn hoặc tay nhiễm khuẩn
3. Phương pháp phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe
🔹 3.1. Giữ ấm – tránh thấp khí
Tránh ngâm nước lâu, giữ ấm vùng lưng, cổ, chân, khớp.
Dùng ngải cứu, lá lốt, gừng tươi nấu nước xông hoặc chườm vùng đau nhức (thời gian 30–40 phút).
Nếu có rượu, có thể xoa bóp nhẹ để kích hoạt huyết mạch.
🔹 3.2. Kiện Tỳ – hóa thấp bằng thực dưỡng
Gạo tẻ rang vàng hãm nước sôi, uống thay trà giúp “kiện Tỳ, táo thấp”, bã có thể ăn như cháo khô.
Ăn nhẹ, dễ tiêu: cháo gạo, rau luộc, thịt nạc, cá nấu nhừ.
Tránh đồ nếp, cay nóng, hành tỏi phi vì dễ sinh thấp nhiệt, đầy trướng.
Duy trì uống nước sạch đun sôi, không dùng nước lũ rửa rau, nấu ăn.
🔹 3.3. Xử lý khi rối loạn tiêu hóa
Đi ngoài, tiêu chảy nhẹ: nhai sống củ riềng hoặc đun nước riềng uống ấm.
Nôn mửa: dùng gừng tươi giã lấy nước uống từng ngụm nhỏ.
Đau bụng từng cơn, nghi do thực phẩm ôi: dùng lá cộng sản ăn (lá hoặc 5–7 búp) đun nước uống giải độc, kháng khuẩn.
🔹 3.4. Chăm sóc da và phòng viêm nhiễm
Tắm hoặc ngâm nước lá trầu không, lá bàng, nghể dăm giúp sát khuẩn, chống viêm ngứa.
Nếu da trầy xước, nên rửa bằng nước muối loãng, lau khô sạch sẽ.
🔹 3.5. Phòng ho, cảm lạnh và các bệnh hô hấp
Ho sợ lạnh: cháo gừng, hành, tía tô giúp giải biểu, phát tán phong hàn.
Ho đờm vàng, họng khô: cháo củ cải trắng, hành trắng, thêm ít muối để thanh đàm, nhuận phế.
Phòng cảm: có thể xông gừng + sả + lá chanh, giúp thông khiếu, giải biểu, khử khuẩn.
🔹 3.6. Chăm sóc miệng, mũi, mắt
Viêm miệng, sưng lợi: nước tỏi đập dập pha muối, ngậm hoặc súc miệng diệt khuẩn.
Đau mắt đỏ: dùng nước muối biển pha loãng rửa mắt, hoặc xông hơi lá dâu tằm giảm viêm.
Giữ tay sạch, không dụi mắt, dùng khăn riêng để tránh lây nhiễm.
4. Kết hợp với hướng dẫn y học hiện đại
Nước uống: chỉ dùng nước đun sôi hoặc nước đóng chai.
Rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc nước lũ, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.
Thức ăn: nấu chín kỹ, bảo quản kín, không dùng thực phẩm đã ôi thiu hoặc ngâm nước.
Môi trường: xử lý rác, xác chết động vật bằng vôi bột, không để gần nơi sinh hoạt.
Phòng bệnh truyền nhiễm: tránh muỗi đốt (ngủ màn), hạn chế côn trùng tiếp xúc.
Theo dõi sức khỏe: nếu sốt cao, đau bụng dữ, tiêu chảy kéo dài, cần đến cơ sở y tế sớm để được điều trị kịp thời (đề phòng leptospirosis, thương hàn, viêm gan A…).
5. Kết luận và lời nhắn
Trong hoàn cảnh khó khăn sau lũ, biết tự bảo vệ sức khỏe là điều vô cùng quan trọng.
Y học cổ truyền dạy rằng:
“Chính khí tồn nội, tà bất khả can.”
Khi thân thể được giữ ấm, Tỳ vị vững vàng, vệ khí đầy đủ thì mọi tà khí dù mạnh cũng không thể xâm nhập.
Cầu chúc mọi người bình an, vững tâm, đoàn kết và vượt qua thiên tai.
Hãy chia sẻ kiến thức này để nhiều người có thể ứng dụng, bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Đông Y Đặng Gia Đường