30/06/2017
BÀ MẸ VIÊM GAN B CÓ THỂ NUÔI CON BÚ MẸ MỘT CÁCH AN
TOÀN?
Bà mẹ nhiễm viêm gan siêu vi B (HBV) mãn tính có thể cho con bú có thể giảm tối thiểu rủi
ro truyền virus sang con, nếu con tiêm phòng đầy đủ.
(Trong phạm vi của bài viết này, Betibuti chỉ chia sẻ nội dung liên quan đến an toàn của bé
bú mẹ, không bàn đến phương pháp điều trị bệnh viêm gan sv B.)
1- Thông tin chính thức của Tổ Chức Y Tế Thế giới (WHO) - "Viêm gan B và Nuôi con Sữa
mẹ" (1996):
Câu hỏi "Liệu con bú sữa mẹ góp phần làm tăng lây nhiễm viêm gan B từ mẹ sang con?" đã
được đặt ra cho WHO trong nhiều năm qua.
Trong khi con con bú mẹ là một việc quan trọng và trên thực tế lại có khoảng 5% các bà mẹ
trên toàn thế giới mang virus viêm gan B mãn tính (HBV).Kết luận đã được rút ra từ việc xem xét
các nghiên cứu liên quan rằng không có bằng chứng rằng việc con bú mẹ gây tăng nguy cơ lây
nhiễm viêm gan B từ mẹ cho con. Ngoài ra, theo khuyến cáo của WHO, đã có hơn 80 quốc gia thực
hiện chương trình tiêm chủng vắc-xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh, là một bước tiến hơn nữa để loại
bỏ nguy cơ lây nhiễm HBV.
Tài liệu năm 1996 của WHO thảo luận về các vấn đề liên quan đến con bú và truyền viêm
gan B, và cung cấp hướng dẫn theo quan điểm của WHO, vì việc lây nhiễm/ lan truyền virus viêm
gan B có tầm quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới. Nó có thể gây nhiễm trùng,
viêm gan cấp tính lâm sàng, hoặc nhiễm trùng dai dẳng gọi là tình trạng nhiễm bệnh mãn tính.
Tài liệu tổng hợp kiến thức nuôi con bằng sữa mẹ của Chuyên gia Betibuti Trang 153 /236
Cập nhật tới tháng 15/2/2015
Ở những vùng lây nhiễm cao (gồm Đông Á và Đông Nam Á và châu Phi cận Sahara), bệnh
lây truyền chủ yếu từ mẹ sang con trong khi sinh [sinh mổ chỉ định là cách để giảm rủi ro lây nhiễm
trong khi sinh], hoặc thông qua tiếp xúc giữa mẹ con sau này.
Ở châu Á, khoảng 40% phụ nữ HBeAg (+) và có nguy cơ lây nhiễm cho con, chủ yếu trong
khi sinh, khi cơ thể sơ sinh tiếp xúc với máu và các dịch khác của cơ thể mẹ.
Ở vùng lây nhiễm thấp (gồm Tây Âu và Bắc Mỹ), lây truyền từ mẹ không phổ biến, lây truyền
chủ yếu qua đường máu và quan hệ tình dục giữa người lớn. Hầu hết các nước tiên tiến, nếu phụ
nữ mang thai được xét nghiệm có KHÁNG NGUYÊN HBsAg (+), bé sẽ được tiêm huyết thanh (HBIG)
và vắc-xin viêm gan B (HB) ngay sau khi sinh.
Theo nghiên cứu khảo sát mẫu 147 trẻ sinh ra từ các bà mẹ HBV ở Đài Loan, tỷ lệ lây nhiễm
ở bé bú mẹ và bé bú bình sữa công thức là như nhau.
Theo một nghiên cứu ở Anh, mẫu 126 bé, cũng cho thấy không có nguy cơ cao hơn ở bé bú
mẹ so với trẻ bú bình sữa công thức.
Nghiên cứu này bao gồm đo HBeAg ở mẹ, nhưng không tìm thấy mối liên quan giữa tình
trạng kháng nguyên của bà mẹ và mức độ lây nhiễm.
Từ đó có thể kết kết luận bú mẹ không gây nguy cơ lây nhiễm cao hơn so với bé không bú
mẹ, và không đáng kể so với nguy cơ cao hơn do tiếp xúc với máu và chất dịch cơ thể mẹ khi sinh.
Tuy nhiên, các chuyên gia về bệnh viêm gan có khuyến cáo về các bệnh lý ở vú như nứt cổ
gà (nứt đầu ti), chảy máu hoặc tổn thương, vì trong trường hợp đó bé có thể tiếp xúc trực tiếp v
dịch tiết huyết thanh. Bà mẹ có thể vắt sữa và sử lý nhiệt sữa đã vắt trước khi cho bé bú, trong thời
gian vú có tổn thương như thế.
[Betibuti sẽ mô tả về phương pháp sử lý nhiệt trong Phần vài viết sau về HIV.]
Phương pháp áp dụng tiêm chủng vắc-xin HBV có hiệu quả trong việc phòng ngừa lây nhiễm
khi sinh và lây qua lại sau này giữa mẹ và con: Tiêm huyết thanh HBIG trong vòng 24 giờ sau khi
sinh và liều vắc-xin đầu tiên trong vòng 48 giờ tăng khả năng bảo vệ lên đến 85-90% ở trẻ sơ sinh
của những bà mẹ nhiễm HBV và các liều nhắc lại tiếp theo trong lịch tiêm chủng thông thường của
trẻ.
Việc tiêm phòng ngay sau khi sinh dễ thực hiện khi bé được sinh ở bệnh viện/ cơ sở y tế và
khó thực hiện hơn khi sinh tại nhà. Liều vắc-xin HB đầu tiên sau khi sinh là quan trọng hơn ở vùng
lây nhiễm cao như Châu Á. Trẻ sơ sinh sau khi nhận được liều vắc-xin đầu tiên có bú mẹ một cách
an toàn.
Khi bà mẹ đã từng nhiễm HBV và đã có kháng thể, có thể chuyển kháng thể thụ động anti-
HBs qua thai nhau cho thai nhi, nhờ đó bé sơ sinh được bảo vệ khỏi HBV trong 6 tháng đầu đời,
nên bé có thể an toàn khi cho bú mẹ, dù không tiêm ngừa.
Ở các nước tiên tiến,vú nuôi hoặc bà mẹ cho sữa phải đo HBsAg, nếu kết quả dương tính,
sữa của họ vẫn có thể cho con ruột bú, nhưng không được đem cho bé khác, trừ khi bé nhân sữa
đã được tiêm chủng vắc-xin HB. Ở những khu vực không có chủng ngừa HBV ngay sau khi sinh, thì
việc bú nhờ vú nuôi hoặc bú sữa xin của mẹ khác phải được cân nhắc kỹ hơn.
Tài liệu tổng hợp kiến thức nuôi con bằng sữa mẹ của Chuyên gia Betibuti Trang 154 /236
Cập nhật tới tháng 15/2/2015
Theo khuyến cáo của WHO tất cả trẻ sơ sinh được chủng ngừa viêm gan B trong chương
trình tiêm chủng thường xuyên. Nếu có thể, liều đầu tiên nên được tiêm tốt nhất trong vòng 48 giờ
sau sinh hoặc càng sớm càng tốt sau đó. Điều này sẽ giúp giảm đáng kể rủi ro lây truyền từ mẹ, và
hầu như loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây truyền qua sữa mẹ hoặc việc bú mẹ.
Tiêm chủng của trẻ sơ sinh cũng sẽ giúp ngăn ngừa lây nhiễm HBV từ tất cả đường có thể
lây nhiễm khác.
2- Nghiên cứu khoa học mới (2011):
Theo một nghiên cứu mới đây ngày 2/5/2011 của một nhóm nghiên cứu từ Đại học Sun Yatsen,
Trung Quốc, đã , và thực hiện một nghiên cứu tổng hợp vào đề tài lây truyền Viêm gan B qua
sữa mẹ.
Các tác giả đã tra cứu tất cả cơ sở dữ liệu y khoa từ 1/1990 đến 8/2010 tại các thư viện
chuyên ngành bao gồm: MEDLINE, EMBASE, Thư viện Cochrane, Thư viện kỹ thuật số Khoa học
Quốc gia, và Trung tâm lưu trữ dự liệu Sinh học, Y học Trung Quốc, đồng thời thực hiện phỏng vấn
các chuyên gia trong lĩnh vực này.
Nhóm nghiên cứu lựa chọn đối tượng, thử nghiệm lâm sàng, xem xét, kiểm soát và theo dõi
quá trình cho con bú mẹ và khả năng lây nhiễm viêm gan B qua đường sữa mẹ. Trẻ sơ sinh được
tiêm huyết thanh HBIG và vắc-xin viêm gan B liều ban đầu ngay sau khi sinh và tiêm nhắc lại vài
tháng sau đó.
Các nhà nghiên cứu cũng thu thập dữ liệu trên HBV nhiễm trùng trong tử cung, máu của
người mẹ và lây nhiễm sữa mẹ, trẻ sơ sinh phương pháp dự phòng miễn dịch và phản ứng, và sự
xuất hiện các tác dụng phụ.
Kết quả nghiên cứu:
- Phân tích bao gồm 10 nghiên cứu (ở Trung Quốc) theo tiêu chí chọn đối tượng.
- Các nghiên cứu bao gồm 751 trẻ sơ sinh ở nhóm bú mẹ và 873 trẻ sơ sinh trong nhóm
không bú mẹ.
- Đến 12 tháng tuổi, 31 trẻ sơ sinh có xn dương tính viêm gan B trong nhóm bú sữa mẹ, so
với 33 trường hợp dương tính ở nhóm không bú mẹ.
- Đo kháng nguyên viêm gan HBsAg (+), hoặc HBV DNA (+) vào 6-12 tháng, tỉ lệ lây HBV ở
nhóm bú mẹ và không bú mẹ là gần như nhau
- Theo kết quả xét nghiệm trong giai đoạn 6-12 tháng, cả hai nhóm đều có kháng thể (anti-
HBs) gần như nhau
- Không quan sát thấy tác dụng phụ hoặc biến chứng nào khi con bú mẹ/ bú sữa mẹ.
Dựa trên những kết quả này, các tác giả nghiên cứu kết luận, "con bằng sữa mẹ sau khi
được tiêm chủng thích hợp không làm tăng rủi ro lây nhiễm viêm gan B từ mẹ sang con", vì tỉ lệ
nhiễm HBV ở trẻ sơ sinh bú mẹ và ở nhóm bú mẹ là như nhau, nhóm nghiên cứu rất có thể tỉ lệ này
là do lây nhiễm đã xảy ra từ trong quá trình mang thai hoặc sinh đẻ.
3- Kết luận - WHO 2009:
Tài liệu tổng hợp kiến thức nuôi con bằng sữa mẹ của Chuyên gia Betibuti Trang 155 /236
Cập nhật tới tháng 15/2/2015
WHO và UNICEF khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh được bú mẹ hoàn toàn ít nhất là 6 tháng (bổ
sung 2001) và tiếp tục bú mẹ tới hai tuổi hoặc lâu hơn, song song với ăn dặm từ khoảng 6 tháng
tuổi. Cho con bú mẹ vẫn được khuyến khích bởi những lợi ích sức khoẻ và giá trị dinh dưỡng của
sữa mẹ. Tuy nhiên, các bà mẹ HBV nên tránh cho bé bú khi núm vú bị nứt hoặc lở vì bé có thể tiếp
xúc trực tiếp v máu mẹ.
Có một nguy cơ đáng kể gây bệnh tật và tử vong ở trẻ sơ sinh không được bú sữa mẹ. Không
có bằng chứng để lo ngại rằng con bú mẹ bị nhiễm HBV cao hơn trẻ bú bình. Do đó, bà mẹ HBV
không nên tưởng rằng mình không nuôi được con bằng sữa mẹ.
Trong trường hợp con đã được tiêm huyết thanh và tiêm chủng vắc-xin mũi đầu tiên [trong
chương trình tiêm chủng quốc gia ở VN và nhiều nước trên thế giới], trẻ em có thể bú mẹ, dù mẹ
có HBV - và sữa mẹ khác, dù mẹ khác đã từng mang HBV - một cách an toàn.
Các mẹ ở VN và các nước có chương trình tiêm chủng, nên nhớ cho con tiêm nhắc vắc-xin
HB đúng lịch, để con được bảo vệ tốt nhất.
Chúc các mẹ yên tâm nuôi con sữa mẹ hoàn toàn!
(Theo sách 68 Ngộ nhận và giác ngộ Nuôi Con Sữa Mẹ)
